Bà Vũ Kim Hạnh: Người ta không đi siêu thị nữa...
Bà Vũ Kim Hạnh - Chủ tịch Hội Doanh nghiệp hàng Việt Nam chất lượng cao cho rằng hàng hóa Việt Nam đang gặp khó trong việc đưa sản phẩm ra thị trường.
Từ cảnh vắng khách ở siêu thị đến số liệu chợ truyền thống sụt giảm doanh số tới 70-80%, bà Vũ Kim Hạnh cho rằng mạng lưới phân phối truyền thống của hàng Việt đang trải qua một cuộc xáo trộn "khách quan, ngoài sự mong muốn", trong khi sức ép từ các sàn thương mại điện tử nước ngoài ngày càng đè nặng lên doanh nghiệp nội địa.
Bà Vũ Kim Hạnh: Kênh phân phối truyền thống đang mất dần chỗ đứng
Chia sẻ về sự thay đổi mạng lưới phân phối hiện nay tại họp báo Lễ hội Kỷ niệm 30 năm HVNCLC – “Tự hào và tiếp nối”vào sáng 29/9, bà Vũ Kim Hạnh cho biết bà "rất là thông cảm và cũng rất chia sẻ" với những khó khăn mà doanh nghiệp đang gặp phải, đồng thời nhấn mạnh rằng mức độ thuận lợi hay khó khăn tùy thuộc vào từng ngành và quy mô doanh nghiệp, nhưng nhìn chung đây là "một sự thay đổi khách quan, nó ngoài cái sự mong muốn" của các bên liên quan.
Để minh chứng cho nhận định này, Bà Hạnh kể mới đây nhận được một bức ảnh chụp tại siêu thị này. Điều khiến bà quan tâm không phải là lượng hàng hóa hay cách trưng bày, mà là những người đứng xếp hàng chờ thanh toán. Theo bà, trong dòng người đó hầu như không thấy những khách hàng đi mua sắm theo cách thông thường. Thay vào đó là các shipper.
“Người ta không đi siêu thị nữa, mà người ta đặt hàng ở shipper hay là đặt hàng ở cái sàn thương mại điện tử rồi shipper họ đi tới họ mua ở các siêu thị”, bà Hạnh nói.
Đây là một thay đổi đáng chú ý trong hành vi tiêu dùng. Siêu thị vẫn là nơi hàng hóa được lấy đi, nhưng người trực tiếp đứng trước quầy thanh toán lại không nhất thiết là người sử dụng sản phẩm. Người tiêu dùng đặt hàng trên nền tảng số, còn shipper trở thành người thay họ đến cửa hàng nhận hàng.
Bà Hạnh cho rằng hiện tượng này cần được tiếp tục lí giải, nhưng nó cho thấy thương mại điện tử đang tác động đến hệ thống bán lẻ sâu hơn việc đơn thuần tạo ra một kênh bán hàng mới. Ngay cả các siêu thị cũng không đứng ngoài sức ép của sự thay đổi. “Chứ không phải là chỉ có những doanh nghiệp khó khăn đâu, siêu thị cũng ế”, bà Hạnh nhận xét.
Nếu trước đây người tiêu dùng chủ động đi đến siêu thị để tìm kiếm và mua hàng, thì nay quá trình đó có thể được thực hiện trên điện thoại. Hàng hóa vẫn nằm trên kệ siêu thị, nhưng điểm tiếp xúc với khách hàng đã chuyển từ cửa hàng vật lí sang ứng dụng.
Với hàng Việt, sự dịch chuyển này tạo ra một yêu cầu ngày càng rõ: Doanh nghiệp phải xuất hiện ở nơi người tiêu dùng đang dành thời gian và thực hiện giao dịch.
Không lên sàn thì “mất tích”, lên sàn lại khó có lãi
Thương mại điện tử từng được nhìn nhận như một cơ hội lớn để doanh nghiệp Việt mở rộng thị trường mà không phải phụ thuộc hoàn toàn vào hệ thống cửa hàng, đại lí hay mặt bằng bán lẻ. Tuy nhiên, theo bà Hạnh, thực tế hiện nay đang đặt doanh nghiệp vào một nghịch lí mới.
Bà nhắc tới sự thay đổi của chính thị trường sàn thương mại điện tử Việt Nam. Tiki, một trong những thương hiệu thương mại điện tử thuần Việt từng được biết đến rộng rãi, vẫn tồn tại nhưng theo nhận định của bà Hạnh không còn giữ vị trí như trước.
Không chỉ các doanh nghiệp Việt Nam như Tiki hay Sendo gặp khó khăn, bà cho rằng Lazada cũng đang phải đối mặt với những dấu hiệu khó khăn, trong khi thị trường ngày càng tập trung vào Shopee và TikTok Shop.
Trong hoàn cảnh đó, Hội Doanh nghiệp Hàng Việt Nam chất lượng cao đang làm việc với Shopee và TikTok Shop để đưa hàng Việt Nam chất lượng cao lên các nền tảng này, nhằm kích hoạt và duy trì sự hiện diện của sản phẩm Việt trên thị trường số. Nhưng bài toán không còn đơn giản như trước.
Theo bà Hạnh, doanh nghiệp hiện phải cân nhắc giữa hai lựa chọn đều khó. Nếu không tham gia sàn thương mại điện tử, doanh nghiệp có nguy cơ mất tiếp cận với một bộ phận lớn người tiêu dùng. Nhưng nếu tham gia, các khoản chi phí phải bỏ ra có thể khiến lợi nhuận bị thu hẹp đáng kể.
