Chuyện chưa kể về vị bác sĩ và gần 900 ca mổ bằng ‘cánh tay sắt’

Ngồi cách người bệnh khoảng 10 mét, không trực tiếp chạm tay vào mô, không ngửi thấy mùi máu thịt quen thuộc. TS.BS Nguyễn Tế Kha - Trưởng khoa Phẫu thuật Ung bướu Tiết niệu, Bệnh viện Bình Dân (TP.HCM) chỉ nhìn qua thấu kính ba chiều giả lập, điều khiển bốn cánh tay cơ khí như những "cánh tay sắt" chuyển động theo từng cái nhấp chân, nhích tay. Đối với nhiều người, phó mặc sinh mạng cho một hệ thống robot vô tri là quyết định táo bạo và đầy lo âu. Tuy nhiên, đằng sau khoảng cách 10 mét ấy là sự hội tụ của đỉnh cao công nghệ và bản lĩnh thép của một chuyên gia hàng đầu về ngoại khoa Việt Nam.

Bi kịch từ ca mổ thứ ba: Sụt 5kg và những giọt nước mắt tự vấn dũng khí

Năm 1999, khi là bác sĩ nội trú trẻ thực tập tại Bệnh viện Bichat (Pháp), TS.BS Nguyễn Tế Kha từng tìm đến Bệnh viện Henri Mondor (Pháp) với ước nguyện quan sát công nghệ phẫu thuật nội soi hỗ trợ bằng robot thế hệ đầu tiên. Thế nhưng, cánh cửa phòng phẫu thuật lúc bấy giờ đã đóng sầm trước mặt ông. Lí do: các suất quan sát đã kín chỗ đến tận năm 2004.

Giấc mơ robot đành gác lại, chôn giấu vào dòng chảy thời gian với hàng nghìn ca mổ mở và nội soi kinh điển tại quê nhà. Phải đến cuối năm 2016, hệ thống robot da Vinci Si chính thức cập bến Bệnh viện Bình Dân với mức đầu tư khoảng 71 tỉ đồng. Cánh cửa ấy mới chính thức mở ra, đưa ngoại khoa Việt Nam bước sang một trang sử hoàn toàn mới.

Bước chân vào buồng điều khiển robot là một cú sốc hoàn toàn về mặt cảm giác. Việc chuyển đổi từ xúc giác thực tế sang xúc giác mô phỏng đòi hỏi sự thích nghi khắc nghiệt.

"Bi kịch xảy ra ở ca mổ robot thứ ba trong sự nghiệp. Một bệnh nhân lớn tuổi bị ung thư tuyến tiền liệt không qua khỏi sau biến chứng rò nước tiểu kéo dài 43 ngày đêm, dù ê kíp đã hết lòng cứu chữa. Đó là giai đoạn đen tối nhất khiến tôi từng ngưng toàn bộ lịch mổ, sụt liền 5kg và tự vấn về dũng khí của bản thân”, TS.BS Nguyễn Tế Kha bồi hồi nhắc lại.

Nhìn nhận về cột mốc đau thương này, ông khẳng định: "Nếu không có bài học xương máu đẫm nước mắt đó, chắc chắn sự cẩn trọng và độ chính xác tuyệt đối trong hàng trăm ca mổ sau này sẽ không bao giờ đạt tới mức hoàn mĩ như vậy”.

Cú sốc đã rèn luyện cho ông một bản lĩnh thép. Khi quay lại bàn điều khiển, từng đường dao, mũi khâu đều được tính toán chính xác tuyệt đối. Đây chính là bệ phóng cho gần 900 ca phẫu thuật thành công rực rỡ sau này.

Những kì tích y khoa từ robot

Sự phát triển vượt bậc của đường cong học tập đã giúp bác sĩ Kha và đội ngũ tại Bệnh viện Bình Dân chinh phục thành công 9 nhóm bệnh lí phức tạp khác nhau. Trong đó, phẫu thuật ung thư tuyến tiền liệt chiếm hơn 1/3 tổng số ca.

Nhờ biên độ quay 540 độ và 7 bậc tự do của cánh tay sắt, các kĩ thuật khó như bảo tồn bó mạch thần kinh hay kĩ thuật Retzius được thực hiện thuần thục. Tỉ lệ bệnh nhân tự chủ đường tiểu sớm đạt mức ấn tượng và vươn lên trên 90% sau một năm phục hồi.

Lĩnh vực phẫu thuật thận với hàng trăm ca cắt thận bán phần bảo tồn chủ mô, hay đại phẫu cắt bàng quang toàn bộ tái tạo dòng nước tiểu cũng ghi nhận nhiều kì tích.

Điển hình là là một trường hợp bệnh nhân người New Zealand bị hẹp niệu quản nặng có nguy cơ cắt bỏ thận, đã phục hồi hoàn toàn chức năng chỉ sau hai tháng phẫu thuật robot; hay cụ ông 88 tuổi mắc ung thư bàng quang kèm bệnh tim mạch nặng được cứu sống ngoạn mục trong sự ngỡ ngàng của gia đình.

Khát vọng đưa y khoa Việt Nam vươn tầm Đông Nam Á và nỗi trăn trở về chi phí

Hiện nay, hơn 75% các ca phẫu thuật ung thư tuyến tiền liệt tại Bệnh viện Bình Dân được thực hiện bằng robot, tiệm cận tỉ lệ của các quốc gia phát triển. Bệnh viện đã vươn lên trở thành trung tâm đào tạo phẫu thuật robot hàng đầu khu vực Đông Nam Á, nơi các chuyên gia quốc tế đến để học hỏi kinh nghiệm.

Tuy nhiên, rào cản chi phí lớn và chưa được Bảo hiểm Y tế chi trả vẫn là bài toán trăn trở mà ông và đồng nghiệp đang ngày đêm tìm lời giải, giúp người bệnh có thu nhập trung bình có cơ hội tiếp cận.

Trở lại Bệnh viện Bichat tại Paris sau 27 năm, TS.BS Nguyễn Tế Kha giờ đây không còn là một thực tập sinh rụt rè, mà là một chuyên gia tầm cỡ khu vực.

"Mỗi chuyến bay đều có lúc gặp giông bão, nhưng khi ngồi vào vị trí cơ trưởng của buồng điều khiển robot, mục tiêu duy nhất của tôi là đưa người bệnh hạ cánh an toàn ở bến bờ sức khỏe. Hành trình gần 900 ca vừa qua mới chỉ là bước khởi đầu cho một khát vọng lớn hơn nhằm đưa y khoa Việt Nam sánh vai cùng các cường quốc năm châu”, ông tâm huyết chia sẻ.

Robot hình người biểu diễn Thái Cực quyền giống cao thủ đến mức nào?

Đằng sau những cú đấm hụt khi robot hình người lên võ đài

Từ đột quỵ đến phục hồi vận động: Robot đang thay đổi cuộc chơi ra sao?

Robot hình người cử tạ đổ nhào, lao thẳng vào bàn giám khảo

Xem robot hình người vượt đường đua 16 chướng ngại vật

Hồ Quang