Phòng học thông minh: Thiết bị hiện đại, cách dạy có thay đổi?

Phòng học thông minh không chỉ là chuyện có màn hình, máy chiếu

Một lớp học được gọi là phòng học thông minh thường có nhiều thiết bị hỗ trợ giảng dạy như màn hình tương tác, máy chiếu, máy tính, hệ thống âm thanh, camera, thiết bị kết nối Internet hoặc các nền tảng phục vụ kiểm tra, tương tác và quản lý lớp học.

Những thiết bị này mở ra nhiều cách tổ chức bài giảng khác với lớp học truyền thống.

Thay vì giáo viên viết toàn bộ nội dung lên bảng, bài học có thể được trình chiếu trực quan. Học sinh có thể tương tác trực tiếp với nội dung trên màn hình, làm bài kiểm tra nhanh hoặc tham gia các hoạt động theo nhóm.

Với các môn khoa học, công nghệ, ngoại ngữ hay địa lý, công nghệ còn có thể giúp giáo viên đưa hình ảnh, video, mô phỏng hoặc dữ liệu trực quan vào bài giảng.

Tuy nhiên, phòng học thông minh chỉ thực sự có ý nghĩa khi thiết bị được sử dụng đúng mục đích. Một màn hình tương tác nhưng chỉ được dùng như màn hình chiếu PowerPoint thì giá trị mang lại không khác quá nhiều so với một máy chiếu thông thường.

Tương tự, một lớp học được trang bị camera, máy tính và nhiều thiết bị kết nối nhưng giáo viên không có nhu cầu hoặc chưa được hướng dẫn cách khai thác thì phần đầu tư này khó phát huy hết hiệu quả.

Đây cũng là điểm cần nhìn kỹ khi đánh giá các chương trình đầu tư trường học thông minh, lớp học thông minh.

Không nên chỉ đo hiệu quả bằng số phòng học đã được trang bị bao nhiêu thiết bị. Cần biết những thiết bị đó được sử dụng với tần suất thế nào, phục vụ hoạt động gì và có tạo ra thay đổi trong quá trình dạy học hay không.

Một phòng học có thể đầy đủ thiết bị nhưng nếu giáo viên vẫn chủ yếu giảng bài một chiều, học sinh nghe và ghi chép thì mức độ “thông minh” của lớp học vẫn là câu hỏi cần đặt ra.

Ngược lại, một lớp học không quá nhiều thiết bị nhưng giáo viên biết lựa chọn công nghệ phù hợp, tổ chức cho học sinh tương tác, tìm kiếm thông tin, trình bày và phản biện có thể tạo ra hiệu quả giáo dục rõ rệt hơn.

Thiết bị được dùng đến đâu, giáo viên có đủ điều kiện để sử dụng?

Khoảng cách lớn nhất trong quá trình triển khai phòng học thông minh có thể không nằm ở công nghệ mà ở con người. Để khai thác một thiết bị mới, giáo viên cần biết thiết bị hoạt động như thế nào, phần mềm đi kèm ra sao và quan trọng hơn là thiết bị đó phù hợp với phương pháp giảng dạy nào.

Nếu chỉ bàn giao thiết bị rồi yêu cầu giáo viên tự tìm hiểu, khả năng khai thác không đồng đều giữa các lớp học là điều có thể xảy ra. Một giáo viên quen với công nghệ có thể nhanh chóng sử dụng màn hình tương tác để thiết kế bài giảng, tổ chức trò chơi hoặc kiểm tra trực tiếp trên lớp.

Trong khi đó, một giáo viên khác có thể chỉ sử dụng thiết bị ở chức năng cơ bản nhất. Khi đó, cùng một hệ thống thiết bị nhưng hiệu quả sử dụng giữa các lớp học có thể rất khác nhau.

Đào tạo giáo viên vì thế phải được xem là một phần của đầu tư phòng học thông minh, thay vì là công việc thực hiện sau khi thiết bị đã được lắp đặt.

Bên cạnh kỹ năng sử dụng, giáo viên cũng cần có thời gian để thiết kế lại bài giảng.

