Tắt mạng 2G, Việt Nam tạo xa lộ cho mạng 4G và 5G
Từ ngày 15/9/2026, mạng 2G chính thức được tắt trên phạm vi toàn quốc, khép lại một chương kéo dài hơn ba thập kỉ của công nghệ GSM tại Việt Nam.
Nhưng phía sau việc “khai tử” mạng di động thế hệ cũ không chỉ là câu chuyện hàng triệu chiếc điện thoại cục gạch mất sóng. Quan trọng hơn, các nhà mạng có cơ hội cắt giảm một lớp hạ tầng tốn kém, tái sử dụng băng tần quý giá và dồn nguồn lực cho 4G, 5G – những nền tảng được kì vọng tạo ra giá trị lớn hơn cho nền kinh tế số.

Đến lúc mở rộng xa lộ thông tin cho 4G/5G
2G từng là nền móng của cuộc cách mạng di động tại Việt Nam. Công nghệ GSM giúp điện thoại di động trở nên phổ biến nhờ vùng phủ rộng, thiết bị giá rẻ và khả năng cung cấp các dịch vụ cơ bản như gọi điện, nhắn tin với chi phí thấp.
Nhưng ưu thế ấy dần trở thành hạn chế khi nhu cầu của người dùng thay đổi. Smartphone, video trực tuyến, thương mại điện tử, ngân hàng số, mạng xã hội và các ứng dụng trí tuệ nhân tạo khiến nhu cầu dữ liệu tăng theo cấp số nhân, trong khi 2G gần như không còn đáp ứng được yêu cầu đó.
Vấn đề đối với các nhà mạng không đơn giản là có bao nhiêu thuê bao vẫn dùng điện thoại 2G. Đằng sau một mạng di động là cả hệ thống trạm thu phát, thiết bị truyền dẫn, nguồn điện, làm mát, phần mềm, mạng lõi và đội ngũ kĩ thuật phải được duy trì liên tục.
Khi 4G và 5G đã trở thành những công nghệ chủ lực, việc tiếp tục vận hành một mạng GSM riêng để phục vụ lưu lượng ngày càng nhỏ tạo ra cái gọi là “chi phí hạ tầng di sản”. Nhà mạng phải dành tiền và nhân lực để duy trì một hệ thống cũ, trong khi tài nguyên đó có thể được chuyển sang những công nghệ mới tạo ra nhiều lưu lượng và doanh thu hơn.
Lấy ví dụ đơn giản như thế này. Một tuyến cao tốc chỉ có 8 làn nhưng lại phải để dành 2 làn cho xe 2 bánh với tốc độ chậm. Khi xã hội phát triển đến một mức nào đó thì việc duy trì làn cho xe 2 bánh sẽ là lãng phí, là gánh nặng trong khi cần mở rộng đường cho phù hợp với nhu cầu của làn xe ô tô. Loại bỏ 2G để tập trung cho 4G và 5G cũng theo nguyên lí đó.
Điện năng là một ví dụ. Trạm viễn thông hoạt động 24/7 và không chỉ tiêu thụ điện cho thiết bị vô tuyến mà còn cho truyền dẫn, hệ thống làm mát, nguồn dự phòng và nhiều thiết bị phụ trợ. Khi nhiều thế hệ mạng cùng tồn tại trên một trạm, mức tiêu thụ năng lượng và độ phức tạp vận hành cũng tăng lên.
Vì vậy, tắt 2G không đơn giản là bấm nút ngừng phát sóng. Đó là quá trình loại bỏ một lớp công nghệ khỏi mạng lưới, thu hồi thiết bị, tái cấu hình các trạm và tổ chức lại nguồn lực vận hành. Tuy nhiên, khoản lợi lớn nhất có thể không nằm ở những thiết bị được tháo xuống mà nằm ở thứ vô hình hơn rất nhiều. Đó là phổ tần.
