TP.HCM bơm nghìn tỉ 'cởi trói' chất xám, trả lương tháng 150 triệu
TP.HCM chính thức tháo gỡ nút thắt tài sản công, chi thù lao đến 150 triệu đồng/tháng và hỗ trợ hạ tầng 25 tỉ đồng nhằm đưa tài sản trí tuệ bứt phá ra thị trường.
Chia sẻ tại buổi họp báo về các vấn đề kinh tế - xã hội TP.HCM vào chiều 1/10, ông Trần Ninh Đông - Quyền Trưởng Phòng Quản lí sở hữu trí tuệ và đổi mới sáng tạo, Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM cho biết, các quyết sách mới này là lời giải cho bài toán giải phóng năng lực sáng tạo của đội ngũ trí thức, đồng thời xác lập một hệ sinh thái kiến tạo vững chắc cho tương lai kinh tế thành phố.
Đưa viện, trường ra khỏi vòng lặp “nghiên cứu chay”
Câu chuyện muôn thuở của giới nghiên cứu Việt Nam lâu nay vốn tồn tại nghịch lí về những đề tài triệu đô phải "đắp chiếu" ngay sau khi nghiệm thu. Nguyên nhân cốt lõi không nằm ở năng lực trí tuệ của các nhà khoa học, mà xuất phát từ bức tường thành kiên cố của các quy định quản lí tài sản công. Trước đây, một nhà nghiên cứu muốn đem kết quả R&D (nghiên cứu và phát triển) của mình ra thương mại hóa, lập công ty spin-off (doanh nghiệp khởi nguồn) hay trực tiếp tham gia điều hành doanh nghiệp thường phải đối mặt với vô vàn rủi ro pháp lí do sự chồng chéo của các văn bản hướng dẫn.
Nút thắt lịch sử này chính thức được tháo gỡ bằng những quyết sách mang tính đột phá từ phía chính quyền thành phố. Việc cho phép các cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu công lập sử dụng kết quả nghiên cứu và tài sản trí tuệ để góp vốn thành lập doanh nghiệp spin-off là một cuộc cách mạng thực sự về tư duy quản trị. Quy chế mới tạo hành lang pháp lí vững chắc giúp viên chức có thể đường đường chính chính tham gia quản lí, điều hành doanh nghiệp khoa học công nghệ dưới sự đồng thuận của thủ trưởng đơn vị.
Sự thay đổi mang tính cởi trói này khơi thông dòng chảy ngầm của tri thức, biến các phòng thí nghiệm vốn khép kín trước đây trở thành những vườn ươm doanh nghiệp năng động. Nhà khoa học không còn phải đứng ngoài lề thị trường mà trở thành những nhà sáng lập, trực tiếp đưa sản phẩm trí tuệ của mình ra "thử lửa" với đời sống xã hội.
Theo ông Trần Ninh Đông, cơ chế này giúp tối ưu hóa nguồn lực công, đưa tài sản trí tuệ từ dạng tiềm năng trong các ngăn tủ học thuật trở thành những sản phẩm thương mại có giá trị cao, đóng góp trực tiếp cho sự phát triển của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
Đãi ngộ vượt trội nhằm giữ chân nhân tài toàn cầu
Để sở hữu được công nghệ lõi, bài toán tiên quyết là phải có đội ngũ nhân lực đỉnh cao. Theo ông Trần Ninh Đông, một trong những điểm nghẽn lớn nhất khiến TP.HCM nhiều lần bỏ lỡ cơ hội bứt phá thành trung tâm công nghệ tầm cỡ khu vực là sự thiếu hụt các chuyên gia đầu ngành, cũng như một môi trường làm việc có sức cạnh tranh quốc tế. Nhìn thẳng vào thực trạng đó, thành phố đã thiết kế một hệ thống cơ chế ưu đãi vượt trội, tạo tiền lệ chưa từng có trong chính sách thu hút nhân tài.
