Xe buýt miễn phí tại TP.HCM có đủ sức kéo người dân bỏ xe máy?

Từ ngày 1/7 đến hết ngày 31/12/2026, hành khách được hỗ trợ toàn bộ giá vé khi đi trên 134 tuyến xe buýt nội tỉnh tại TP.HCM. Chính sách được kỳ vọng giảm chi phí đi lại, thu hút người dân sử dụng giao thông công cộng và từng bước hạn chế phương tiện cá nhân.

Sau một tháng triển khai, lượng khách xe buýt tăng rõ rệt. Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là số người lên xe buýt nhiều hơn có đồng nghĩa với việc xe máy trên đường giảm xuống hay không?

Giá vé xe buýt bằng 0 tạo cú hích ban đầu

Theo thống kê của Trung tâm Quản lý giao thông công cộng TP.HCM, trong tháng 7, hệ thống xe buýt phục vụ 8.483.587 lượt hành khách, tăng 39% so với tháng 7/2025. Tổng số chuyến xe hoạt động đạt 477.977 chuyến.

Ông Lê Hoàn, Phó giám đốc Trung tâm Quản lý giao thông công cộng thuộc Sở Xây dựng TP.HCM, cho rằng các số liệu bước đầu cho thấy chính sách đã phát huy hiệu quả.

“Trong tháng 7 có 8.483.587 lượt hành khách sử dụng xe buýt, tăng 39% so với tháng 7/2025. Có 477.977 chuyến xe hoạt động với 97% chuyến xuất bến đúng giờ. Việc xác thực điện tử tăng từ 9% lên 60%”, ông Hoàn cho biết.

Theo ông Hoàn, ứng dụng MultiGo hiện có 105.138 lượt sử dụng thường xuyên. Kết quả này cho thấy chính sách đã tạo chuyển biến về nhu cầu đi lại, chất lượng vận hành và khả năng tiếp cận công nghệ của hành khách.

Việc miễn phí vé đặc biệt có ý nghĩa với học sinh, sinh viên, người lao động và những người thường xuyên đi lại bằng phương tiện công cộng. Nếu sử dụng xe buýt mỗi ngày, một hành khách có thể tiết kiệm vài trăm nghìn đồng mỗi tháng.

Giá vé bằng 0 cũng tạo điều kiện để những người lâu nay ít sử dụng xe buýt thử lại loại hình vận tải này. Người dân không còn phải cân nhắc chi phí khi đi một tuyến ngắn, đổi nhiều chặng hoặc kết hợp xe buýt với metro và các phương tiện công cộng khác.

Theo ông Lê Hoàn, chính sách còn khẳng định vai trò của xe buýt trong hệ thống giao thông công cộng của thành phố. Việc miễn phí giúp giảm chi phí đi lại, từng bước thay đổi cách nhìn và hành vi lựa chọn phương tiện của người dân.

Đây cũng là nền tảng để tăng khả năng liên thông giữa xe buýt với metro, buýt sông và xe đạp công cộng. Khi các phương tiện được kết nối thuận lợi, hành khách có thêm lựa chọn thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào xe máy.

Tuy nhiên, lượng khách tăng chưa thể được xem là bằng chứng trực tiếp cho thấy người dân đã bỏ xe máy.

Một hành khách đi xe buýt hai lượt mỗi ngày có thể tạo ra hàng chục lượt trong một tháng. Lượng khách tăng cũng có thể đến từ những người vốn đã sử dụng xe buýt nhưng đi thường xuyên hơn, thay vì từ nhóm chuyển đổi từ xe máy.

Muốn đánh giá chính xác tác động của chính sách, thành phố cần làm rõ số người dùng mới, tần suất sử dụng, mục đích chuyến đi và phương tiện họ dùng trước khi chuyển sang xe buýt.

Việc xác thực điện tử tăng từ 9% lên 60% có thể giúp cơ quan quản lý thu thập dữ liệu chính xác hơn về hành vi đi lại. Tuy nhiên, quá trình triển khai cần đơn giản, dễ sử dụng và không làm chậm thời gian lên xuống xe, nhất là với người cao tuổi hoặc người chưa quen sử dụng công nghệ.

Người dân chỉ bỏ xe máy khi xe buýt thuận tiện hơn

Miễn phí vé giải quyết được một phần chi phí, nhưng chưa tháo gỡ hết những nguyên nhân khiến nhiều người ngại đi xe buýt.

