Chính phủ ưu tiên phát triển ngành công nghiệp điện tử, bán dẫn
Ngày 8/9, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc làm việc với Hiệp hội Doanh nghiệp điện tử Việt Nam và một số doanh nghiệp xuất nhập khẩu lớn trong ngành công nghiệp điện tử, bán dẫn.
Tại cuộc họp, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc cho biết Chính phủ ưu tiên phát triển ngành công nghiệp điện tử, bán dẫn. Với tinh thần đó, cuộc làm việc nhằm lắng nghe những khó khăn, vướng mắc, kiến nghị của doanh nghiệp, qua đó tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách, cải cách thủ tục hành chính, tạo môi trường kinh doanh bình đẳng, thuận lợi cho doanh nghiệp.
Xuất khẩu tăng mạnh, nhưng nhập khẩu đầu vào công nghiệp điện tử vẫn còn cao
Báo cáo tại cuộc làm việc, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân cho biết hoạt động sản xuất và xuất khẩu của ngành điện tử tiếp tục duy trì đà tăng trưởng trong năm 2026.
Trong 7 tháng đầu năm, chỉ số sản xuất công nghiệp ngành sản xuất sản phẩm điện tử, máy vi tính và sản phẩm quang học tăng 12,82%. Giá trị sản xuất máy tính xách tay đạt khoảng 34,8 nghìn tỉ đồng, tăng 30%; sản lượng điện thoại sản xuất trong nước ước đạt 90 triệu chiếc, tăng 3,85%, xuất siêu khoảng 38 tỉ USD.
Ở hoạt động thương mại, 8 tháng năm 2026, kim ngạch xuất khẩu nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt khoảng 101 tỉ USD, tăng 51% so với cùng kì. Đây tiếp tục là một trong những nhóm hàng xuất khẩu chủ lực, đóng góp đáng kể vào tăng trưởng thương mại của Việt Nam.
Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, kim ngạch nhập khẩu nhóm hàng này lên tới 161,6 tỉ USD, tăng 68,3%, khiến mức nhập siêu khoảng 60,5 tỉ USD. Bức tranh này cần được nhìn nhận trong đặc thù của ngành điện tử. Theo Bộ Công Thương, phần lớn giá trị nhập khẩu không phải là hàng hóa phục vụ tiêu dùng cuối cùng mà là chip, bộ nhớ, bộ xử lý, màn hình, bảng mạch cùng nhiều linh kiện, thiết bị và nguyên vật liệu phục vụ sản xuất, lắp ráp, đóng gói, kiểm thử và tích hợp sản phẩm để xuất khẩu.
Do đó, nhập khẩu lớn là một phần của mô hình sản xuất điện tử hiện nay. Vấn đề đặt ra không chỉ là giảm nhập khẩu, mà là làm thế nào để từng bước nâng tỉ trọng linh kiện, vật liệu và công đoạn có giá trị cao do doanh nghiệp Việt Nam đảm nhận.
Đây cũng là điểm đáng chú ý trong chỉ đạo của Phó Thủ tướng Thường trực. Trong lúc sản xuất và xuất khẩu tiếp tục là những động lực tăng trưởng chủ yếu, việc theo dõi chênh lệch xuất nhập khẩu cần gắn với mục tiêu thúc đẩy sản xuất, xuất khẩu và phát triển năng lực cung ứng trong nước.
Phó Thủ tướng Thường trực giao Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành, địa phương và Hiệp hội làm việc với các doanh nghiệp có chênh lệch lớn giữa kim ngạch nhập khẩu và xuất khẩu, nhất là doanh nghiệp nhập siêu lớn, để làm rõ cơ cấu, mục đích nhập khẩu và mức độ phục vụ sản xuất, xuất khẩu.
Đáng chú ý, Phó Thủ tướng Thường trực lưu ý việc rà soát nhằm cùng doanh nghiệp tìm giải pháp phù hợp, không can thiệp vào hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.
Từ “lắp ráp” sang tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng điện tử, bán dẫn
Bài toán lớn hơn được đặt ra tại cuộc làm việc là năng lực công nghiệp hỗ trợ và mức độ tham gia của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị điện tử, bán dẫn toàn cầu.
Hiện ngành điện tử Việt Nam đã có quy mô xuất khẩu lớn và thu hút sự hiện diện của nhiều tập đoàn công nghệ, nhưng vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn cung linh kiện, bán dẫn, thiết bị và nguyên vật liệu công nghệ cao từ nước ngoài. Trong khi đó, giá trị gia tăng tạo ra trong nước còn hạn chế.
Khoảng cách này càng trở nên đáng chú ý khi nhu cầu toàn cầu đối với AI, trung tâm dữ liệu, máy chủ và các thiết bị điện tử tiếp tục tăng. Đây vừa là cơ hội để Việt Nam mở rộng năng lực sản xuất, vừa đặt ra yêu cầu nâng cấp hệ sinh thái công nghiệp nếu muốn giữ lại nhiều hơn giá trị từ dòng xuất khẩu.
Bộ Công Thương đề xuất tiếp tục phát triển công nghiệp hỗ trợ, nâng tỉ lệ nội địa hóa, xây dựng chuỗi cung ứng nguyên liệu và linh kiện trong nước, đồng thời tăng cường kết nối doanh nghiệp Việt Nam với các tập đoàn lớn và doanh nghiệp FDI.
Chính phủ cũng đặt yêu cầu triển khai hiệu quả Quyết định số 929/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn 2026-2035. Trọng tâm là hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ, chuyển đổi số, nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh.
Một hướng đi khác là ưu tiên doanh nghiệp trong nước nghiên cứu, làm chủ công nghệ lõi và công nghệ nền trong các lĩnh vực bán dẫn, vi mạch, vật liệu điện tử và tự động hóa; khuyến khích đầu tư cho R&D, sản xuất linh kiện và vật liệu điện tử trong nước.