“Kho vàng” 900 MHz được mở ra cho 4G và 5G
Phổ tần số là tài nguyên hữu hạn. Đây chính là “con đường” để các thiết bị di động truyền và nhận tín hiệu. Một dải tần đã được phân bổ cho công nghệ cũ thì rất khó khai thác tối đa cho công nghệ mới nếu mạng cũ vẫn còn hoạt động.
Trong nhiều năm, băng tần 900 MHz gắn chặt với 2G. Đây lại là loại tài nguyên đặc biệt có giá trị vì tần số thấp có khả năng truyền xa và xuyên vật cản tốt. Với nhà mạng, điều này đồng nghĩa một trạm có thể phủ được khu vực rộng hơn so với việc sử dụng những băng tần cao.
Khi 2G biến mất, băng tần này có thể được tái phân bổ hoặc tái sử dụng, thường được gọi là “refarming”, để phục vụ các công nghệ mới.
Việt Nam đã cho thấy rất rõ giá trị kinh tế của quá trình này. Ngày 9/9/2026, quyền sử dụng các khối băng tần 900 MHz được đưa ra đấu giá. Viettel, VNPT và Vietnamobile lần lượt trúng các khối tần số, với tổng giá trị hơn 3.000 tỉ đồng.
Điều này cho thấy “tài sản” được giải phóng sau khi 2G biến mất không chỉ là những trạm BTS cũ. Đó còn là một nguồn tài nguyên quốc gia có thể được chuyển sang phục vụ hạ tầng số thế hệ mới.
Một MHz phổ tần không tự tạo ra tiền. Giá trị của nó nằm ở cách nhà mạng sử dụng nó. Nếu dành cho một công nghệ chỉ phục vụ cuộc gọi và tin nhắn, giá trị kinh tế tạo ra sẽ rất hạn chế. Nhưng nếu được dùng cho 4G, cùng tài nguyên đó có thể phục vụ lưu lượng Internet lớn hơn rất nhiều. Đây chính là sự chuyển đổi quan trọng, từ phổ tần phục vụ liên lạc cơ bản sang phổ tần phục vụ nền kinh tế dữ liệu.
Với 4G, băng tần thấp như 900 MHz có thể đóng vai trò lớp phủ rộng, đặc biệt hữu ích ở vùng nông thôn, miền núi, biên giới và những nơi dân cư thưa thớt. Nhà mạng không nhất thiết phải xây mật độ trạm quá cao mà vẫn có thể mở rộng vùng phủ.
Trong khi đó, 5G cần một cách tiếp cận khác. Các băng tần trung như 2,6 GHz hay 3,5 GHz phù hợp với những nơi cần dung lượng lớn, tốc độ cao như thành phố, khu công nghiệp, trung tâm thương mại hay sân vận động.
Bởi vậy, việc tắt 2G tạo điều kiện để mạng di động Việt Nam tiến tới một cấu trúc hợp lý hơn: 4G đảm nhiệm lớp phủ rộng, trong khi 5G tập trung vào dung lượng, tốc độ và các dịch vụ giá trị cao.
Từ tắt mạng 2G đến cuộc đua khai thác 5G
Nhìn từ góc độ nhà mạng, lợi ích của việc tắt 2G có thể xuất hiện ở ba tầng. Trước hết là giảm chi phí vận hành. Khi thiết bị GSM được loại bỏ, nhà mạng có thể giảm một phần chi phí điện năng, bảo trì, thay thế thiết bị và nhân lực kĩ thuật dành cho mạng cũ.
Tiếp theo là giảm độ phức tạp của toàn bộ hệ thống. Thay vì phải vận hành nhiều lớp công nghệ song song, nhà mạng có thể tập trung vào những nền tảng chính là 4G và 5G. Điều này đặc biệt quan trọng khi mạng viễn thông ngày càng trở thành một hệ thống phần mềm phức tạp thay vì chỉ là tập hợp các trạm phát sóng.