Với xe máy, người dân có thể chủ động thời gian, xuất phát gần như ngay lập tức và đi thẳng từ nhà đến nơi làm việc. Trong khi đó, một hành trình bằng xe buýt thường gồm thời gian đi bộ đến trạm, chờ xe, di chuyển, đổi tuyến và tiếp tục đi bộ đến điểm cuối.

Nếu xe đến không đúng giờ, phải chờ lâu hoặc thường xuyên bị kẹt trong dòng phương tiện cá nhân, lợi thế miễn phí sẽ nhanh chóng bị thu hẹp. Người đi làm có thể không mất tiền vé nhưng lại mất thêm hàng chục phút mỗi ngày.

Đây là điểm yếu lớn của xe buýt tại TP.HCM. Phần lớn phương tiện vẫn lưu thông chung trên mặt đường nên tốc độ phụ thuộc vào tình trạng giao thông. Khi xảy ra ùn tắc, xe buýt cũng bị chậm, thậm chí mất nhiều thời gian hơn do phải liên tục dừng đón và trả khách.

Tỷ lệ 97% chuyến xuất bến đúng giờ phản ánh khả năng điều hành tại đầu bến, nhưng chưa nói hết thời gian xe đến từng trạm hoặc mức độ đúng giờ tại điểm cuối. Đối với hành khách, điều quan trọng không chỉ là xe rời bến đúng giờ mà còn phải đến trạm đúng thời gian dự kiến.

Khả năng kết nối cũng là yếu tố quyết định. Người dân khó bỏ xe máy nếu khu dân cư cách xa trạm, tuyến xe không đi gần nơi làm việc hoặc phải đổi nhiều chặng. Tại các khu vực ngoại thành và vùng đô thị mở rộng, nhu cầu di chuyển dài trong khi mạng lưới trung chuyển chưa đồng đều.

Nhà chờ, vỉa hè, lối sang đường, thông tin tuyến và khả năng tiếp cận của người khuyết tật cũng ảnh hưởng trực tiếp đến trải nghiệm. Một trạm xe buýt thiếu mái che, bị lấn chiếm hoặc nằm cách xa khu dân cư có thể khiến hành khách quay lại sử dụng xe máy dù không phải trả tiền vé.

Lượng khách tăng nhanh còn đặt ra bài toán về sức chứa. Nếu xe quá đông vào giờ cao điểm nhưng không được bổ sung chuyến, người mới sử dụng dễ bỏ cuộc sau vài lần phải chờ lâu hoặc không thể lên xe.

Ông Lê Hoàn cho biết trong giai đoạn tiếp theo, Trung tâm Quản lý giao thông công cộng sẽ tăng cường kiểm tra, giám sát chất lượng dịch vụ; điều chỉnh tần suất và biểu đồ chạy xe phù hợp với nhu cầu thực tế.

Thành phố cũng tiếp tục hoàn thiện hệ thống vé điện tử, camera và dữ liệu vận hành; đầu tư, chỉnh trang hạ tầng; đồng thời đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang phương tiện xanh.

Trung tâm dự kiến cấp thẻ điện tử và thẻ vật lí cho các đối tượng chính sách, người yếu thế. Việc này giúp những hành khách không sử dụng điện thoại thông minh vẫn có thể tiếp cận chính sách thuận lợi.

Chương trình khách hàng thân thiết cũng sẽ được triển khai nhằm duy trì lượng hành khách, khuyến khích sử dụng xe buýt thường xuyên và từng bước hình thành thói quen đi lại bền vững.

Tuy nhiên, các chương trình khuyến khích chỉ có hiệu quả lâu dài khi đi cùng chất lượng dịch vụ. Người dân có thể thử xe buýt vì được miễn phí, nhưng họ chỉ tiếp tục sử dụng nếu phương tiện đúng giờ, sạch sẽ, an toàn và kết nối thuận tiện.

Sau tháng đầu tiên, mức tăng 39% là tín hiệu tích cực. Kết quả cho thấy nhu cầu sử dụng giao thông công cộng tại TP.HCM còn lớn và chi phí vé là một rào cản có thể tháo gỡ bằng chính sách.

Dù vậy, chưa thể kết luận người dân đang rời bỏ xe máy chỉ dựa trên số lượt khách xe buýt. Sáu tháng miễn phí cần được xem là một giai đoạn thử nghiệm quy mô lớn để thành phố đo lường hành vi đi lại và nhận diện những điểm nghẽn của hệ thống.

Khi chương trình kết thúc, câu hỏi đặt ra không chỉ là xe buýt đã đón thêm bao nhiêu lượt khách, mà còn là bao nhiêu người hình thành được thói quen sử dụng giao thông công cộng.

Nguyễn Tuyết