Tướng Mỹ cảnh báo các đội hình quân sự sẽ bị AI ‘săn lùng’
Drone, AI và tác chiến điện tử đang khiến việc che giấu lực lượng trên chiến trường ngày càng khó. Tướng Dan Caine cảnh báo quân đội Mỹ phải chuẩn bị cho một cuộc chiến nơi đối phương có thể phát hiện, theo dõi và gây nhiễu gần như liên tục.
Ngày 16/9, tại Hội nghị Không quân, Không gian và Không gian mạng ở National Harbor, bang Maryland, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ, tướng Dan Caine, tập trung bài phát biểu vào tốc độ thay đổi của chiến tranh hiện đại.
“Chúng ta phải giả định rằng từ giờ trở đi, các đội hình của mình sẽ bị các hệ thống tự hành săn lùng, bị gây nhiễu trên toàn phổ và bị theo dõi theo thời gian thực”, tướng Caine nói.
Ông đang nói tới một chiến trường mà thời gian từ lúc phát hiện mục tiêu tới khi ra quyết định ngày càng ngắn. Cảm biến, phần mềm, drone và tác chiến điện tử khiến lực lượng bị lộ vị trí khó thoát khỏi quá trình theo dõi.
Chiến trường ngày càng khó tìm chỗ ẩn
Theo tướng Caine, chiến tranh đang thay đổi khi AI, năng lực mạng và các hệ thống tự hành phát triển nhanh. Phạm vi tác chiến cũng mở rộng, từ đáy biển tới không gian cận Mặt Trăng.
Drone, vệ tinh, radar và nhiều loại cảm biến khác liên tục tạo ra hình ảnh, tín hiệu và dữ liệu. AI có thể hỗ trợ sàng lọc khối thông tin đó, giúp người vận hành nhận ra thay đổi đáng chú ý nhanh hơn.
Lợi thế này không chỉ thuộc về Mỹ. Đối phương cũng có thể dùng công nghệ tương tự để phát hiện và bám theo lực lượng. Những đội hình lớn, phương tiện tập trung hoặc đơn vị phát ra nhiều tín hiệu điện tử vì thế ngày càng khó giữ bí mật.
Cùng lúc, GPS có thể bị gây nhiễu, liên kết điều khiển drone bị cắt và liên lạc vô tuyến có thể gián đoạn giữa nhiệm vụ.
Tướng Caine cho rằng lực lượng Mỹ phải làm quen với tình huống vừa bị quan sát thường xuyên, vừa không thể chắc chắn hệ thống kết nối sẽ luôn hoạt động. Trong môi trường đó, bên giành ưu thế sẽ là bên nhìn thấy, hiểu tình hình, quyết định và hành động nhanh hơn.
Drone Ukraine vẫn có thể tiếp tục lao tới khi mất liên lạc
Trong bài phát biểu, tướng Caine nhắc tới drone góc nhìn thứ nhất, thường gọi là FPV, đang được sử dụng rộng rãi ở Ukraine. Theo ông, một số hệ thống đã dùng thị giác máy tính hỗ trợ bởi AI để tiếp tục hướng về mục tiêu khi GPS không còn hoạt động hoặc đường truyền với người điều khiển bị gián đoạn.
Thị giác máy tính cho phép phần mềm nhận biết và theo dõi vật thể qua hình ảnh từ camera, qua đó giảm sự phụ thuộc vào tín hiệu điều khiển trong giai đoạn cuối của chuyến bay.
Theo vị tướng Mỹ, khả năng này đang đưa hỏa lực chính xác với chi phí thấp hơn xuống tận các đơn vị nhỏ. Điều ông nói tới là tự hành một phần khi liên kết bị phá vỡ, không phải việc mọi drone FPV đều tự chọn mục tiêu.
Với Lầu Năm Góc, đáng ngại không chỉ là khả năng của từng chiếc drone mà còn là việc chúng rẻ, có thể xuất hiện với số lượng lớn và được cải tiến rất nhanh. Một nền tảng quân sự truyền thống có thể mất nhiều năm để nâng cấp, trong khi phần mềm điều khiển drone có thể được sửa đổi nhanh hơn nhiều.
Một drone nhỏ không thể thay thế chiến đấu cơ hay tên lửa hành trình. Nhưng hàng loạt phương tiện rẻ hơn có thể trinh sát, tấn công hoặc buộc đối phương phải tiêu tốn nhiều nguồn lực để phát hiện và đánh chặn.
