Lần theo ký ức, tìm những người lính nằm lại bên quốc lộ 13
Hơn nửa thế kỷ sau chiến tranh, những vùng đất từng là chiến trường ở TP. Đồng Nai đã đổi thay.
Nhưng dưới lớp đất ấy, có thể vẫn còn những người lính còn nằm lại dưới lòng đất lạnh lẽo. Đội K72 (Bộ CHQS TP. Đồng Nai) đang lần theo ký ức của những người còn nhớ, những di vật còn sót lại và từng dấu vết dưới lòng đất để đưa các liệt sĩ trở về.
Bốt Mỹ và khu mộ chỉ còn trong ký ức
Đi trên quốc lộ 13 hôm nay, thật khó hình dung nơi đây từng là một vùng chiến sự. Dòng xe nối nhau qua những khu dân cư, hàng quán, công trình mới. Những bốt, chốt quân sự từng là điểm đóng quân, những con đường đất in dấu chân người lính và những khoảnh rừng che giấu trận địa năm xưa nhiều nơi đã biến mất.
Cảnh vật thay đổi, địa danh hành chính cũng thay đổi, nhưng với những người từng sống qua chiến tranh, có những cái tên vẫn nằm nguyên trong ký ức. Bốt Mỹ là một cái tên như thế.
Ông Nguyễn Văn Công (ngụ tỉnh Lâm Đồng) và bà Nhuần (ngụ TP.HCM) cung cấp cho Đội K72 thông tin về một khu mộ tập thể tại khu vực bốt Mỹ (thuộc xã Minh Hưng, huyện Chơn Thành, tỉnh Bình Phước cũ, nay là phường Minh Hưng, TP. Đồng Nai). Theo thông tin này, nơi đây có khoảng 100 hài cốt liệt sĩ.
Con số khoảng 100 vẫn cần được kiểm chứng. Chưa có cuộc khai quật nào xác nhận vị trí khu mộ, số hài cốt hay danh tính những người nằm lại. Với Đội K72, trước khi đặt cuốc xuống đất, việc đầu tiên là phải tìm lại nơi mà ký ức của những người còn sống đang chỉ tới.
Sau hơn nửa thế kỷ, đó là một hành trình không dễ. Rừng đã thành nhà, đường đất thành đường giao thông, những dấu mốc cũ có thể đã bị san lấp. Một bốt quân sự từng là điểm nhận biết của người lính có thể nay không còn gì trên mặt đất. Những người biết chuyện cũng ngày một ít.
Nhưng ký ức đôi khi lại là tấm bản đồ cuối cùng. Một cựu chiến binh có thể nhớ trận đánh xảy ra ở đâu. Người dân có thể nhớ những người lính được đưa về chôn tại vị trí nào. Hay người từng đi qua có thể còn nhớ con suối, bìa rừng hay một bốt quân sự đã biến mất. Những chi tiết tưởng nhỏ bé ấy, khi được đặt cạnh nhau, có thể giúp những người tìm kiếm khoanh lại một vùng đất.
Đội K72 đang tìm những người như vậy. Đơn vị kêu gọi các cơ quan, tổ chức, cựu chiến binh và người dân biết hoặc từng nghe thông tin về khu vực bốt Mỹ cung cấp cho đơn vị. Một địa điểm, một trận đánh, một đơn vị chiến đấu, thậm chí tên một người đã hy sinh đều có thể trở thành manh mối.
“Mỗi thông tin dù là nhỏ nhất đều có thể là một manh mối quý giá giúp đưa các anh hùng liệt sĩ trở về với quê hương, gia đình và đồng đội sau bao năm xa cách”, Đội K72 nhấn mạnh.
Bốt Mỹ không phải manh mối duy nhất. Trước đó, Đội K72 cũng tìm nhân chứng về một khu mộ tập thể nghi có 30–40 hài cốt liệt sĩ hy sinh năm 1968 tại khu vực phường Long Thủy, thị xã Phước Long, tỉnh Bình Phước cũ, nay là phường Phước Long, TP. Đồng Nai.
Những con số ấy vẫn đang chờ được kiểm chứng. Nhưng phía sau mỗi con số là những người lính mất tích và những gia đình đã chờ đợi hàng chục năm. Có những cuộc tìm kiếm bắt đầu từ một hồ sơ và có cuộc tìm kiếm lại bắt đầu từ một người còn nhớ.