Anh Vũ Trần Kiên (Kỹ sư tại phường Vũng Tàu, TP.HCM) cho rằng, công nghệ không tự động làm cho một tiết học trở nên hấp dẫn. Nếu nội dung bài giảng không thay đổi, việc đưa thêm màn hình hoặc phần mềm vào lớp học có thể chỉ làm thay đổi cách trình bày chứ chưa thay đổi bản chất của hoạt động dạy học.

“Một vấn đề khác là hạ tầng vận hành. Thiết bị thông minh cần điện, Internet, phần mềm, bảo trì và người hỗ trợ kỹ thuật. Chỉ một lỗi kết nối hoặc thiết bị không hoạt động cũng có thể khiến giáo viên quay lại phương pháp giảng dạy truyền thống”, anh Kiên nói.

Ở những trường có nhiều phòng học, bài toán còn phức tạp hơn. Nhà trường phải quản lý thiết bị, cập nhật phần mềm, bảo đảm an toàn dữ liệu và có phương án sửa chữa khi xảy ra sự cố.

Do đó, đánh giá hiệu quả phòng học thông minh cần nhìn cả vòng đời của thiết bị, từ lúc đầu tư, lắp đặt, đào tạo, vận hành đến bảo trì.

Theo cô Bùi Hường (giảng viên trường Cao đẳng Lai Châu), quan trọng nhất vẫn là học sinh. Một thiết bị được xem là hiệu quả không chỉ vì nó hoạt động tốt mà vì nó giúp học sinh học dễ hơn, tương tác nhiều hơn, tiếp cận thông tin tốt hơn hoặc hình thành thêm kỹ năng.

“Nếu học sinh vẫn chỉ ngồi nghe giáo viên giảng, công nghệ dù hiện đại đến đâu cũng khó tạo ra thay đổi căn bản” cô Hường nói.

Từ “phòng học có thiết bị” đến “phòng học sử dụng hiệu quả”

Để tránh tình trạng đầu tư thiết bị nhưng khai thác chưa tương xứng, việc đánh giá trường học thông minh cần chuyển từ câu hỏi “đã trang bị gì?” sang “đã sử dụng như thế nào?”.

Có thể theo dõi một số chỉ số như tần suất sử dụng thiết bị, số tiết học khai thác các chức năng tương tác, tỷ lệ giáo viên sử dụng nền tảng số, số học sinh tham gia hoạt động tương tác và phản hồi của giáo viên, học sinh sau một thời gian sử dụng.

Những dữ liệu này sẽ cho thấy thiết bị có thực sự đi vào lớp học hay chỉ dừng ở khâu đầu tư.

Một câu hỏi khác cũng cần được đặt ra là thiết bị nào thực sự cần thiết.

Không phải lớp học nào cũng cần cùng một cấu hình thiết bị. Nhu cầu của trường tiểu học có thể khác trường THCS, THPT. Một phòng học phục vụ môn khoa học cũng có yêu cầu khác phòng học ngoại ngữ.

Đầu tư theo nhu cầu thực tế có thể giúp tránh tình trạng thiết bị được mua đồng loạt nhưng một số chức năng ít được sử dụng.

Do đó, chuyển đổi số giáo dục không đơn giản là đưa thêm máy móc vào trường học. Công nghệ chỉ là công cụ. Người quyết định công cụ đó có tạo ra giá trị hay không vẫn là giáo viên, nhà trường và cách tổ chức hoạt động học tập. Vì vậy, một phòng học thông minh đúng nghĩa không nhất thiết phải là nơi có nhiều thiết bị nhất.

Đó phải là nơi công nghệ được sử dụng đúng lúc, đúng mục đích và giúp học sinh tham gia nhiều hơn vào quá trình học tập. Sau lớp vỏ hiện đại của những màn hình tương tác, máy chiếu và thiết bị kết nối, câu hỏi quan trọng nhất vẫn rất giản dị: sau khi thiết bị được bật lên, học sinh học được gì khác đi? Đây mới là thước đo đáng chú ý của phòng học thông minh trong quá trình chuyển đổi số giáo dục.

Nguyễn Tuyết