Drone Anh gửi tín hiệu cho Trung Quốc: Chuỗi cung ứng quốc phòng lại bị hổng nghiêm trọng
Bộ Quốc phòng Anh vừa buộc phải kiểm tra lại toàn bộ camera trên đội tàu không người lái mới của thủy quân lục chiến, sau khi phát hiện linh kiện xuất xứ Trung Quốc bên trong đang bí mật truyền dữ liệu đi.
Đây là sự cố mới nhất cho thấy chuỗi cung ứng quốc phòng phương Tây vẫn chưa thoát được sự phụ thuộc vào Bắc Kinh, bất chấp hàng loạt lệnh cấm.
Drone “nháy máy” về Trung Quốc
The Daily Telegraph tiết lộ rằng camera giám sát trên các drone K3 Scout của Hải quân Hoàng gia Anh đã bí mật gửi tín hiệu tới một địa chỉ IP tại Trung Quốc để xác nhận thiết bị đang hoạt động.
Thủy quân Lục chiến Hoàng gia Anh vận hành 20 drone K3 Scout từ tháng 3/2026, với nhiệm vụ trinh sát, cảnh giới, vốn là những vai trò nhạy cảm bậc nhất trong tác chiến hải quân hiện đại.
Đường truyền bất thường được phát hiện trong một đợt đánh giá lỗ hổng an ninh mạng định kì. Bộ Quốc phòng Anh khẳng định cuộc điều tra không tìm thấy bằng chứng nào cho thấy dữ liệu hoặc hệ thống của Bộ bị xâm nhập hay bị truyền ra bên ngoài. Toàn bộ kết nối Internet của các camera đã bị ngắt ngay sau đó.
Nhưng "chưa rò rỉ dữ liệu nhạy cảm" là cách nói đánh giá thấp tình báo hiện đại. Nhiều tín hiệu “nháy máy”, nếu được tổng hợp lại, có thể vẽ ra bức tranh về vị trí, lịch trình di chuyển và nhịp hoạt động của thiết bị.
Năm 2018, ứng dụng thể dục Strava từng vô tình phơi bày vị trí các căn cứ quân sự bí mật của phương Tây, chỉ vì binh sĩ chạy bộ với ứng dụng bật định vị, khiến dữ liệu lộ ra sau khi được tổng hợp lại. Trong vụ drone K3 Scout mới đây, tín hiệu gửi về Trung Quốc vào thời điểm camera được bật có thể làm lộ vị trí của chiếc tàu không người lái, chưa cần tới mức thực sự gửi nội dung gì nhạy cảm.
Bối cảnh hoạt động của đội drone khiến vấn đề thêm nghiêm trọng. Theo các nguồn tin quốc phòng, các tàu này từng hoạt động gần trụ sở Lực lượng Đặc nhiệm Đường biển (Special Boat Service) tại Poole, nơi diễn ra các cuộc họp với chỉ huy cấp cao.
Có thông tin còn cho rằng camera có thể vẫn ghi hình ngay cả khi drone đã tắt. Các hoạt động chuẩn bị cho nhiệm vụ tuần tra eo biển Hormuz cũng được ghi nhận trên các thiết bị này.
Nhà thầu không quản được linh kiện
Điều đáng chú ý nhất trong vụ việc không chỉ nằm ở việc rò rỉ tín hiệu, mà còn ở cách linh kiện Trung Quốc lọt vào một sản phẩm được đóng mác "sản xuất tại Anh".
K3 Scout do Kraken Technology Group, công ty có trụ sở tại Fareham, Hampshire, chế tạo. Camera của mẫu tàu không người lái này được mua từ một bên thứ ba có cam kết tuân thủ quy chuẩn Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng Mỹ (NDAA). Nhưng sâu bên trong camera ấy, một số linh kiện vẫn có xuất xứ từ Trung Quốc. Chính những linh kiện này đã "nháy máy" về nơi sản xuất.
Kraken cho biết sau khi kiểm tra toàn diện cùng Hải quân Hoàng gia Anh, họ "tin tưởng rằng không có thông tin nhạy cảm nào bị chia sẻ ngoài các kênh dự kiến" và các lỗ hổng tiềm ẩn đã được khắc phục. Tuy nhiên, lời trấn an này không trả lời được câu hỏi rằng tại sao linh kiện Trung Quốc lại lọt vào sản phẩm từ đầu.
Lee Hannaford, Giám đốc mảng quốc phòng, an ninh và tình báo tại công ty tư vấn Larkspur International, chỉ ra vấn đề mang tính hệ thống: "Nhiều thiết bị của Trung Quốc như camera, pin, module IoT di động… được thiết kế để yêu cầu kết nối số liên tục với nơi sản xuất”. Một khi kết nối được thiết lập, các kênh này có thể bị khai thác để thu thập dữ liệu, điều khiển từ xa, hoặc chuẩn bị sẵn cho các hành động phá hoại. Mã hóa đường truyền không loại bỏ được rủi ro.
Nói cách khác, vấn đề không nằm ở việc camera trên K3 Scout đã gửi gì, mà ở việc kênh truyền tín hiệu đã được thiết lập và kênh đó có thể được mở rộng bất cứ lúc nào.
Cấm cản quyết liệt nhưng chưa đủ
Đây là vấn đề trong chuỗi cung ứng đa tầng mà phương Tây đã nhiều lần cảnh báo nhưng chưa có cách giải quyết triệt để. Nhà thầu chính kiểm soát nhà thầu phụ cấp một, nhà thầu phụ cấp một kiểm soát cấp hai. Trong mạng lưới chằng chịt các đơn vị đấu thầu với nhau này, linh kiện Trung Quốc có thể len lỏi vào và chỉ bị phát hiện khi sản phẩm đã được triển khai.
