Điều trị bệnh nhân ung thư: Khi "liều thuốc" tốt nhất lại không nằm trong ống tiêm
Các chuyên gia cảnh báo suy dinh dưỡng có thể làm giảm hiệu quả điều trị ung thư. Dinh dưỡng lâm sàng đang trở thành "liều thuốc" quan trọng giúp người bệnh hoàn thành phác đồ.
Y học hiện đại đang sở hữu ngày càng nhiều thuốc nhắm trúng đích, liệu pháp miễn dịch và các kĩ thuật điều trị tiên tiến.
Thế nhưng, các chuyên gia cảnh báo rằng có một "liều thuốc" quyết định thành bại của điều trị ung thư lại không nằm trong ống tiêm hay viên thuốc, mà chính là tình trạng dinh dưỡng và khối cơ của người bệnh. Nếu nền tảng này suy sụp, ngay cả những phác đồ hiện đại nhất cũng có thể mất đi hiệu quả.
Hãy nhìn người bệnh ung thư một cách toàn diện, chứ không chỉ nhìn khối u
Trong nhiều năm qua, cuộc chiến chống ung thư luôn gắn liền với những tiến bộ vượt bậc của y học như hóa trị thế hệ mới, thuốc nhắm trúng đích, liệu pháp miễn dịch hay xạ trị chính xác. Không ít người tin rằng chỉ cần có loại thuốc tốt nhất hoặc kĩ thuật hiện đại nhất thì cơ hội chiến thắng bệnh tật sẽ tăng lên đáng kể.
Tuy nhiên, thực tế lâm sàng lại cho thấy một nghịch lí: Không ít người bệnh phải giảm liều, trì hoãn hoặc thậm chí dừng điều trị không phải vì khối u tiến triển quá nhanh, mà vì cơ thể đã không còn đủ sức chịu đựng. Khi đó, "nút thắt" không nằm ở thuốc mà nằm ở chính thể trạng của người bệnh.
Theo TS.BS Lưu Ngân Tâm, Trưởng khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Chợ Rẫy, điều trị ung thư hiện đại không thể chỉ tập trung vào việc tiêu diệt khối u mà còn phải bảo vệ cơ thể người bệnh. Bà cho biết có khoảng 40-85% người bệnh ung thư đã bị suy dinh dưỡng hoặc suy mòn ngay từ lần khám chuyên khoa đầu tiên; tại Việt Nam, tỉ lệ này dao động từ 50-80%, tùy từng loại ung thư. Đây không còn là một biến chứng đơn thuần mà là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến tiên lượng điều trị.
Theo TS.BS Lưu Ngân Tâm, nhiều người vẫn cho rằng bệnh nhân sụt cân chỉ vì ăn uống kém hoặc chán ăn. Trên thực tế, chính khối u đã kích hoạt hàng loạt phản ứng viêm và rối loạn chuyển hóa, khiến cơ thể liên tục phân hủy protein, mất khối cơ, rối loạn chuyển hóa mỡ và suy giảm chức năng của nhiều cơ quan. Đó là lí do vì sao không ít bệnh nhân dù cố gắng ăn uống vẫn tiếp tục suy kiệt.
Vị chuyên gia nhấn mạnh, khối cơ xương thấp có thể làm tăng đáng kể nguy cơ tử vong ở người bệnh ung thư. "Hãy nhìn người bệnh một cách toàn diện, chứ không chỉ nhìn khối u", bà chia sẻ và coi đây là triết lí của điều trị ung thư hiện đại.
Dinh dưỡng là trụ cột lâm sàng trong điều trị ung thư
Không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe tổng thể, suy dinh dưỡng còn trực tiếp làm giảm hiệu quả của các phương pháp điều trị. Khi khối cơ bị mất đi, nguy cơ độc tính của hóa trị gia tăng, khả năng hồi phục sau phẫu thuật giảm sút và nguy cơ nhiễm khuẩn cũng cao hơn. Nhiều nghiên cứu ghi nhận người bệnh bị thiểu cơ dễ gặp độc tính giới hạn liều với các thuốc hóa trị phổ biến, buộc bác sĩ phải giảm liều hoặc trì hoãn phác đồ, kéo theo nguy cơ làm giảm hiệu quả kiểm soát bệnh.
