Nhà sáng lập công nghệ muốn lập xã hội mới, nhưng dự án bị Malaysia đóng cửa
Balaji Srinivasan rời Thung lũng Silicon và xây dựng một cộng đồng tại thành phố ma ở Malaysia như bước đầu trong tham vọng hình thành xã hội mới, nhưng chính quyền buộc dự án phải đóng cửa.
Lý do Balaji Srinivasan muốn lập xã hội hoàn toàn mới
Nhà sáng lập công nghệ Balaji Srinivasan tin nước Mỹ đang rơi vào tình trạng hỗn loạn. Giải pháp mà ông đưa ra là xây dựng một xã hội hoàn toàn mới từ con số 0.
Srinivasan rời Thung lũng Silicon (Mỹ) và bước đầu tiên là thử xây dựng một cộng đồng công nghệ đối trọng tại châu Á. Srinivasan lập một khuôn viên có không gian làm việc chung, phòng tập cao cấp và những bữa ăn được thiết kế bởi Bryan Johnson - doanh nhân người Mỹ nổi tiếng với các chương trình kéo dài tuổi thọ.
Srinivasan cũng khảo sát những người có ý định đến sống tại đây về quan điểm chính trị và pronatalism - tư tưởng khuyến khích các gia đình sinh nhiều con - mà ông ủng hộ.
“Bryan Johnson muốn sống mãi. Sam Altman muốn xây dựng một cỗ máy siêu trí tuệ. Elon Musk muốn đến sao Hỏa, còn tôi chỉ muốn lập một quốc gia mới”, Srinivasan nói trong podcast gần đây.
Địa điểm được lựa chọn cho thử nghiệm này vừa kì lạ vừa đầy tham vọng: Một khách sạn nằm trong Forest City, khu đô thị xa xỉ trị giá khoảng 100 tỉ USD do Trung Quốc phát triển tại bang Johor, Malaysia nhưng sau đó trở thành thành phố ma với phần lớn các tòa nhà bị bỏ trống.
Hai năm sau khi bắt đầu, tầm nhìn mang tên Network School của Srinivasan đang va chạm trực tiếp với thực tế.
Những người tham gia phàn nàn về các căn phòng bị nấm mốc, đời sống về đêm buồn tẻ và không đủ phụ nữ - một điểm bất lợi vốn không xa lạ với các cộng đồng công nghệ ở Thung lũng Silicon. Sau đó xuất hiện một trở ngại lớn hơn nhiều: Chính quyền quốc gia mà họ đang sinh sống.
Hồi tháng 7, giới chức Malaysia mở cuộc điều tra với những người cư trú tại Network School sau khi một bài đăng trên Instagram nói rằng dự án này có công dân Israel sinh sống. Malaysia là quốc gia có đa số dân theo Hồi giáo, không chính thức công nhận Israel và yêu cầu công dân Israel phải được cấp phép đặc biệt để nhập cảnh.
Giới chức Malaysia cho biết chưa phát hiện bằng chứng sai phạm liên quan đến cáo buộc về người Israel. Tuy nhiên, chính quyền địa phương sau đó yêu cầu dự án ngừng hoạt động vì những vi phạm về giấy phép và việc sử dụng cơ sở.
Chỉ vài giờ sau, Srinivasan tuyên bố trên mạng xã hội rằng ông đã kí thỏa thuận mở một cơ sở Network School tại Kazakhstan.
Srinivasan cho rằng bài đăng trên Instagram là một trò lừa bịp, đồng thời khẳng định: “Chúng tôi tôn trọng chủ quyền của Malaysia và tuân thủ mọi luật pháp Malaysia”.
Srinivasan cho biết nấm mốc là vấn đề phổ biến ở khu vực này và đội ngũ của ông xử lí khi cần thiết. Srinivasan khẳng định mọi người đến Network School để cải thiện bản thân chứ không phải để tiệc tùng, đồng thời khẳng định tại đây không hề thiếu phụ nữ.
“Nơi đây không chỉ dành cho tín đồ công nghệ, mà cho cả những ông bố, bà mẹ, gia đình và đứa trẻ đam mê công nghệ”, Srinivasan nhấn mạnh.
Những người muốn tạo cộng đồng gần như độc lập với các quốc gia hiện hữu
Srinivasan không phải nhân vật duy nhất trong giới công nghệ muốn tạo ra những cộng đồng gần như độc lập với các quốc gia hiện hữu.
