Làm gì để nâng tầm giá trị nông sản Việt trong chuỗi cung ứng toàn cầu?
Ngày 4/9, tại TP.HCM, Trung tâm Xúc tiến thương mại và đầu tư TP.HCM (ITPC) phối hợp với Vụ Phát triển thị trường nước ngoài (Bộ Công Thương) tổ chức hội thảo “Nâng tầm giá trị nông sản và thực phẩm trong chuỗi cung ứng bền vững”.
Từ lợi thế sản lượng đến giá trị gia tăng
Phát biểu khai mạc, ông Lê Anh Hoàng - Phó giám đốc ITPC cho biết, nông nghiệp và thực phẩm chế biến đang trở thành những ngành hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam.
Trong 7 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt gần 42,8 tỉ USD, tăng 7,5% so với cùng kỳ năm 2025. GDP toàn ngành tăng 3,8 - 3,85%. Cán cân thương mại tiếp tục duy trì mức xuất siêu khoảng 9,2 tỉ USD.
Theo ông Hoàng, những con số trên cho thấy dư địa tăng trưởng của nông nghiệp vẫn rất lớn. Tuy nhiên, thị trường quốc tế đang thay đổi nhanh. Người tiêu dùng ngày càng yêu cầu cao về chất lượng và an toàn thực phẩm. Các thị trường nhập khẩu cũng đặt ra những tiêu chuẩn khắt khe về môi trường, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm xã hội.
“Muốn tạo động lực tăng trưởng mới, ngành nông nghiệp và thực phẩm chế biến phải chuyển mình từ bán nguyên liệu sang phát triển sản phẩm chế biến sâu, có giá trị gia tăng cao và đáp ứng đúng nhu cầu từng thị trường”, ông Hoàng nhấn mạnh.
Các FTA thế hệ mới đang mở rộng cánh cửa xuất khẩu. Song đi cùng với đó là hàng loạt yêu cầu về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững. Vì vậy, lợi thế cạnh tranh của nông sản Việt không thể chỉ đo bằng sản lượng.
TP.HCM được xác định giữ vai trò trung tâm chế biến lương thực, thực phẩm lớn của cả nước. Thành phố hiện đóng góp khoảng 30 - 35% giá trị sản xuất của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam và 14 - 15% giá trị sản xuất công nghiệp cả nước.
Theo ông Hoàng, TP.HCM đang hướng tới vai trò trung tâm kết nối, ứng dụng công nghệ cao và thúc đẩy chế biến sâu cho chuỗi nông sản khu vực. Thành phố triển khai Chương trình phát triển nông nghiệp đô thị giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 và Chiến lược phát triển ngành chế biến lương thực thực phẩm đến năm 2030.
Trọng tâm là chuyển từ nông nghiệp truyền thống sang nông nghiệp thông minh, công nghệ cao và kinh tế tuần hoàn. Thành phố cũng khuyến khích doanh nghiệp đầu tư công nghệ sau thu hoạch, chế biến sâu và tận dụng phụ phẩm.
Cùng với đó, hệ thống kho bãi, logistics và chuỗi cung ứng lạnh được đầu tư theo hướng đồng bộ hơn. Mục tiêu là giảm hao hụt, kéo dài thời gian bảo quản và kết nối vùng nguyên liệu với hệ thống phân phối, trung tâm thương mại và thị trường xuất khẩu.
Không chỉ làm ra sản phẩm, phải tạo ra giá trị
Tại hội thảo, TS. Trần Đình Lý - Phó hiệu trưởng Trường Đại học Nông Lâm TP.HCM, Phó Chủ tịch Hội Marketing Việt Nam, Chủ tịch Điều hành Dự án Tiếp thị Nông sản Việt, cho rằng nông nghiệp Việt Nam đang đứng trước một yêu cầu chuyển đổi rõ ràng. “Không chỉ làm ra nhiều sản phẩm hơn, mà phải tạo ra nhiều giá trị hơn trên mỗi sản phẩm”, ông Lý nói.
Theo ông, Việt Nam có lợi thế lớn về nông sản, thực phẩm và sự đa dạng vùng miền. Nhưng sản phẩm tốt mới chỉ là điều kiện cần để bước vào chuỗi cung ứng quốc tế. Thị trường còn đòi hỏi tiêu chuẩn, chất lượng ổn định, truy xuất nguồn gốc, logistics, phát triển bền vững và thương hiệu.
“Tôi thường nói với sinh viên và doanh nghiệp rằng: Nông sản có thể bắt đầu từ cánh đồng, nhưng giá trị của nông sản được quyết định rất nhiều ở thị trường”, TS. Trần Đình Lý chia sẻ.