Cuối cùng và quan trọng nhất là chi phí cơ hội được giải phóng. Tiền, nhân lực, vị trí trạm và phổ tần từng dành cho 2G có thể được chuyển sang mở rộng 4G và 5G.
Đối với 4G, mục tiêu không chỉ là tăng tốc độ mà còn phải phủ rộng hơn. Việt Nam vẫn cần bảo đảm người dân ở những khu vực khó khăn có thể tiếp cận Internet di động với chất lượng đủ tốt.
Đối với 5G, thách thức còn lớn hơn. Một mạng 5G chỉ thực sự tạo ra giá trị kinh tế khi nó vượt ra ngoài việc cho người dùng smartphone tải dữ liệu nhanh hơn.
Nhà máy thông minh, robot công nghiệp, logistics thời gian thực, camera AI, Internet vạn vật, y tế từ xa, xe kết nối và mạng riêng cho doanh nghiệp mới là những lĩnh vực có thể biến 5G thành một hạ tầng sản xuất.
Đây cũng là bài học từ các quốc gia đã đi trước Việt Nam. Nhiều nước đã tiến hành tắt 2G và 3G để tái phân bổ phổ tần cho 4G, 5G. Tại châu Á, Nhật Bản là nước đi đầu khu vực, đã tắt hoàn toàn mạng 2G từ năm 2011 (SoftBank và NTT Docomo dừng sớm). Hàn Quốc cũng hoàn tất tắt sóng 2G vào tháng 6/2021 sau khi nhà mạng cuối cùng là LG Uplus dừng dịch vụ (KT Corp đã tắt từ 2011, SK Telecom tắt năm 2021). Ở Đông Nam Á, Singapore đã tắt hoàn toàn mạng 2G từ tháng 4/2017. Điều đó cho thấy kết thúc sứ mệnh của 2G là xu thế của thời đại.
Dù vậy, việc lựa chọn thời điểm tắt mạng 2G khác nhau ngoài yếu tố kĩ thuật còn phải tính đến hệ sinh thái. Bài học quan trọng là không thể chỉ nhìn vào công nghệ mà bỏ qua con người. Một mạng cũ có thể không còn hiệu quả về kinh tế, nhưng nó vẫn có thể là hạ tầng thiết yếu với một bộ phận người dân.
Việt Nam vì thế đã có một giai đoạn chuyển tiếp trước khi đi đến ngày 15/9/2026 khá dài để người sử dụng thiết bị 2G có thời gian đổi máy, chuyển sang SIM hỗ trợ 4G và làm quen với các dịch vụ mới.
Từ tháng 7/2024, Bộ Thông tin và Truyền thông đã công bố lộ trình dừng công nghệ di động 2G tại Việt Nam. Theo lộ trình ấy, doanh nghiệp hỗ trợ thuê bao chuyển đổi sang sử dụng máy điện thoại công nghệ cao hơn: thực hiện chương trình hỗ trợ kinh phí mua máy smart phone 4G hoặc điện thoại feature phone 4G và ban hành các gói cước hỗ trợ thuê bao chuyển đổi, thực hiện đến 16/9/2024. Kể từ ngày 16/9/2024, không cung cấp dịch vụ cho thiết bị đầu cuối thuê bao chỉ hỗ trợ tiêu chuẩn GSM
Doanh nghiệp phát triển các trạm thu phát sóng di động đảm bảo vùng phủ mạng 4G thay thế mạng 2G khi dừng hệ thống 2G và hoàn thành trước tháng 9/2026. Và giờ đây, khi 2G chính thức khép lại vào 15/9/2026 chính là ngày Việt Nam hoàn tất việc dọn chỗ cho một thế hệ hạ tầng số mới, nơi mỗi MHz phổ tần, mỗi trạm phát sóng và mỗi đồng vốn đầu tư được sử dụng để tạo ra nhiều dữ liệu, nhiều kết nối và nhiều giá trị kinh tế hơn.