“Chính sách đãi ngộ mới quy định mức thù lao cho chủ nhiệm chương trình lên tới 150 triệu đồng mỗi tháng, đồng thời thu nhập bổ sung cho các chức danh lãnh đạo cũng đạt mốc 120 triệu đồng mỗi tháng. Những con số này mang thông điệp mạnh mẽ khẳng định thành phố sẵn sàng trả giá trị tương xứng cho chất xám đỉnh cao. Khi các trung tâm nghiên cứu đạt chuẩn quốc tế hình thành và quy tụ được những bộ óc lớn, hạ tầng công nghệ chiến lược của thành phố sẽ có bệ phóng vững chắc để vươn tầm”, ông Đông cho biết.
Bên cạnh việc "chiêu hiền đãi sĩ", nguồn lực thực chất cũng được tập trung mạnh mẽ vào hạ tầng kĩ thuật. Thành phố mạnh tay bố trí mức hỗ trợ lên tới 25 tỉ đồng cho các nhóm hạ tầng hoặc đơn vị xây dựng, nâng cấp trung tâm nghiên cứu, tạo ra một hệ sinh thái phần cứng đồng bộ.
Đồng thời, các chi phí liên quan đến môi giới, tư vấn pháp lí, định giá công nghệ hay đào tạo nhân lực tiếp nhận đều được hỗ trợ tới 200 triệu đồng cho mỗi công nghệ trong một năm. Điều này chứng minh sự thấu hiểu sâu sắc của nhà quản lí đối với từng nấc thang thương mại hóa công nghệ, từ khâu ấp ủ ý tưởng đến khi ra mắt thị trường.
Nối dài cánh tay từ phòng lab đến thị trường toàn cầu
Ông Trần Ninh Đông nhấn mạnh, một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo khỏe mạnh và bền vững không cho phép sự đứt gãy ở bất kì mắt xích nào. “Nhận diện rõ thực trạng đứt gãy giữa nghiên cứu và ứng dụng, chiến lược mới của TP.HCM được kiến tạo như một chuỗi dây chuyền liền mạch. Chuỗi giá trị này kết nối chặt chẽ từ khâu nghiên cứu phát triển công nghệ, xác lập quyền sở hữu trí tuệ, cho đến ươm tạo, thử nghiệm, hoàn thiện sản phẩm và cuối cùng là thương mại hóa rộng rãi”, ông Đông chia sẻ.
Trong cấu trúc này, ngân sách nhà nước không làm thay vai trò của thị trường mà đóng vai trò là "bà đỡ" chịu rủi ro ở những giai đoạn đầu tiên, khi dự án còn non trẻ và tiềm ẩn nhiều bất trắc. Khi công nghệ dần trưởng thành, các doanh nghiệp và quỹ đầu tư tư nhân sẽ bước vào tiếp quản, bơm vốn tăng trưởng và vận hành theo cơ chế thị trường. Sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa "bốn nhà": Nhà nước - Viện, trường - Doanh nghiệp - Nhà đầu tư tạo thành một mô hình đồng đầu tư, chia sẻ lợi ích hài hòa.
Đánh giá về tính khép kín của chuỗi giá trị này, ông Trần Ninh Đông khẳng định việc hỗ trợ đăng kí sáng chế cả trong nước lẫn quốc tế đối với các lĩnh vực công nghệ chiến lược chính là chiếc khiên bảo vệ tài sản trí tuệ của doanh nghiệp Việt trên trường quốc tế. Khi quyền sở hữu trí tuệ được xác lập vững chắc, giá trị của công nghệ sẽ được định hình rõ nét, nâng cao sức cạnh tranh và tạo ra giá trị thặng dư cao cho nền kinh tế thành phố.
Với một tầm nhìn dài hạn, sự quyết liệt trong hành động và một hệ sinh thái chính sách đồng bộ từ gốc tới ngọn, TP.HCM đang định hình rõ vóc dáng của một đô thị thông minh, trung tâm đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực. Những điểm nghẽn cũ đã được khai thông, dòng vốn "mồi" đã được kích hoạt, phần còn lại chính là bản lĩnh và khát vọng vươn lên của cộng đồng doanh nghiệp cùng các nhà khoa học trong kỉ nguyên số.
