Dùng AI tăng thu hơn 5.000 tỉ đồng tiền thuế
Ứng dụng AI trong quản lí hoá đơn điện tử giúp nhận diện sớm rủi ro thuế, khoảng 31.000 người nộp thuế đã chủ động kê khai điều chỉnh thuế GTGT, giúp tăng thêm hơn 5.000 tỉ đồng tiền thuế.
AI giúp tăng thu hơn 5.000 tỉ đồng tiền thuế
Theo Cục Thuế (Bộ Tài chính), việc phủ sóng hóa đơn điện tử trên phạm vi toàn quốc không chỉ đánh dấu bước tiến lớn trong cải cách thủ tục hành chính, mà quan trọng hơn, đã đặt nền móng hình thành một kho dữ liệu tập trung quy mô lớn chưa từng có.
Từ "ngân hàng dữ liệu" khổng lồ này, ngành Thuế đang chuyển mạnh từ phương thức kiểm tra hậu kiểm truyền thống sang giám sát chủ động, theo thời gian thực dựa trên phân tích dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI).
Tuy nhiên, mặt trái của quá trình chuyển đổi số nhanh chóng là sự xuất hiện của các hành vi gian lận thuế ngày càng tinh vi, có tổ chức. Một bộ phận đối tượng đã lợi dụng kẽ hở để thành lập các doanh nghiệp "ma", liên tục thay đổi người đại diện pháp luật, dịch chuyển địa điểm kinh doanh, hoặc dựng lên chuỗi doanh nghiệp trung gian dày đặc.
Các chiêu trò tạo giao dịch lòng vòng, mua bán hóa đơn khống nhằm hợp thức hóa chi phí đầu vào, hoàn thuế giá trị gia tăng (GTGT) bất hợp pháp không chỉ làm thất thu ngân sách mà còn gây bất bình đẳng nghiêm trọng trong môi trường đầu tư.
Trước thực tế đó, phương thức rà soát thủ công hoặc kiểm tra riêng lẻ từng hóa đơn, từng doanh nghiệp đơn lẻ đã hoàn toàn lạc hậu. Khai thác dữ liệu lớn kết hợp các công cụ phân tích hiện đại trở thành con đường tất yếu nhằm nâng cao năng lực giám sát, phát hiện sớm rủi ro và tối ưu hóa nguồn lực quản lí.
Không chờ đến khi hoàn thiện các mô hình AI phức tạp, việc đưa hệ thống phân tích dữ liệu và quản lí rủi ro hiện hành vào vận hành thực tế đã chứng minh tính hiệu quả vượt trội. Các thuật toán tự động đã giúp khoanh vùng, cảnh báo sớm và xử lí chính xác nhiều hành vi vi phạm.
Theo tổng hợp của ngành Thuế tính đến ngày 30/6/2026, hệ thống phân tích dữ liệu và quản lí rủi ro đã hỗ trợ theo dõi, cảnh báo việc sử dụng HĐĐT đối với hơn 135.000 người nộp thuế trên cả nước.
Nhờ tác động răn đe và cơ chế cảnh báo tự động, khoảng 31.000 người nộp thuế đã chủ động kê khai điều chỉnh thuế GTGT, mang lại tổng số thuế tăng thêm hơn 5.000 tỉ đồng.
Song song với việc vận động tự giác tuân thủ, hệ thống phân tích cũng đã chỉ diện chính xác hơn 126.000 người nộp thuế thuộc nhóm rủi ro cao để cơ quan thuế tập trung nguồn lực thanh tra, kiểm tra trực tiếp.
Đặc biệt, qua công tác bóc tách dữ liệu chuyên sâu, cơ quan thuế đã chuyển hơn 400 hồ sơ có dấu hiệu vi phạm pháp luật nghiêm trọng sang cơ quan công an để điều tra, xử lí hình sự theo quy định.
AI và phân tích đồ thị: Bóc gỡ các ma trận gian lận tinh vi
Nguồn dữ liệu thực tế cùng kinh nghiệm quản lý rủi ro tích lũy được chính là nền tảng vững chắc để nghiên cứu, ứng dụng AI chuyên sâu vào công tác quản lý HĐĐT. Các mô hình nghiên cứu dự kiến sẽ tích hợp đồng bộ nhiều công nghệ mũi nhọn:
Học máy (Machine Learning): Tự động phân tích lịch sử kê khai để xây dựng "chân dung tuân thủ" chuẩn cho từng ngành nghề, từ đó nhận diện các độ lệch bất thường.
Phát hiện bất thường: Nhận diện ngay lập tức các giao dịch có doanh thu tăng đột biến hoặc các biến động không tương thích với quy mô lao động, tài sản của doanh nghiệp.
Phân tích đồ thị: Công cụ đặc trị giúp quét toàn bộ mạng lưới kết nối giữa các doanh nghiệp, lập bản đồ quan hệ để bóc gỡ các chuỗi giao dịch lòng vòng, mua bán hóa đơn khép kín.
Mô hình ngôn ngữ lớn (LLM): Hỗ trợ công chức thuế tra cứu nhanh văn bản quy phạm pháp luật, tự động tổng hợp hồ sơ và lập báo cáo đánh giá rủi ro đa chiều.
Điểm vượt trội của AI so với các phương pháp kiểm tra truyền thống là khả năng liên vết và phân tích bức tranh tổng thể. Hệ thống AI có thể dễ dàng nhận diện các dấu hiệu nghi vấn mà mắt thường khó phát hiện, như: doanh nghiệp mới thành lập phát sinh doanh thu "khủng" trong thời gian ngắn; doanh nghiệp liên tục thay đổi địa chỉ, đổi người đại diện rồi đột ngột ngừng hoạt động sau khi phát hành lượng lớn hóa đơn;...
Dù AI mang lại sức mạnh vượt trội trong việc phát hiện các giao dịch nghi vấn, đại diện Cục Thuế khẳng định một nguyên tắc xuyên suốt: Kết quả phân tích của AI chỉ là căn cứ kĩ thuật phục vụ sàng lọc, phân loại và đánh giá rủi ro, không phải là cơ sở duy nhất để kết luận doanh nghiệp vi phạm.
Mọi kết luận về hành vi gian lận hay vi phạm pháp luật thuế vẫn phải dựa trên quá trình kiểm tra hồ sơ, chứng từ, xác minh thực tế tại trụ sở người nộp thuế và tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật hiện hành.
Việc áp dụng AI giúp cơ quan thuế giảm bớt các cuộc kiểm tra tràn lan, tránh làm phiền các doanh nghiệp làm ăn chân chính, đồng thời tập trung mũi nhọn xử lí đúng các đối tượng cố tình vi phạm.
.jpg)
