Cơn sốt AI khiến các công ty bán dẫn dốc hầu bao vào chip nhớ
Làn sóng đầu tư khổng lồ vào trí tuệ nhân tạo (AI) của các "ông lớn" công nghệ Mỹ đang tạo ra một chu kỳ tăng trưởng chưa từng có cho ngành sản xuất chip nhớ.
Doanh thu, lợi nhuận và dòng tiền của các nhà sản xuất DRAM và NAND đồng loạt bùng nổ, mở ra cuộc chạy đua đầu tư hàng trăm tỉ USD nhằm giành lợi thế trong thị trường được dự báo sẽ tiếp tục tăng trưởng mạnh cùng sự phát triển của các trung tâm dữ liệu AI.
Chip nhớ trở thành "người hưởng lợi" lớn nhất từ cơn sốt AI
Khi cuộc cạnh tranh phát triển AI ngày càng quyết liệt, sự chú ý của thị trường thường đổ dồn vào các bộ xử lí đồ họa (GPU) của Nvidia hay các khoản đầu tư khổng lồ của Microsoft, Alphabet, Amazon và Meta. Tuy nhiên, phía sau những siêu máy tính AI là một thành phần không thể thiếu: Chip nhớ.
Các mô hình AI tạo sinh và tác tử AI đòi hỏi lượng bộ nhớ khổng lồ để lưu trữ và xử lí dữ liệu với tốc độ cao. Điều này khiến nhu cầu đối với DRAM (loại bộ nhớ tạm thời) và NAND Flash (bộ nhớ lưu trữ) tăng mạnh trong hai năm qua.
Ông Yoshihiko Kawamura, Giám đốc tài chính của Kioxia (Nhật Bản), nhận định rằng thị trường vẫn đang ở giai đoạn đầu của chu kì tăng trưởng. "Việc ứng dụng tác tử AI ngày càng phổ biến cho thấy nhu cầu về bộ nhớ mới chỉ bắt đầu tăng tốc", ông Kawamura cho biết trong cuộc họp trực tuyến công bố kết quả kinh doanh.
Hiện thị trường chip nhớ toàn cầu vẫn nằm trong tay một số ít doanh nghiệp. Ở mảng DRAM, ba nhà sản xuất Samsung Electronics, SK Hynix và Micron Technology đang nắm khoảng 90% thị phần thế giới. Trong khi đó, thị trường NAND Flash cũng tập trung vào 5 doanh nghiệp gồm Samsung, SK Hynix, Micron, Kioxia và Sandisk.
Sự khan hiếm nguồn cung cùng nhu cầu AI tăng mạnh đã đẩy giá bộ nhớ tăng nhanh. Theo hãng nghiên cứu thị trường TrendForce (Đài Loan), giá DRAM và NAND trong quý II/2026 đều tăng khoảng 50-60% so với cùng kì năm trước. Không chỉ thị trường trung tâm dữ liệu, giá chip nhớ dành cho máy tính cá nhân và thiết bị điện tử tiêu dùng cũng tăng đáng kể.
Hệ quả là dòng tiền của các nhà sản xuất chip nhớ tăng vọt. Trong quý gần nhất, tổng dòng tiền tự do của 5 doanh nghiệp lớn trong ngành đã tăng gấp 92 lần so với cùng kì năm trước, vượt mốc 90 tỉ USD. Lợi nhuận ròng cộng dồn cũng tăng gấp 16 lần, đạt quy mô tương đương khoảng hai phần ba tổng lợi nhuận của bốn tập đoàn công nghệ lớn gồm Alphabet, Microsoft, Amazon và Meta.
Đáng chú ý, trong cùng giai đoạn, bốn "đại gia" công nghệ Mỹ lại ghi nhận dòng tiền tự do âm do chi mạnh cho xây dựng trung tâm dữ liệu AI. Điều đó cho thấy lượng vốn đầu tư khổng lồ đang được chuyển hóa thành doanh thu cho các nhà sản xuất bộ nhớ.
