Dị dạng mạch máu tủy cổ: Ranh giới giữa sự sống và liệt vĩnh viễn
Dị dạng mạch máu tủy cổ có thể âm thầm gây tổn thương thần kinh, đe dọa liệt tứ chi. Hành trình can thiệp giải cứu tủy sống khỏi “quả bom hẹn giờ” này là một cuộc đấu trí nghẹt thở của các y bác sĩ.
Từ những cơn tê mỏi vùng vai gáy tưởng chừng vô hại, người đàn ông 48 tuổi nhanh chóng xuất hiện triệu chứng yếu chân, đi loạng choạng và đứng trước nguy cơ liệt tứ chi. Cuộc hội chẩn liên chuyên khoa tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 cùng các chuyên gia Đại học VinUni đã tìm ra “quả bom hẹn giờ” trong tủy cổ của bệnh nhân, từ đó quyết định xử trí bằng phương pháp can thiệp nội mạch chính xác cao.
Khi “mỏi vai gáy” che giấu tổn thương nguy hiểm của căn bệnh dị dạng mạch máu tuỷ cổ
Theo ThS.BS Trần Văn Vi – Viện Khoa học Sức khỏe, Đại học VinUni, không phải mọi trường hợp đau mỏi vùng cổ vai gáy đều đơn thuần là thoái hóa cột sống hay căng cơ. Trong ca bệnh này, triệu chứng ban đầu khá mơ hồ nhưng diễn tiến thần kinh nhanh chóng đã trở thành dấu hiệu cảnh báo đặc biệt quan trọng.
Dị dạng mạch máu tủy là tình trạng các động mạch và tĩnh mạch kết nối bất thường mà không qua hệ thống mao mạch trung gian. Khi đó, dòng máu áp lực cao từ động mạch đổ trực tiếp vào hệ tĩnh mạch, làm gia tăng áp lực trong hệ thống tĩnh mạch tủy và cản trở quá trình cung cấp máu cho mô thần kinh.
Đáng lo ngại hơn, tổn thương lần này nằm ở đoạn tủy cổ cao - vùng chức năng đặc biệt quan trọng đối với vận động và các hoạt động sống của con người. Vì vậy, khi tổn thương tiến triển hoặc xảy ra xuất huyết, hậu quả để lại sẽ cực kì nặng nề.
Bác sĩ Trần Văn Vi nhấn mạnh giá trị của việc đánh giá hình ảnh một cách hệ thống trong các bệnh lí mạch máu thần kinh. Việc này không chỉ xác định có tổn thương hay không, mà còn phải làm rõ cấu trúc mạch nuôi, vị trí dị dạng và mối liên quan với các mạch máu chức năng để lựa chọn chiến lược điều trị an toàn nhất.
Với dị dạng mạch máu tủy cổ (Spinal AVM), nguy cơ không chỉ đến từ việc mạch máu bất thường có thể vỡ. Dòng máu áp lực cao còn khiến hệ tĩnh mạch tủy bị giãn, làm rối loạn huyết động và gây thiếu máu nuôi mô thần kinh. Khi các mạch bất thường này vỡ, người bệnh sẽ bị xuất huyết trong hoặc quanh tủy, dẫn đến yếu liệt đột ngột.
Vị trí tủy cổ cao khiến bài toán điều trị càng trở nên hóc búa. Búi dị dạng nằm sâu trong ống sống và sát các cấu trúc thần kinh cốt lõi. Nếu phẫu thuật bóc tách không chính xác, chỉ một tổn thương vi mô cũng có thể để lại di chứng thần kinh không thể hồi phục. Bên cạnh đó, nguy cơ chảy máu ồ ạt trong quá trình phẫu thuật cũng là thách thức lớn.
Chính vì vậy, thay vì tiếp cận theo hướng mổ mở đầy rủi ro, các bác sĩ đã tìm một con đường khác: đi vào bên trong hệ thống mạch máu, tiếp cận đúng “nguồn cấp” của búi dị dạng để loại bỏ dòng chảy bất thường mà vẫn bảo vệ vẹn toàn tủy sống.
