Robot hình người chống đạn sắp trở thành đồng đội mới của lính Mỹ?
Lục quân Mỹ chọn Alex, robot hình người được trang bị lớp bảo vệ trước đạn và mảnh văng, cùng bốn công nghệ hỗ trợ để tiếp tục thử nghiệm quân sự.
Alex tự mang pin, cảm biến và máy tính, có thể hoạt động ngoài trời và mang hơn 15 kg hàng hóa. Tuy nhiên, đây mới là giai đoạn đánh giá công nghệ, chưa phải kế hoạch đưa “lính robot” ra chiến trường.
Lục quân Mỹ ngày 28/9 công bố chi tiết kết quả xTechHumanoid, cuộc thi nhằm tìm những công nghệ robot hình người có thể dùng trong quân sự. Chương trình nhận 103 hồ sơ, chọn 10 đội vào chung kết và có 9 đội trình diễn tại Căn cứ Thủy quân lục chiến Quantico, bang Virginia, trong hai ngày 9 - 10/9. Năm bên chiến thắng được công bố ngày 11/9.
Trong số đó, Alex của Viện Nhận thức Con người và Máy móc Florida (IHMC) là robot hình người hoàn chỉnh duy nhất được chọn. Bốn giải còn lại thuộc về các công nghệ hỗ trợ về nguồn điện, cảm biến và phần mềm.
Alex khác gì những robot chỉ trình diễn trong phòng thí nghiệm?
Alex cao 1,79 m, nặng khoảng 85 kg và có 29 khớp chuyển động. Theo IHMC, robot đạt tốc độ trên 1,5m/s, hoạt động hơn hai giờ bằng pin và có thể mang liên tục hơn 15 kg. Nguồn điện, máy tính và cảm biến đều đặt trên thân nên Alex không cần dây cấp nguồn khi hoạt động.
Robot dùng bộ truyền động công suất cao do nhóm phát triển thiết kế riêng. IHMC cho biết cơ cấu này giúp Alex nhẹ hơn Nadia, mẫu robot trước đó của viện nặng khoảng 100 kg, nhưng vẫn giữ được khả năng chuyển động linh hoạt.
Alex kế thừa hơn hai thập niên nghiên cứu robot hình người của IHMC. Năm 2015, nhóm của viện giành vị trí thứ hai tại DARPA Robotics Challenge với robot Atlas và nhận 1 triệu USD. Những kinh nghiệm sau đó được đưa vào Alex, mẫu robot được định hướng hoạt động ngoài phòng thí nghiệm.
Tháng 5/2026, Alex được đưa tới Maryland để trình diễn trước Văn phòng Nghiên cứu Hải quân Mỹ. Robot hoạt động không cần dây giữ an toàn, tự mang pin và đi qua sỏi đá, bề mặt trơn cùng đường không bằng phẳng. Robert Griffin, người dẫn dắt nhóm phát triển, cho biết mục tiêu là để máy có thể tới một tòa nhà, mở cửa, vào bên trong và đánh giá tình hình trước khi con người phải bước vào.
Lục quân Mỹ mô tả Alex có “ballistic protection”, tức được bổ sung bảo vệ trước một số mối đe dọa đạn đạo. Tuy nhiên, quân đội chưa công bố cấp bảo vệ, khu vực được che chắn hay loại đạn và mảnh văng mà robot có thể chịu được. Vì vậy, gọi Alex là robot “chống đạn” hoặc một phương tiện bọc giáp hoàn chỉnh sẽ vượt quá những gì nguồn chính thức xác nhận.
Alex cũng chưa phải robot tự chủ hoàn toàn. Lục quân cho biết hệ thống dùng “hybrid autonomy”, kết hợp AI với sự kiểm soát của con người. Người vận hành vẫn có thể giám sát và can thiệp khi nhiệm vụ trở nên phức tạp.
Hình dáng giống người giúp Alex sử dụng cầu thang, cửa, hành lang, tay nắm và nhiều loại dụng cụ vốn được thiết kế cho con người, thay vì buộc quân đội phải cải tạo môi trường cho máy. Đây cũng là hướng IHMC theo đuổi khi phát triển robot có thể hoạt động trong các công trình, nơi cầu thang, vật cản và không gian hẹp đòi hỏi phạm vi chuyển động gần với con người.
Bốn công nghệ đi kèm và bài toán năng lượng
Alex chỉ là một phần của xTechHumanoid. Bốn bên chiến thắng còn lại tập trung vào những thứ robot cần để làm việc ngoài thực địa.
ACEs Group phát triển hệ thống điện có thể mở rộng từ pin của từng robot tới hạ tầng năng lượng lớn hơn. Hydroplane giới thiệu hệ thống phát điện cơ động, nhẹ và nhỏ gọn, hướng tới cấp điện lâu hơn khi tuyến hậu cần bị gián đoạn hoặc đe dọa.