Vụ drone Anh gợi nhớ ngay đến tiền lệ nghiêm trọng hơn. Năm 2022, Mỹ đã đình chỉ tiếp nhận tiêm kích tàng hình F-35 sau khi phát hiện một nam châm hợp kim samarium-cobalt trong máy bơm turbine do Honeywell sản xuất có chứa vật liệu sản xuất tại Trung Quốc. Khoảng 850 chiếc F-35 đã bàn giao trước đó đều có vật liệu này. Vụ việc là vi phạm quy định liên bang về cấm sử dụng kim loại đặc biệt từ Trung Quốc, Iran, Triều Tiên và Nga trong thiết bị quốc phòng.
Quy trình phát hiện phơi bày cấu trúc vấn đề. Honeywell biết từ nhà cung cấp bộ phận. Nhà cung cấp bộ phận biết từ nhà cung cấp linh kiện. Nhà cung cấp linh kiện sau đó mới xác nhận vật liệu đến từ Trung Quốc. Không có cách gì kiểm soát toàn bộ.
Không thể nói rằng phương Tây không nỗ lực ngăn cản lỗ hổng trong công nghiệp quốc phòng. Về thiết bị giám sát, Anh ra lệnh gỡ camera Trung Quốc khỏi các cơ sở nhạy cảm từ năm 2022, mở rộng lệnh cấm sang toàn bộ tòa nhà chính phủ trung ương và cơ sở quân sự vào năm 2026.
Mỹ đã cấm các cơ quan liên bang mua thiết bị từ Hikvision và Dahua theo Điều 889 Đạo luật NDAA 2019. Canada cũng sản phẩm của hai công ty này khỏi hệ thống mua sắm liên bang từ tháng 2/2024. Đến giữa năm 2026, 45 trong 50 tiểu bang Mỹ đã áp dụng hạn chế tương tự cấp liên bang. Tháng 7/2026, Washington tiến thêm một bước khi khởi động quy trình cấm nhập khẩu drone quân sự từ Trung Quốc.
Tuy nhiên, những lệnh cấm này chủ yếu nhắm vào thương hiệu, chưa bao quát hết linh kiện Trung Quốc trong sản phẩm của các nhà thầu phương Tây. Cơ quan Kiểm toán Chính phủ Mỹ (GAO) cảnh báo rằng chuỗi cung ứng cho công nghiệp quốc phòng Mỹ vẫn rất dễ bị tổn thương trước Trung Quốc.
Tới nay, Bộ Chiến tranh Mỹ đã mở rộng Danh sách 1260H về các công ty Trung Quốc hoạt động tại Mỹ bị coi là có liên hệ với bộ máy quốc phòng Bắc Kinh lên gần 200 thực thể. Mặc dù vậy, lệnh cấm mua sắm trực tiếp chỉ mới có hiệu lực từ tháng 6/2026, còn cấm gián tiếp phải chờ đến giữa năm 2027.
Có một yếu tố khiến Trung Quốc khác biệt căn bản so với các đối tác thương mại khác. Điều 7 Luật Tình báo Quốc gia 2017 của nước này quy định rằng "mọi tổ chức và công dân phải hỗ trợ, phối hợp với công tác tình báo nhà nước". Theo học giả Murray Scot Tanner của Trung tâm Phân tích Hải quân, đạo luật này chuyển nghĩa vụ của công dân Trung Quốc từ "tình báo phòng thủ" sang "tình báo tấn công". Thu thập dữ liệu có khả năng bị cài mặc định trong cơ chế hoạt động của các hệ thống điện tử.
Trong khi phương Tây vẫn đang "vá lỗi", Bắc Kinh còn siết thêm đòn bẩy. Tháng 4/2026, Quốc vụ viện Trung Quốc ban hành Quy định An ninh Chuỗi cung ứng Công nghiệp, cho phép điều tra và xử phạt các công ty nước ngoài ngừng sử dụng nhà cung cấp Trung Quốc dưới áp lực chính trị. Các nước muốn tách khỏi linh kiện Trung Quốc không chỉ chật vật tìm nguồn thay thế, mà còn có thể đối mặt với hậu quả pháp lí và thương mại từ Bắc Kinh.
Cơn đau đầu chen ngang tham vọng "drone hóa" hải quân Anh
Vụ K3 Scout đặc biệt éo le, bởi nó xảy ra ngay giữa tham vọng lớn nhất của Anh trong nhiều thập kỉ. Hải quân Hoàng gia Anh đang thực hiện chiến dịch quy mô lớn nhằm tích hợp phương tiện không người lái vào đội tàu chiến truyền thống. K3 Scout đã được lên kế hoạch triển khai tại Eo biển Hormuz. Mẫu drone cũng đã được Bộ Chỉ huy Tác chiến Đặc biệt Mỹ mua và thử nghiệm với NATO.
Giờ đây, nền tảng mà London kì vọng sẽ thay đổi hải quân lại bị phát hiện chứa camera gửi tín hiệu về Trung Quốc. Các chuyên gia cảnh báo rằng sự cố này đã gây xói mòn niềm tin vào các chương trình mua sắm nhanh nhằm hiện đại hóa năng lực tác chiến.
Liều thuốc giải “cơn đau đầu” vì lệ thuộc Trung Quốc này không nằm ở việc thêm thời gian soi chiếu thiết bị hay thẩm định hợp đồng. Nghi vấn cần phải được đặt ra ngay từ giai đoạn thiết kế, chứ không phải chờ đến khi khí tài đã đi vào phục vụ.