Cuộc đấu trí với “bản đồ” mạch máu tủy cổ
Tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, bệnh nhân được hội chẩn liên chuyên khoa với sự tham gia của các chuyên gia từ Đại học VinUni. Các dữ liệu hình ảnh cùng phân tích mô hình huyết động học được sử dụng để xây dựng bản đồ mạch máu chi tiết trước khi tiến hành can thiệp.
Hệ thống chụp mạch số hóa xóa nền (DSA) kết hợp tái tạo hình ảnh 3D đã giúp ê kíp nhận diện chính xác các nhánh động mạch nuôi búi dị dạng, xác định vị trí trung tâm của tổn thương và phân biệt rõ những nhánh mạch lành cần tuyệt đối bảo tồn.
Theo bác sĩ Trần Văn Vi, đây chính là điểm then chốt của các ca bệnh mạch máu thần kinh phức tạp: Điều trị không chỉ đơn thuần là “bịt” một mạch máu bất thường, mà phải thấu hiểu toàn bộ mạng lưới huyết động phía sau tổn thương. Nếu xác định sai đường vào hoặc không kiểm soát được dòng chảy, nguy cơ gây tổn thương mô thần kinh lành là rất lớn.
Ê kíp quyết định thực hiện can thiệp nội mạch nút dị dạng bằng keo sinh học N-Butyl Cyanoacrylate (NBCA). Đây là vật liệu có thể chuyển từ trạng thái lỏng sang đông cứng nhanh chóng khi tiếp xúc với môi trường ion trong máu.
Một microcatheter (ống thông siêu nhỏ) được luồn qua hệ thống động mạch để tiếp cận chính xác cuống mạch nuôi búi dị dạng. Tại đây, từng lượng keo được bơm một cách thận trọng dưới sự kiểm soát liên tục của hình ảnh DSA. Mục tiêu là đưa NBCA vào đúng ổ dị dạng để chặn dòng thông nối bất thường, tuyệt đối không để vật liệu lan sang những nhánh mạch lành nuôi tủy.
“Đây cũng là thời khắc nguy hiểm nhất của toàn bộ cuộc can thiệp. Nếu keo lan sai vị trí, mạch máu lành có thể bị tắc, dẫn đến nhồi máu tủy và nguy cơ liệt lập tức. Ngược lại, nếu vật liệu không tiếp cận đủ sâu, dòng thông bất thường sẽ vẫn tồn tại", bác sĩ Vi chia sẻ.
Sau những giây phút căng thẳng, keo NBCA đã đông cứng chính xác tại tâm điểm dị dạng. Hình ảnh kiểm tra sau đó cho thấy búi mạch bất thường hoàn toàn bị loại khỏi vòng tuần hoàn, đồng thời không ghi nhận bất kì tổn thương thiếu máu thứ phát nào tại các mô lân cận.
Sau can thiệp, bệnh nhân tỉnh táo và không xuất hiện biến chứng thần kinh. Chỉ sau 24 giờ theo dõi tích cực, cảm giác tê bì dọc cánh tay giảm rõ rệt; người bệnh đã có thể chủ động cử động bàn chân, ngón chân và bắt đầu những bước đi đầu tiên với sự hỗ trợ của kĩ thuật viên phục hồi chức năng.
Đằng sau thành công của một ca can thiệp không chỉ là vài giây bơm keo hay một hình ảnh DSA đẹp sau điều trị, mà là cả một quá trình giải mã chính xác “bản đồ” mạch máu trước khi bấm nút hành động. Với người bệnh, đó chính là ranh giới mong manh giữa việc tiếp tục tự bước đi và nguy cơ đối mặt với di chứng tàn phế vĩnh viễn.
Từ một triệu chứng tưởng như quen thuộc ở vùng cổ vai gáy, các bác sĩ đã phát hiện và xử trí kịp thời một “quả bom hẹn giờ” trong tủy cổ, trước khi nó kịp biến nguy cơ thành một thảm họa thần kinh.