Patri Friedman, kỹ sư phần mềm và là cháu của nhà kinh tế học Milton Friedman (Mỹ), từng thử xây dựng các thành phố nổi trên biển trước khi chuyển sang thành lập quỹ nhằm hỗ trợ việc hình thành những “thành phố khởi nghiệp”.
Patri Friedman cho biết các nhà đầu tư và cố vấn của quỹ có Srinivasan, Peter Thiel và Marc Andreessen.
Một trong những khoản đầu tư của quỹ là Próspera, dự án được triển khai trên đảo Roatán ở Honduras từ năm 2017, với lời hứa mang lại mức thuế thấp và môi trường quản lí nhẹ nhàng cho cư dân. Tuy nhiên, Quốc hội Honduras sau đó phản đối các đặc khu kinh tế như vậy và tìm cách chấm dứt cơ chế này. Próspera đã khởi kiện chính quyền Honduras.
Người phát ngôn của dự án cho biết Próspera hoạt động dưới chủ quyền của Honduras, đồng thời tạo việc làm và thu hút đầu tư vào quốc gia này.
Srinivasan cho biết trong tương lai xa, Network School có thể được đặt trong một đặc khu kinh tế riêng. Một khả năng khác là nhóm của ông sẽ xây dựng một hòn đảo nhân tạo trên biển, với sự cho phép của một quốc gia đồng ý hợp tác. Thậm chí, ông còn nói đùa rằng “cộng đồng Network School có thể đi cùng Elon Musk lên sao Hỏa”.
“Chính quyền chống lại bạn”
Srinivasan năm nay 46 tuổi, lớn lên tại Long Island, hòn đảo ở bang New York (Mỹ), trong một gia đình có cha mẹ là bác sĩ nhập cư từ Ấn Độ.
Ông từng kể rằng mình bị bắt nạt ở trường vì là “đứa trẻ da nâu duy nhất giữa hàng trăm người”, sau đó còn bị phạt một cách bất công vì chống trả.
“Tôi sớm hiểu rằng bạn phải tự bảo vệ mình, rằng mọi thứ đã được sắp đặt sẵn... Chính quyền chống lại bạn”, ông từng nói.
Sau khi lấy các bằng kỹ thuật tại Đại học Stanford (Mỹ), Srinivasan đồng sáng lập một công ty xét nghiệm di truyền, làm việc tại quỹ đầu tư mạo hiểm Andreessen Horowitz và từng giữ chức giám đốc công nghệ trong thời gian ngắn tại sàn giao dịch tiền mã hóa Coinbase.
“Srinivasan là người cực kì tài năng”, Brian Armstrong (Giám đốc điều hành Coinbase) nói trong một podcast năm ngoái, đồng thời cho rằng Srinivasan mang lại “giá trị vô cùng lớn”.
Tuy nhiên, Brian Armstrong cũng nhận xét Srinivasan “khá khó quản lí”.
“Khoảng mỗi tuần một lần, có người bước vào văn phòng của tôi và nói: Tôi không thể làm việc với Srinivasan, và ông ta đang gây ra quá nhiều thiệt hại ngoài dự kiến”, Armstrong kể.
Srinivasan viết trên X rằng ông không chủ động gây xung đột chỉ để tạo ra tranh cãi. “Nhìn chung, tôi thường là người tốt và chỉ miễn cưỡng mới phải đóng vai kẻ xấu”, ông viết.
Các bước xây dựng xã hội mới
Srinivasan là người ủng hộ việc gia tăng tỉ lệ sinh trên Trái đất, một phần vì ông cho rằng cần có đủ người để khai phá những vùng đất và không gian mới.
“Bạn sẽ cần rất nhiều người bởi rất nhiều người sẽ chết trong quá trình khám phá không gian và ngoài kia có rất nhiều hành tinh”, ông nói tại một hội nghị năm 2023 của phong trào pronatalism.
Srinivasan cũng tin rằng rất ít quốc gia được hình thành trước thời đại Internet có thể tồn tại lâu dài. Theo ông, nước Mỹ đặc biệt đang trên đà suy thoái do sự phân cực chính trị ngày càng sâu sắc.
“Chỉ trong khoảng một thế hệ, nước Mỹ có thể rơi vào tình trạng phân cực kiểu Công giáo - Tin Lành hoặc giữa người Hồi giáo Sunni và Shiite”, Srinivasan chia sẻ trong một podcast năm 2022. Theo ông, khi tình trạng này kết hợp với lạm phát và một xã hội có quá nhiều người sở hữu vũ khí, nước Mỹ có nguy cơ ngày càng rơi vào hỗn loạn.