Theo định hướng này, công nghiệp hỗ trợ không chỉ được nhìn ở việc sản xuất những linh kiện đơn giản thay thế hàng nhập khẩu, mà cần từng bước hướng tới những sản phẩm và công đoạn có nhu cầu lớn, có khả năng nội địa hóa và tạo ra giá trị cao hơn.
Bộ Công Thương được giao chủ trì xây dựng chương trình kết nối, phát triển các nhà cung cấp Việt Nam cho các tập đoàn điện tử, bán dẫn và công nghệ trong và ngoài nước theo từng chuỗi sản phẩm, tiêu chuẩn kĩ thuật và nhu cầu của doanh nghiệp.
Đây có thể là mắt xích quan trọng để doanh nghiệp Việt Nam chuyển từ vị trí cung ứng nhỏ lẻ sang tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng. Khi doanh nghiệp trong nước đáp ứng được các yêu cầu về chất lượng, quy mô, tiêu chuẩn kĩ thuật và độ ổn định, cơ hội tham gia vào mạng lưới cung ứng của các tập đoàn lớn sẽ rộng hơn.
Đồng bộ chính sách từ vốn, thuế đến nhân lực và công nghệ
Tại cuộc làm việc, các doanh nghiệp cũng kiến nghị tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển công nghiệp điện tử, bán dẫn, AI và công nghiệp hỗ trợ; có chính sách phù hợp về thuế, đầu tư, R&D, đổi mới công nghệ, tự động hóa, phát triển thị trường và hỗ trợ tiếp cận nguồn vốn.
Doanh nghiệp đề nghị xây dựng cơ sở dữ liệu, bản đồ hệ sinh thái và nền tảng kết nối cung - cầu ngành điện tử; hoàn thiện hành lang pháp lý cho nghiên cứu, thử nghiệm, chuyển giao và thương mại hóa công nghệ mới; tháo gỡ các vướng mắc về hải quan, hoàn thuế, nhập khẩu máy móc, thiết bị.
Những kiến nghị này cho thấy bài toán phát triển ngành điện tử, bán dẫn không chỉ nằm ở chính sách thương mại. Để nâng tỉ lệ giá trị nội địa, doanh nghiệp cần đồng thời có khả năng tiếp cận vốn, công nghệ, nhân lực, thị trường và hệ thống nhà cung cấp trong nước.
Theo kết luận của Phó Thủ tướng Thường trực, Bộ Tài chính được giao rà soát, xử lý theo thẩm quyền các kiến nghị về ưu đãi thuế đối với sản xuất linh kiện, vật liệu điện tử và công nghiệp hỗ trợ; chính sách thuế đối với máy móc, thiết bị, nguyên vật liệu nhập khẩu phục vụ đầu tư, mở rộng sản xuất điện tử, bán dẫn.
Ngân hàng Nhà nước Việt Nam nghiên cứu, đề xuất chính sách tín dụng phù hợp cho doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ điện tử, doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ, tự động hóa và chuyển đổi số, qua đó tạo điều kiện để doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia chuỗi cung ứng điện tử, bán dẫn tiếp cận vốn.
Bộ Khoa học và Công nghệ được giao rà soát, hoàn thiện cơ chế về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; ưu tiên hỗ trợ doanh nghiệp trong nước nghiên cứu, làm chủ công nghệ lõi, công nghệ nền trong bán dẫn, vi mạch, vật liệu điện tử và tự động hóa. Bộ cũng phải đánh giá thực chất mức độ tham gia và giá trị Việt Nam tạo ra trong chuỗi cung ứng điện tử toàn cầu, từ đó đề xuất giải pháp nâng cao vị thế, giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam.
Nguồn nhân lực cũng được đặt trong nhóm nhiệm vụ trọng tâm. Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Nội vụ được giao đẩy mạnh đào tạo nhân lực chất lượng cao cho các lĩnh vực thiết kế vi mạch, bán dẫn, điện tử, tự động hóa và vật liệu; tăng cường hợp tác quốc tế, thu hút chuyên gia, đồng thời thúc đẩy liên kết giữa nhà trường, viện nghiên cứu và doanh nghiệp.
Song song với đó, Chính phủ yêu cầu hoàn thiện, kết nối cơ sở dữ liệu xuất nhập khẩu để phục vụ phân tích, cảnh báo sớm, quản trị rủi ro và theo dõi tình hình nhập siêu. Việc kiểm tra, giám sát trị giá hải quan đối với linh kiện, nguyên vật liệu nhập khẩu phục vụ sản xuất, gia công, lắp ráp điện tử, điện thoại cũng được tăng cường nhằm kịp thời phát hiện và xử lý gian lận thương mại, chuyển giá và các hành vi vi phạm.
Trong lúc cạnh tranh chiến lược, xung đột địa chính trị, chính sách thương mại và thuế quan của các nền kinh tế lớn tiếp tục có nhiều điều chỉnh, cùng với biến động giá năng lượng và chi phí logistics, yêu cầu đặt ra với ngành điện tử không chỉ là duy trì tốc độ tăng xuất khẩu.
Mục tiêu dài hạn là hình thành năng lực sản xuất và cung ứng có chiều sâu hơn, để khi xuất khẩu điện tử tăng trưởng, phần giá trị Việt Nam tạo ra trong mỗi sản phẩm cũng tăng lên. Đây sẽ là cơ sở quan trọng để ngành điện tử, bán dẫn tiếp tục đóng góp vào tăng trưởng, đồng thời nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế trước những biến động của chuỗi cung ứng toàn cầu.