Cuộc chạy đua đầu tư hàng trăm tỉ USD và thách thức mới từ Trung Quốc
Nguồn tiền dồi dào đang nhanh chóng được các hãng chip nhớ tái đầu tư để mở rộng năng lực sản xuất. Cuối tháng 6, Samsung Electronics và SK Hynix công bố kế hoạch xây dựng bốn nhà máy bán dẫn mới tại Hàn Quốc với tổng vốn đầu tư lên tới 800.000 tỉ won (khoảng 556 tỉ USD). Mục tiêu của hai doanh nghiệp là tăng gấp đôi công suất sản xuất chip nhớ trong vòng 5 năm, tập trung vào dòng bộ nhớ băng thông cao (HBM) phục vụ các hệ thống AI.
Tại Mỹ, Micron Technology cũng nâng kế hoạch đầu tư cho sản xuất và nghiên cứu chip nhớ lên 250 tỉ USD đến năm 2035, tăng thêm 50 tỉ USD so với kế hoạch trước đó. Quyết định này phù hợp với chiến lược của Washington nhằm tăng cường năng lực sản xuất bán dẫn trong nước để đảm bảo an ninh kinh tế.
Trong khi đó, Kioxia, doanh nghiệp niêm yết duy nhất của Nhật Bản trong lĩnh vực chip nhớ phải lựa chọn hướng đi khác do nguồn lực hạn chế hơn. Dòng tiền tự do của Kioxia đã tăng gấp 28 lần, đạt khoảng 749 tỉ yen (4,71 tỉ USD), nhưng vẫn chỉ bằng một phần nhỏ so với Samsung hay SK Hynix. Tổng vốn đầu tư dự kiến của công ty đến năm tài chính 2028 khoảng 1.400 tỉ yen, thấp hơn nhiều so với quy mô đầu tư của các đối thủ Hàn Quốc.
Thay vì cạnh tranh về sản lượng, Kioxia tập trung vào công nghệ. Công ty đang phát triển thế hệ ổ cứng thể rắn (SSD) tốc độ cao mới được thiết kế phù hợp với kiến trúc GPU thế hệ tiếp theo của Nvidia. Giải pháp này được kì vọng có thể thay thế một phần vai trò của bộ nhớ HBM trong các hệ thống AI tương lai. "Chúng tôi không đầu tư để giành thêm thị phần mà để tạo dựng lợi thế công nghệ", ông Kawamura nhấn mạnh.
Tuy nhiên, cục diện thị trường cũng đang xuất hiện những nhân tố mới. Công ty mẹ của nhà sản xuất DRAM Trung Quốc CXMT vừa huy động tới 9,8 tỉ USD thông qua đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) tại Thượng Hải, với kế hoạch hơn gấp đôi công suất sản xuất.
Trong khi đó, công ty mẹ của Yangtze Memory Technologies (YMTC) - doanh nghiệp sản xuất NAND Flash hàng đầu Trung Quốc - cũng đang chuẩn bị niêm yết. Theo Counterpoint Research, thị phần NAND toàn cầu của YMTC trong quý I/2026 đã tăng lên 13%, chỉ còn cách Kioxia đúng 1 điểm phần trăm.
Dù triển vọng của ngành chip nhớ vẫn được đánh giá tích cực nhờ nhu cầu AI chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, các chuyên gia cũng cảnh báo sự tăng trưởng này phụ thuộc rất lớn vào tốc độ đầu tư của các tập đoàn công nghệ Mỹ. Nếu Alphabet, Microsoft, Amazon hay Meta cắt giảm chi tiêu cho các trung tâm dữ liệu AI trong tương lai, thị trường chip nhớ có thể nhanh chóng đối mặt với chu kì dư cung và suy giảm lợi nhuận,điều từng nhiều lần xảy ra trong lịch sử ngành bán dẫn.
Trong ngắn hạn, AI vẫn đang là "cỗ máy in tiền" của các nhà sản xuất chip nhớ. Nhưng về dài hạn, lợi thế sẽ không chỉ thuộc về doanh nghiệp có quy mô lớn nhất, mà còn thuộc về những công ty có khả năng tạo ra các công nghệ bộ nhớ mới đáp ứng nhu cầu ngày càng khắt khe của thế hệ AI tiếp theo.