Nguồn điện là một hạn chế lớn của robot hai chân. Máy phải dùng năng lượng để giữ thăng bằng, vận hành khớp, cảm biến và máy tính. Mang thêm thiết bị hoặc lớp bảo vệ cũng khiến pin chịu áp lực lớn hơn. Nhóm hợp tác Humanoid Community of Collaboration của Bộ Quốc phòng Mỹ đã xác định năng lượng là một hướng cần tiếp tục nghiên cứu.
RAS Labs phát triển cảm biến xúc giác ở đầu ngón tay, giúp robot nhận biết lực, hình dạng vật thể và hiện tượng trượt. Với con người, việc nắm tay cửa hay xoay núm điều khiển khá đơn giản. Robot lại cần cảm biến để biết đang cầm quá lỏng, quá chặt hay vật sắp tuột khỏi tay.
Velocity Explorations phụ trách phần mềm, chuyển thông tin đã được xác thực cùng ý định của chỉ huy thành những hành động cụ thể cho robot. Mục tiêu là giảm việc người vận hành phải điều khiển từng chuyển động nhỏ.
Tiến sĩ Alex Miller, Giám đốc Công nghệ Lục quân Mỹ, cho biết robot hình người nằm trong nỗ lực tự động hóa rộng hơn. xTech được dùng để khảo sát nhanh thị trường và xác định công nghệ nào đủ trưởng thành để tiếp tục thử nghiệm.
Tổng giải thưởng tiền mặt của xTechHumanoid tối đa 490.000 USD. Mỗi đội vào chung kết có thể nhận 25.000 USD. Robot hoàn chỉnh thắng giải được thêm 75.000 USD, còn hệ thống con thắng giải được thêm 30.000 USD. Chính phủ Mỹ cũng có thể trao hợp đồng hoặc thỏa thuận tiếp theo cho một hay nhiều bên thắng cuộc từ quỹ tối đa 1,25 triệu USD. Với mức tiền này, xTechHumanoid vẫn chủ yếu là chương trình sàng lọc và thử nghiệm công nghệ, không phải hợp đồng mua Alex với số lượng lớn cho các đơn vị chiến đấu.
Từ bãi thử Quantico tới chiến trường vẫn còn xa
Thể lệ xTechHumanoid nêu hàng loạt nhiệm vụ có thể dành cho robot hình người, từ trinh sát chướng ngại, xử lí môi trường có chất độc hoặc vật liệu nguy hiểm, chữa cháy và bảo dưỡng tới trinh sát tiền phương hay hỗ trợ tác chiến đô thị. Mục tiêu của chương trình là để robot làm việc cùng binh sĩ và giảm số lần con người phải trực tiếp bước vào khu vực có rủi ro cao, chứ không phải thay thế hoàn toàn quân nhân.
Nhưng đi được trên sỏi ở Maryland hay hoàn thành bài thử tại Quantico khác xa hoạt động giữa chiến trường. Robot phải chịu bụi, nước, va đập, địa hình thay đổi và những cú ngã. Liên lạc có thể bị gián đoạn hoặc gây nhiễu. Thời lượng pin hơn hai giờ cũng đặt ra câu hỏi về sạc, thay pin và tiếp tế điện khi đơn vị hoạt động lâu ngoài thực địa.
Khối lượng 85 kg là một vấn đề khác. Nếu Alex hết pin, hỏng khớp hoặc mắc kẹt trong một tòa nhà, binh sĩ phải có cách đưa máy ra ngoài hoặc chấp nhận bỏ lại. Một robot quân sự vì thế không chỉ cần đi lại tốt mà còn phải bền, dễ sửa và có chi phí phù hợp với nguy cơ bị mất.
Alex chưa phải một “binh sĩ robot”. Lục quân Mỹ mới đánh giá hệ thống cho các nhiệm vụ quân sự cụ thể và chưa công bố kế hoạch mua sắm, số lượng hay thời điểm triển khai. Các thông tin công khai hiện nay cũng không cho thấy Alex đã được gắn vũ khí hoặc được trao quyền tự lựa chọn và tấn công mục tiêu.
Alex đã có thể hoạt động ngoài phòng thí nghiệm, đi trên địa hình không bằng phẳng và mang tải. Nhưng trước khi theo kịp binh sĩ trong một chiến dịch thực sự, nó còn phải chứng minh độ bền, thời lượng hoạt động, khả năng duy trì liên lạc và chi phí sử dụng. Những bài thử tiếp theo mới cho thấy robot hình người có thể tiến xa đến đâu trong môi trường quân sự.