Trong cuốn sách The Network State xuất bản năm 2022, Srinivasan đưa ra một giải pháp mà ông cho là hòa bình: Thay vì cố gắng thay đổi những xã hội hiện tại, tốt hơn là nên xây dựng những cộng đồng mới từ đầu.
Cách tiếp cận của Srinivasan gồm nhiều bước.
Trước hết, những người có chung niềm tin hình thành một cộng đồng trực tuyến. Sau đó, các thành viên hỗ trợ nhau kiếm tiền, góp vốn để mua đất. Khi cộng đồng đủ lớn, họ sẽ tìm cách để được công nhận như một nhà nước.
Để thử nghiệm ý tưởng này, Srinivasan tìm đến một hòn đảo nhân tạo gần như vắng người, nằm cách đường xích đạo khoảng 160 km.
Ở cực nam Malaysia, những tòa nhà cao tầng ven biển được xây dựng để phục vụ hàng chục nghìn người nhưng phần lớn vẫn bỏ trống.
Đó là Forest City - biểu tượng cho cuộc khủng hoảng bất động sản của Trung Quốc, với đặc trưng là tình trạng vay nợ quá mức và xây dựng quá nhiều cả trong nước lẫn ở nước ngoài.
Khu vực này nằm ở bang Johor (Malaysia), đối diện Singapore, quốc gia giàu có mà Srinivasan cho biết hiện ông là công dân.
Hồ sơ liên bang Mỹ cho thấy Srinivasan và vợ đã từ bỏ quốc tịch Mỹ vào năm 2023. Năm 2024, Srinivasan thuê một khu vực trong khách sạn ở bang Johor và mở Network School.
Dự án vừa là một vườn ươm công nghệ, vừa là nơi nghỉ dưỡng và phát triển bản thân. Chi phí ban đầu là 1.500 USD/tháng, bao gồm phòng ở, ăn uống, các lớp học và chỗ nghỉ gần bãi biển.
Mọi người có thể sống tại đây trong thời gian ngắn hoặc ở lại lâu hơn tùy chương trình. Các gia đình thậm chí có thể thuê bảo mẫu.
Srinivasan cho biết khóa đầu tiên có 128 người, trong khi khóa thứ hai vào năm 2025 có 256 chỗ.
Những người từng tham gia gần đây ước tính có vài trăm người cùng sinh sống tại đây vào một thời điểm.
Ý tưởng là mọi người đến Network School để học hỏi, phát triển công việc kinh doanh, tập gym và ăn uống lành mạnh, từ đó xây dựng đủ năng lực để sau này tạo ra những xã hội lí tưởng của riêng mình ở nơi khác.
Website Network School từng viết: “Bạn nên đăng kí nếu muốn phát triển bản thân, đồng thời xây dựng một xã hội khởi nghiệp có khả năng tự tạo nguồn lực để hỗ trợ những xã hội khởi nghiệp khác”.
Thực tế tại Network School
Trong một ngày làm việc gần đây, khoảng hai chục người nước ngoài tham gia Network School ngồi làm bên laptop tại quán cà phê của dự án. Quán bán các sản phẩm bổ sung sức khỏe, trong đó có creatine và peptide collagen.
Creatine là hợp chất tự nhiên giúp tái tạo năng lượng (ATP) trong tế bào, đặc biệt ở cơ bắp, hỗ trợ tăng sức mạnh và hiệu suất tập luyện. Peptide collagen là chuỗi axit amin ngắn từ collagen thủy phân, giúp cơ thể dễ hấp thụ để tái tạo mô liên kết, cải thiện độ đàn hồi của da, tóc và sức khỏe xương khớp.
Một số người trò chuyện về lập trình, trong khi ở một khu vực khác của khách sạn, khoảng một chục trẻ em chạy nhảy.
Những cư dân hiện tại và trước đây đánh giá cao sự tiện lợi cũng như tinh thần gắn kết giữa những người cùng theo đuổi cuộc phiêu lưu này.
Hệ tư tưởng của Srinivasan là một trong những yếu tố thu hút Pranit Garg, một người du mục kỹ thuật số 29 tuổi chuyển đến đây vào tháng 3. Tuy nhiên, điều anh thích nhất lại là phòng gym và nguồn thực phẩm giàu protein không giới hạn.