Đó cũng là lí do dinh dưỡng lâm sàng ngày càng được xem là một trụ cột trong điều trị ung thư. Theo TS.BS Lưu Ngân Tâm, khi thể trạng được duy trì ổn định, người bệnh sẽ có nhiều cơ hội hoàn thành đầy đủ hóa trị, xạ trị hoặc phẫu thuật đúng kế hoạch, từ đó cải thiện tiên lượng lâu dài.
Bà cho biết, tháng 6/2026, Bộ Y tế đã ban hành hướng dẫn chẩn đoán và điều trị dinh dưỡng cho người bệnh ung thư nhằm chuẩn hóa hoạt động sàng lọc, đánh giá và can thiệp dinh dưỡng ngay từ khi nhập viện.
TS.BS Lưu Ngân Tâm cho rằng quan điểm "dinh dưỡng chỉ là hỗ trợ" không còn phù hợp với thực hành ung bướu hiện đại. Theo bà, dinh dưỡng phải được triển khai song song với điều trị đặc hiệu ngay từ đầu để giúp người bệnh duy trì khối cơ, tăng khả năng dung nạp thuốc và giảm nguy cơ gián đoạn điều trị. Đây chính là yếu tố giúp tối ưu hiệu quả của những kĩ thuật y học tiên tiến đang được áp dụng tại Việt Nam.
"Viên thuốc tốt nhất" là bảo vệ dinh dưỡng
Một thực trạng đáng lo ngại khác là không ít người bệnh tự áp dụng các chế độ ăn cực đoan với hi vọng "bỏ đói khối u". Theo TS.BS Lưu Ngân Tâm, các phương pháp hạn chế năng lượng nghiêm ngặt hoặc thanh lọc cơ thể hiện chưa có bằng chứng khoa học chứng minh hiệu quả trong kiểm soát ung thư, trong khi lại làm tăng nguy cơ mất khối cơ, suy giảm miễn dịch và khiến cơ thể không đủ điều kiện tiếp nhận điều trị.
Bà khuyến cáo mỗi người bệnh cần được xây dựng kế hoạch dinh dưỡng cá thể hóa dựa trên loại ung thư, mức độ chuyển hóa, khả năng hấp thu và phác đồ điều trị. Mục tiêu không phải là ăn thật nhiều hay kiêng khem cực đoan, mà là bảo đảm đủ năng lượng, tăng cường protein và kết hợp vận động phù hợp để bảo vệ khối cơ trong suốt quá trình điều trị.
Thông điệp quan trọng nhất mà các chuyên gia muốn gửi đến người bệnh là điều trị ung thư không chỉ là cuộc chiến với khối u. Muốn các loại thuốc hiện đại phát huy tối đa hiệu quả, cơ thể người bệnh phải đủ khỏe để tiếp nhận và hoàn thành phác đồ. Nói cách khác, "viên thuốc tốt nhất" đôi khi không nằm trong ống tiêm hay lọ thuốc, mà nằm ở việc bảo vệ dinh dưỡng, khối cơ và thể trạng ngay từ những ngày đầu điều trị.
Theo TS.BS Lưu Ngân Tâm, khi suy dinh dưỡng được phát hiện sớm, theo dõi thường xuyên và can thiệp đúng cách, người bệnh sẽ giảm nguy cơ biến chứng, hạn chế gián đoạn điều trị, nâng cao chất lượng sống và tăng cơ hội kéo dài thời gian sống. Đó cũng là xu hướng của y học hiện đại: Điều trị thành công không chỉ là kiểm soát khối u mà còn là bảo vệ toàn diện con người.