Tàu không người lái cứu hai quân nhân gần eo Hormuz
Hệ thống tự hành không chỉ xuất hiện trong nhiệm vụ tấn công. Tướng Caine nhắc tới vụ cứu hai quân nhân Mỹ gần eo Hormuz hồi tháng 6 như một ví dụ khác.
Một trực thăng AH-64 Apache của Lục quân Mỹ rơi xuống vùng biển gần Oman. Hai quân nhân trên máy bay sống sót nhưng cần được đưa khỏi mặt nước.
Một tàu mặt nước không người lái Corsair của Hải quân Mỹ được điều tới khu vực. Theo Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ, phương tiện dài khoảng 7,3 m đã tiếp cận hai quân nhân và đưa họ tới vị trí để trực thăng tiếp nhận.
Tướng Caine cho biết các thủy thủ thuộc mạng lưới do Task Force 59 vận hành quản lí nhiều phương tiện không người lái trên một vùng biển rộng, trong khi AI hỗ trợ xử lí lượng dữ liệu lớn để hình thành bức tranh tình hình trên biển.
AI trong trường hợp này không tự chỉ huy nhiệm vụ cứu hộ. Công nghệ chủ yếu giúp con người tổng hợp thông tin và nhận biết tình hình nhanh hơn, còn việc điều hành cứu nạn vẫn do quân nhân thực hiện.
Ukraine cho thấy mặt tấn công của công nghệ tự hành, còn vụ cứu người ở Hormuz cho thấy cùng nhóm công nghệ có thể được dùng theo hướng hoàn toàn khác.
Mỹ muốn kết hợp vũ khí đắt tiền với phương tiện giá rẻ
Từ những bài học trên, tướng Caine kêu gọi quân đội Mỹ xây dựng cơ cấu lực lượng “cao - thấp” linh hoạt. Phần “cao” gồm các nền tảng tinh vi, đắt tiền. Phần còn lại là những phương tiện rẻ hơn, dễ sản xuất với số lượng lớn và có thể nâng cấp nhanh bằng phần mềm.
Cách tiếp cận này không nhằm thay chiến đấu cơ, tàu chiến hay tên lửa hiện đại bằng drone giá rẻ. Những nền tảng cao cấp vẫn cần thiết cho các nhiệm vụ phức tạp. Nhưng nếu đối thủ có thể tung ra lượng lớn hệ thống chi phí thấp, chỉ dựa vào số ít vũ khí đắt tiền sẽ là một bất lợi.
Vị tướng Mỹ còn cảnh báo các đối thủ của Washington dù cách xa nhau về địa lí vẫn có thể chia sẻ công nghệ, tình báo và vũ khí.
Iran đã cung cấp drone Shahed cho Nga từ năm 2022, sau đó Moscow phát triển năng lực sản xuất trong nước dựa trên thiết kế này. Một số đánh giá gần đây cho rằng công nghệ và kinh nghiệm quân sự có thể đang chảy theo chiều ngược lại. Tuy nhiên, mức độ hỗ trợ mới nhất chưa được xác minh độc lập đầy đủ.
Bài toán của Lầu Năm Góc không dừng ở chiến thuật. Hệ thống mua sắm vốn mất nhiều năm để đưa một vũ khí mới vào sử dụng cũng phải chạy nhanh hơn.
Tướng Caine muốn rút ngắn thời gian đưa công nghệ từ doanh nghiệp tới đơn vị chiến đấu. Theo ông, doanh nghiệp khó tăng công suất nếu yêu cầu của quân đội liên tục thay đổi, trong khi Lầu Năm Góc cũng không thể chờ nhiều năm mới đưa được công nghệ mới ra thực địa.
Ông không xem công nghệ là câu trả lời cho mọi vấn đề. Mạng kết nối tốt hơn hay khả năng tự hành cũng vô nghĩa nếu người chỉ huy không thể ra quyết định dưới áp lực.
“Chúng ta có thể mua gần như mọi thứ trong cuộc sống, nhưng không thể mua thời gian”, tướng Caine nói.
Khi nói các đội hình sẽ bị “săn lùng”, vị tướng Mỹ không chỉ nhắc tới drone. Ông đang nói tới cả một chuỗi từ phát hiện, theo dõi, gây nhiễu tới tấn công đang diễn ra nhanh hơn trước.
Quân đội Mỹ không chỉ cần thêm drone hay đưa AI vào nhiều hệ thống hơn. Quan trọng hơn là khả năng tác chiến khi vị trí dễ bị lộ, liên lạc bị gián đoạn và đối phương sử dụng số lượng lớn phương tiện giá rẻ. Trong môi trường đó, bên thích nghi nhanh hơn sẽ có lợi thế.