Từ đó, ông cho rằng cần chuyển từ tư duy sản xuất cái mình có sang kiến tạo cái thị trường cần. Xuất khẩu cũng phải chuyển từ sản phẩm sang giá trị, thương hiệu và niềm tin. Để làm được điều này, mối liên kết giữa Nhà nước, nhà trường, nhà khoa học, doanh nghiệp, nhà nông và nhà tài chính cần được nâng lên một bước. Các bên phải cùng tham gia vào quá trình đồng kiến tạo giá trị.
Theo TS. Trần Đình Lý, giáo dục cũng phải thay đổi để đáp ứng yêu cầu mới. Nhân lực nông nghiệp tương lai cần kiến thức chuyên môn, đồng thời phải hiểu công nghệ, dữ liệu, kinh doanh, marketing và thị trường quốc tế.
“Tôi kỳ vọng từ hội thảo hôm nay sẽ hình thành thêm những kết nối thật, những bài toán thật và những chương trình hợp tác thật để nông sản Việt Nam không chỉ đi ra thế giới, mà còn đứng được, được nhớ đến và có giá trị cao hơn trên thị trường thế giới. Nâng tầm nông sản Việt, suy cho cùng, chính là nâng tầm giá trị Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu”, ông nhấn mạnh.
Đưa nông sản Việt đến gần người tiêu dùng
Ở góc độ thị trường, đại diện Central Retail Việt Nam cho rằng hệ thống bán lẻ giữ vai trò quan trọng trong việc đưa nông sản Việt đến người tiêu dùng trong nước và quốc tế.
Gia nhập thị trường Việt Nam từ năm 2012, Central Retail hiện phát triển hệ thống hơn 44 trung tâm thương mại và hơn 330 cửa hàng. Mạng lưới này phủ tại 26/34 tỉnh, thành theo đơn vị hành chính mới, với tổng diện tích sàn hơn 1,3 triệu m².
.jpg)
Đại diện doanh nghiệp cho biết, Central Retail hướng tới việc mở rộng đầu ra cho hàng Việt thông qua hệ thống phân phối hiện đại. Doanh nghiệp đặt mục tiêu tỷ lệ hàng nội địa ở mức khoảng 90% trong cơ cấu nguồn cung.
Không dừng ở thị trường trong nước, Central Retail cũng tổ chức các tuần hàng Việt Nam tại Thái Lan, qua đó đưa nông sản và thực phẩm Việt tiếp cận người tiêu dùng tại thị trường này.
Theo doanh nghiệp, yêu cầu đối với hàng nông sản vào hệ thống bán lẻ ngày càng cao. Sản phẩm phải bảo đảm chất lượng, an toàn thực phẩm, nguồn gốc rõ ràng và khả năng cung ứng ổn định.
Đây cũng là điểm mà chuỗi bán lẻ có thể kết nối trực tiếp với vùng nguyên liệu và doanh nghiệp chế biến. Khi tiêu chuẩn của nhà bán lẻ được đưa ngược về vùng sản xuất, người nông dân và doanh nghiệp có thêm động lực thay đổi phương thức sản xuất.
Central Retail cũng cho biết đang đẩy mạnh các chương trình phát triển bền vững. Doanh nghiệp đã triển khai điện mặt trời tại 33 địa điểm, lắp đặt 302 trạm sạc xe điện tại 31 cơ sở và trồng hơn 35.000 cây xanh.
Những hoạt động này cho thấy xu hướng xanh hóa đang dần đi sâu vào chuỗi bán lẻ. Với nông sản, yêu cầu về phát triển bền vững cũng ngày càng trở thành điều kiện để tiếp cận các thị trường có tiêu chuẩn cao.
Từ sản xuất, chế biến đến phân phối, bài toán lớn đặt ra là hình thành một chuỗi giá trị đủ sức cạnh tranh. Trong chuỗi đó, nông dân cần sản xuất theo tiêu chuẩn, doanh nghiệp phải đầu tư chế biến và thương hiệu, còn hệ thống phân phối phải mở rộng thị trường.
Khi các mắt xích cùng chuyển động, lợi thế của nông sản Việt sẽ không còn nằm ở việc bán được bao nhiêu tấn hàng, mà ở việc tạo ra bao nhiêu giá trị từ mỗi sản phẩm.
Việt Nam không chỉ cần đứng trong nhóm đầu về sản lượng nông sản, mà phải tiến tới đứng trong nhóm đầu về giá trị nông sản.