“Hãy đến vì tầm nhìn, nhưng ở lại vì bạn sẽ ngày càng khỏe và cơ bắp hơn”, Pranit Garg chia sẻ với tờ WSJ.
Những người đăng ký Network School trong giai đoạn đầu được hỏi quan điểm về nhiều chủ đề, trong đó có chủ nghĩa tư bản và pronatalism.
Song khi đến đây vào tháng 4, Priyansha Dhoot chỉ cần viết một bài luận giải thích lí do muốn tham gia.
Priyansha Dhoot (26 tuổi) là quản lí chương trình tại một trường đại học ở Ấn Độ. Cô muốn khởi động lại sự nghiệp sau khi chia tay người yêu.
Priyansha Dhoot rất thích cộng đồng tại đây nhưng không hài lòng với đời sống về đêm buồn tẻ của một thành phố ma.
“Tôi cuối cùng phải đi khám phá các cửa hàng bán rượu miễn thuế, nhưng việc đó chỉ giúp bạn giết thời gian được một ngày”, cô thổ lộ.
Cuộc đối đầu với chính quyền Malaysia
Trước khi xảy ra xung đột với chính quyền Malaysia, Srinivasan từng nói Network School không tìm kiếm chủ quyền và sẽ tuân thủ luật pháp địa phương.
Theo ông, dự án chỉ mới ở những bước đầu trong quy trình gồm 7 giai đoạn nhằm xây dựng các xã hội mới. Sau đó xảy ra tranh cãi liên quan đến hộ chiếu.
Đầu tháng 7, một nhóm ủng hộ Palestine đăng trên Instagram rằng Network School tiếp nhận công dân Israel, trong đó có một người được cho là sử dụng hộ chiếu thứ hai.
Malaysia yêu cầu công dân Israel phải được cấp phép trước khi nhập cảnh. Các quan chức nhập cư đã đến khuôn viên Network School để kiểm tra hộ chiếu.
Srinivasan phản ứng gay gắt trên mạng xã hội, so sánh cáo buộc trên Instagram giống một vụ swatting - hành vi dựng chuyện để đánh lừa lực lượng đặc nhiệm SWAT nhằm khiến họ đột kích người vô tội.
Ông yêu cầu được làm việc trực tiếp với Văn phòng Thủ tướng Malaysia.
“Nếu các bạn không muốn khoản đầu tư của chúng tôi hoặc từ đồng nghiệp của chúng tôi tại các quỹ trị giá hàng tỉ USD và những công ty trị giá hàng nghìn tỉ USD, tất nhiên chúng tôi sẽ tôn trọng mong muốn đó và chuyển nguồn vốn của mình sang các quốc gia khác”, Srinivasan viết.
Một quan chức Malaysia nói trong cuộc họp báo rằng nhà chức trách chưa phát hiện bằng chứng về hành vi sai phạm và cuộc điều tra vẫn đang tiếp diễn. Tuy nhiên, chính quyền địa phương đã yêu cầu dự án ngừng hoạt động, với lý do có những bất thường liên quan đến giấy phép.
Vài giờ sau, Srinivasan đăng một video cho thấy ông đứng cạnh một phó thủ tướng Kazakhstan - người từng lãnh đạo sàn giao dịch tiền mã hóa Binance - khi hai bên kí thỏa thuận mở một cơ sở Network School tại nước này.
Srinivasan nói với WSJ rằng một số quốc gia đã đề nghị tiếp nhận dự án của ông.
Kazakhstan thời gian qua tích cực thu hút các công ty nước ngoài bằng cách thành lập những đặc khu kinh tế không áp thuế thu nhập doanh nghiệp và tạo điều kiện thuận lợi về thị thực.
“Khuôn viên mới của chúng tôi sẽ trở thành nơi trú ẩn cho cộng đồng những người lạc quan về công nghệ trên toàn cầu”, Srinivasan viết trên X.
Garg, cư dân Network School, cho biết anh sẵn sàng chuyển đi nơi khác nếu Network School dời địa điểm.
“Bản chất tôi là một người du mục, vì vậy phản ứng đầu tiên của tôi là nói có với những cuộc phiêu lưu mới”, anh khẳng định.
Song khi được hỏi liệu anh có chuyển đi để theo đuổi hệ tư tưởng của Srinivasan hay không, Garg trả lời rằng: “Trong cuộc sống hằng ngày, tôi thực sự không nghĩ nhiều về điều đó”.