“Bây giờ tôi biết là khoảng chừng 90% các doanh nghiệp hàng Việt Nam chất lượng cao mà tôi được gặp đó, là nói với tôi là càng bán ở trên các sàn thương mại điện tử thì càng lỗ. Nhưng không có mặt ở trên đó thì mình mất tích luôn ở trên thị trường”, bà Hạnh nói.
Đây là điểm đáng chú ý trong sự thay đổi của thị trường phân phối. Sàn thương mại điện tử không còn chỉ là một kênh bán hàng mà doanh nghiệp có thể lựa chọn tham gia hoặc không. Với nhiều doanh nghiệp, sự hiện diện trên sàn đã trở thành một phần của cuộc cạnh tranh về khả năng tiếp cận người tiêu dùng.
Trong khi đó, chi phí để duy trì sự hiện diện này là vấn đề mà bà Hạnh cho rằng cần được quan tâm hơn. Bà đề cập tới các khoản chi phí mà sàn yêu cầu doanh nghiệp đóng góp cho các chương trình khuyến mãi, vận hành và nhiều hoạt động khác. Theo bà, điều đáng nói là các khoản này có thể ngày càng tăng, trong khi doanh nghiệp không phải lúc nào cũng có khả năng đàm phán lại.
Bà đưa ra một ví dụ mang tính hình ảnh: “Có người nào mà một năm có tới 10 ngày sinh nhật không? Nhưng mà các cái sàn thương mại điện tử là họ sinh nhật liên miên thôi, họ chỉ có thiếu đám giỗ thôi”.
Theo bà Hạnh, phía sau những chương trình khuyến mãi liên tục là những khoản đóng góp mà doanh nghiệp phải cân nhắc và chấp nhận nếu muốn tiếp tục duy trì doanh số trên sàn.
Vấn đề, theo bà, không nhất thiết nằm ở việc Nhà nước can thiệp để bảo vệ doanh nghiệp trong nước khỏi cạnh tranh quốc tế. Việt Nam vẫn phải tôn trọng các quy định của WTO và nguyên tắc của thị trường mở. Điều cần bàn là cách quản lí để các khoản phí và điều kiện kinh doanh trên nền tảng thương mại điện tử minh bạch hơn.
Sàn thương mại điện tử thay đổi, chợ truyền thống cũng chịu sức ép
Theo bà Hạnh, câu chuyện thương mại điện tử không thể tách khỏi sự biến động của những kênh phân phối truyền thống. Khi người tiêu dùng thay đổi cách mua hàng, những mạng lưới từng được xây dựng trong nhiều năm cũng phải đối mặt với sức ép.
Sự thay đổi cũng đã tác động đến chợ truyền thống. Bà Hạnh dẫn lại thông tin được báo Tuổi Trẻ đăng tải về mức giảm doanh số của các chợ truyền thống, với mức giảm được nêu trong khoảng từ 7% đến 80%, tùy trường hợp. Nhưng phía sau những con số đó là một bài toán quản lí phức tạp.
Bà Hạnh cho biết trên trang của mình, bà đã nhiều lần đăng những nhận định về sự thay đổi của chợ truyền thống và yêu cầu nhóm chuyên gia thị trường phân tích thẳng thắn việc Nhà nước có thể thay đổi, cải thiện quản lí chợ như thế nào. Tuy nhiên, chính các chuyên gia cũng cho rằng đây là một hệ thống có quá nhiều mối quan hệ đan xen.
Điều đó cho thấy sự chuyển dịch của hệ thống phân phối không đơn giản là thương mại điện tử thay thế chợ truyền thống hay siêu thị. Mỗi kênh đều có cấu trúc quản lí, chi phí và nhóm người tham gia khác nhau. Khi một kênh phát triển nhanh, các kênh còn lại cũng phải chịu tác động.
Trong bức tranh ấy, doanh nghiệp Việt đang đứng trước một bài toán khó: Vừa phải thích nghi với hành vi mua sắm mới, vừa phải bảo vệ hiệu quả kinh doanh.
Việc hàng Việt xuất hiện trên Shopee hay TikTok Shop có thể giúp sản phẩm tiếp cận người tiêu dùng ở quy mô lớn hơn. Nhưng nếu chi phí để duy trì vị trí trên nền tảng quá cao, doanh nghiệp lại phải đối mặt với bài toán lợi nhuận. Ngược lại, nếu rút khỏi sàn, doanh nghiệp có thể đánh mất một kênh tiếp cận khách hàng quan trọng.
Đó cũng là lí do bà Hạnh cho rằng câu chuyện hiện nay không chỉ là làm thế nào để đưa hàng Việt lên sàn thương mại điện tử. Quan trọng hơn là tạo ra một môi trường trong đó doanh nghiệp có thể bán hàng trên các nền tảng này mà vẫn duy trì được hiệu quả kinh doanh.
Và khi thương mại điện tử ngày càng trở thành một phần của đời sống mua sắm, bài toán quản lí cũng phải mở rộng từ nền tảng số sang toàn bộ hệ thống phân phối. Bởi sự thay đổi đang diễn ra đồng thời ở siêu thị, đại lí, chợ truyền thống và các sàn trực tuyến. Với hàng Việt, cuộc cạnh tranh vì thế không chỉ diễn ra trên kệ hàng hay trong cửa hàng, mà ngày càng diễn ra trên màn hình điện thoại của người tiêu dùng.