Từ lòng đất đến một cái tên
Ở khu vực xã Minh Đức, TP. Đồng Nai, những người lính hôm nay đang đi tiếp hành trình ấy. Đội K72 đã tìm thấy 26 hài cốt liệt sĩ cùng nhiều di vật, kỷ vật. Từ lòng đất, những món đồ nhỏ bé trở về sau hàng chục năm. Một tấm ảnh có thể gợi lại một gương mặt, kỷ vật có thể giúp nhận ra người lính và dấu hiệu trên hiện vật có thể mở thêm hướng xác minh về đơn vị, trận đánh hoặc quê quán.
Đội K72 công bố hình ảnh các di vật, kỷ vật để cựu chiến binh, người dân và thân nhân liệt sĩ trên cả nước nhận biết, cung cấp thông tin. Bởi đưa một hài cốt lên khỏi lòng đất mới chỉ là bước đầu. Phần khó hơn là tìm lại danh tính.
Tại Nghĩa trang Liệt sĩ Bình Phước (xã Đồng Tâm, TP. Đồng Nai), các lực lượng đang phối hợp lấy mẫu sinh phẩm phục vụ xác định danh tính những hài cốt còn thiếu thông tin. Công việc diễn ra lặng lẽ. Từng mẫu được lấy, ghi nhận và bảo quản cẩn trọng. Phía sau mỗi mẫu là hy vọng của một gia đình đã chờ quá lâu.
Có những người mẹ đã mất mà chưa biết con mình nằm ở đâu. Có những người vợ đi gần hết cuộc đời trong một cuộc chờ đợi không hồi âm. Có những người em đã bạc tóc nhưng vẫn chưa có một nơi để thắp nén nhang cho người thân mất tích trong chiến tranh.
Vì thế, mỗi phần hài cốt được đưa lên khỏi lòng đất không chỉ là một kết quả khai quật. Đó có thể là khoảnh khắc một gia đình tìm thấy người thân sau hơn nửa thế kỷ. Và quan trọng hơn, một người lính được gọi lại đúng tên mình.
Sáng 11/8, Đảng ủy, Chỉ huy Trung đoàn 41 đến Nghĩa trang Liệt sĩ Bình Phước thăm, tặng quà và động viên cán bộ, chiến sĩ đang làm nhiệm vụ khai quật, lấy mẫu xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.
Giữa không gian tĩnh lặng của nghĩa trang, những người lính hôm nay đang cặm cụi tìm lại những người lính của một thế hệ đã đi qua chiến tranh. Phía sau từng phần đất được đào lên là một câu chuyện chưa khép lại. Từng mẫu sinh phẩm thắp lên hy vọng của những gia đình vẫn đau đáu chờ một ngày biết người thân mình đã nằm lại ở đâu.
Đoàn công tác chia sẻ những khó khăn, vất vả của lực lượng làm nhiệm vụ, động viên cán bộ, chiến sĩ giữ vững quyết tâm và cẩn trọng trong từng công đoạn, để mỗi hài cốt được tìm thấy có thêm cơ hội trở về đúng với tên tuổi và quê quán.
Chiều 10/ 8, đoàn công tác phường Đồng Phú, TP. Đồng Nai, do ông Nguyễn Tấn Hùng - Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường, làm trưởng đoàn, cũng đến Nghĩa trang Liệt sĩ Bình Phước và khu vực Minh Đức thăm hỏi, động viên các lực lượng đang làm nhiệm vụ.
Đoàn dâng hương trước các anh hùng, liệt sĩ rồi đến thăm cán bộ, chiến sĩ, nhân viên y tế trực tiếp tham gia tìm kiếm, quy tập và lấy mẫu sinh phẩm. Giữa vùng đất từng là chiến trường, những người hôm nay lặng lẽ làm nốt công việc mà chiến tranh để lại.
Ông Nguyễn Tấn Hùng chia sẻ những khó khăn của lực lượng làm nhiệm vụ và nhấn mạnh, mỗi phần hài cốt được tìm thấy là thêm một người lính có cơ hội trở về, thêm một gia đình có thể khép lại những năm tháng chờ đợi. Những phần quà được trao không lớn, nhưng là sự sẻ chia với những người đang ngày ngày cúi xuống lòng đất, tìm kiếm những người đã nằm lại ở đó quá lâu.
Chiến tranh đã lùi xa. Nhà cửa tiếp tục mọc lên trên những vùng đất từng là trận địa. Cuộc sống đã phủ lên chiến trường xưa một diện mạo khác. Từ một ký ức đến một địa điểm. Từ một dấu vết đến một hài cốt. Và từ hài cốt, tìm lại một cái tên. Để sau hơn nửa thế kỷ, người lính ấy cuối cùng có một nơi để trở về.
