Nghịch lí khám sức khỏe toàn dân tại TP.HCM: Vì sao vùng ven hào hứng, nội thành thờ ơ?
Trong khi các xã đảo, vùng ven TP.HCM đạt tỉ lệ khám sức khỏe toàn dân tới 100%, nhiều phường trung tâm chưa đầy 20%. Đâu là nguyên nhân của nghịch lí này?
Chiến dịch khám sức khỏe và tầm soát bệnh miễn phí cho người dân TP.HCM đang có một nghịch lí đáng chú ý: những địa bàn vùng ven và xã đảo ghi nhận tỉ lệ tham gia vượt trội, trong khi nhiều phường nội thành – nơi hệ thống y tế dày đặc – lại xếp ở nhóm cuối. Đằng sau sự khác biệt này là bài toán lớn về cách tiếp cận dịch vụ, thói quen chăm sóc sức khỏe và phương thức vận động người dân ở từng đặc thù khu vực.
Xã đảo đạt 100%, nhiều phường trung tâm chưa tới 20%
Theo báo cáo tiến độ đến giữa tháng 9/2026, TP.HCM đã ghi nhận hơn 4,44 triệu người tham gia khám sức khỏe và tầm soát bệnh, tương đương khoảng 35% dân số. Tuy nhiên, khi phân tích sâu theo từng địa bàn, mức độ hưởng ứng lại có sự chênh lệch sâu sắc.
Đáng chú ý, xã đảo Thạnh An đạt tỉ lệ bao phủ tuyệt đối 100%. Tiếp theo đó là các địa bàn như phường Phước Thắng (95,8%), xã An Nhơn Tây (77,5%), xã Vĩnh Lộc (75,7%), phường Long Phước (73,5%) và xã An Thới Đông (72,9%). Đây đều là những vùng ven, ngoại thành hoặc khu vực có điều kiện tiếp cận dịch vụ y tế chuyên sâu tương đối khó khăn.
Ở chiều ngược lại, một số phường thuộc khu vực trung tâm như Cầu Ông Lãnh, Vĩnh Hội, Bảy Hiền hay Nhiêu Lộc lại nằm trong nhóm có tỉ lệ tham gia thấp nhất khi chưa chạm ngưỡng 20%. Sự tương phản này đặt ra dấu hỏi lớn: Vì sao người dân ở những nơi có mật độ bệnh viện, phòng khám phong phú bậc nhất lại kém mặn mà với một chương trình y tế miễn phí?
Một phần câu trả lời nằm ở chính phương thức tiếp cận. Tại các xã vùng ven và xã đảo, việc các bác sĩ từ những bệnh viện chuyên khoa lớn trực tiếp về địa phương đã tạo ra sức hút mạnh mẽ. Người dân vốn phải di chuyển xa, phải đi phà, đón xe và mất cả ngày trời để lên trung tâm thành phố, nay có thể được thăm khám, siêu âm và tầm soát ngay tại quê nhà. Đây là bước chuyển dịch quan trọng trong mô hình cung ứng dịch vụ y tế: Thay vì chờ người bệnh tìm đến bệnh viện, ngành y tế chủ động đưa nguồn lực chuyên môn về gần dân.
Nội thành càng nhiều lựa chọn, người dân càng dễ trì hoãn?
Trong khi đó tại khu vực nội thành, cư dân có quá nhiều lựa chọn từ bệnh viện công, phòng khám tư nhân cho đến các cơ sở y tế chất lượng cao. Tâm lí phổ biến của một bộ phận người dân đô thị là chỉ đi khám khi có triệu chứng, hoặc họ chủ động mua các gói dịch vụ tư nhân để linh hoạt theo thời gian cá nhân.
Điều này khiến chương trình khám miễn phí tại trạm y tế phường chưa tạo được sức hút tương đương. Theo Sở Y tế TP.HCM, người dân nội thành có xu hướng xem đây là hình thức tầm soát cơ bản. Đồng thời, lịch làm việc dày đặc khiến việc dành ra vài giờ đồng hồ ghé trạm y tế trở thành một lựa chọn khó ưu tiên.
Khoảng cách không chỉ nằm ở nhu cầu mà còn ở phương thức truyền thông. Tại khu vực ngoại thành, mạng lưới cộng đồng và tình làng nghĩa xóm vẫn giữ vai trò rất lớn. Cán bộ cơ sở có thể "đi từng ngõ, gõ từng nhà", chủ động liên hệ, thậm chí tổ chức khám tại nhà cho những người hạn chế vận động.
Ngược lại, tại các khu chung cư và phường nội thành đông đúc, lối sống khép kín của đô thị khiến việc tiếp cận từng hộ gia đình trở nên vô cùng khó khăn. Cư dân thường bận rộn trong giờ hành chính, khiến các hình thức truyền thông truyền thống gần như mất đi tính tương tác.
Không thể áp dụng một công thức khám sức khỏe toàn dân cho mọi địa bàn
Từ thực tế này, Sở Y tế TP.HCM xác định sự chênh lệch về tỉ lệ tham gia không đơn thuần là câu chuyện về những con số, mà là bài học sâu sắc về quản trị y tế cộng đồng. Ngành y tế cần điều chỉnh phương thức tiếp cận phù hợp với đặc thù từng khu vực để không một người dân nào bị bỏ lại phía sau.
Với những địa bàn vùng ven đang có tỉ lệ tham gia cao, vấn đề tiếp theo không chỉ là tăng số người được khám mà phải chuyển từ “khám một lần” sang quản lí sức khỏe liên tục. Dữ liệu từ hồ sơ sức khỏe điện tử có thể được kết nối với việc quản lí các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường ngay tại trạm y tế, qua đó biến kết quả sàng lọc thành hoạt động chăm sóc lâu dài.
Với khu vực nội thành, Sở Y tế cho rằng cần thay đổi căn cơ cách tiếp cận. Thay vì chỉ vận động người dân đến trạm y tế trong giờ hành chính, các địa phương có thể tổ chức ngày hội khám vào buổi tối, cuối tuần, tại chung cư, trung tâm thương mại hoặc phối hợp với doanh nghiệp để khám ngay tại nơi làm việc.
Bên cạnh đó, ngành y tế cần làm rõ giá trị thực tế của hồ sơ sức khỏe điện tử. Đây không phải là thủ tục hành chính thuần túy, mà là nguồn dữ liệu sống quan trọng giúp bác sĩ tra cứu ngay lịch sử bệnh lí khi người dân cần cấp cứu hoặc chuyển tuyến điều trị.
Nghịch lí từ chiến dịch khám sức khỏe toàn dân tại TP.HCM đã chứng minh một quy luật: Không phải nơi nào nhiều bệnh viện hơn thì người dân sẽ chủ động chăm sóc sức khỏe hơn. Mức độ hưởng ứng chỉ thay đổi khi dịch vụ y tế được đưa đến đúng nơi, đúng thời điểm và trúng nhu cầu thực tế.
Từ thành công của vùng ven, bài toán đặt ra cho nội thành không đơn thuần là vận động thêm người dân đi khám, mà là tìm cách lồng ghép việc chăm sóc sức khỏe thành một phần tiện lợi trong nhịp sống đô thị hiện đại. Đó mới là chìa khóa để mục tiêu bao phủ sức khỏe toàn dân của TP.HCM bước từ con số báo cáo thành một hệ thống quản lí thực chất.
