Phim hiện thực xã hội: Chất liệu mới của điện ảnh Việt

Dòng phim điện ảnh hiện thực xã hội có thể xem là một hướng đi rất mới và độc đáo của các nhà làm phim. Họ tìm thấy chất liệu từ cuộc sống, những vấn đề xã hội đang được dư luận quan tâm và đưa nó lên phim với những chi tiết vừa thật và cũng vừa có thêm sự tưởng tượng, để làm cho mọi thứ hấp dẫn, cuốn hút. Theo cách nào đó, những bộ phim này cũng đang là một kênh truyền thông phản ánh những chủ đề nhức nhối của xã hội hiện tại.

Câu chuyện trên màn ảnh chạm vào nỗi lo đời thực

Trao đổi với Một Thế Giới, nhà phê bình điện ảnh Nguyễn Phong Việt nhận định rằng với điện ảnh thế giới, xu hướng này không mới, nhưng với điện ảnh Việt, đây là một hướng đi mới. Những tác phẩm như: Thiên đường máu, Anh Hùng, Trại buôn người, Bẫy tiền… có thể xem là những tiền đề quan trọng để có thêm những bộ phim phản ánh hiện thực cuộc sống mạnh mẽ hơn. Dù khác nhau về thể loại, cách kể chuyện và đối tượng khán giả, các bộ phim đều bắt đầu từ những vấn đề có thật trong đời sống xã hội, sau đó xây dựng nhân vật, xung đột và tình huống để tạo thành câu chuyện điện ảnh.

Theo số liệu do CGV Việt Nam công bố, tổng doanh thu phòng vé năm 2025 đạt 5.593 tỉ đồng, tăng 24% so với năm trước, với hơn 70 triệu vé được bán ra. Phim nội địa đóng góp hơn 3.400 tỉ đồng, chiếm khoảng 62% tổng doanh thu. Những con số này cho thấy phim Việt ngày càng có khả năng thu hút khán giả trong nước. Tuy nhiên, chúng chưa đủ để khẳng định khán giả đã thay đổi hoàn toàn thị hiếu hay ưu tiên phim lấy chất liệu từ hiện thực hơn các thể loại khác.

Điều đáng chú ý là một số vấn đề vốn xuất hiện trong các bản tin thời sự, cảnh báo của cơ quan chức năng hoặc những cuộc tranh luận trên mạng xã hội nay trở thành trung tâm của câu chuyện điện ảnh. Khi khán giả đã nghe về những lời mời “việc nhẹ lương cao”, các đường dây lừa đảo xuyên biên giới hay tình trạng lợi dụng lòng tin để kêu gọi từ thiện… việc nhìn thấy những vấn đề ấy được tái hiện bằng hình ảnh và số phận nhân vật tạo ra một hình thức tiếp nhận khác.

Khán giả không chỉ biết về thủ đoạn lừa đảo, mà còn được theo dõi được quá trình nhân vật rơi vào cạm bẫy, chịu tổn thương và tìm cách thoát ra. Những điều vốn được tiếp nhận qua thông tin rời rạc được kết nối thành một hành trình có mở đầu, cao trào và kết thúc. Đây là một trong những lợi thế của điện ảnh khi tiếp cận các vấn đề hiện thực xã hội.

“

Những bộ phim như "Thiên đường máu", "Anh hùng", "Bẫy tiền" hay "Trại buôn người"… có thể xem là những tiền đề quan trọng để có thêm những bộ phim phản ánh hiện thực cuộc sống mạnh mẽ hơn.

Nhà phê bình điện ảnh Nguyễn Phong Việt

Từ cạm bẫy 'việc nhẹ lương cao' đến cuộc chiến sinh tồn, từ trục lợi từ thiện đến vùng xám của lòng tin

Ra rạp cuối năm 2025, Thiên đường máu của đạo diễn Hoàng Tuấn Cường khai thác câu chuyện người Việt bị dụ dỗ ra nước ngoài bằng những lời hứa về công việc có thu nhập cao. Tại nơi đến, họ bị giam giữ, ép tham gia các hoạt động lừa đảo trực tuyến và tìm cách thoát khỏi hoàn cảnh bị kiểm soát. Phim thuộc thể loại tâm lý - tội phạm, được phân loại T16. Đầu tháng 1/2026, tác phẩm vượt mốc doanh thu 100 tỉ đồng, trở thành một trong những phim Việt có kết quả phòng vé nổi bật đầu năm.

Đến tháng 9/2026, Trại buôn người của Toni Dương Bảo Anh và Mèo Bích Trang tiếp tục khai thác thế giới tội phạm lừa đảo trực tuyến và mua bán người xuyên biên giới. Phim xoay quanh Ny, một thanh niên miền Tây tìm cách cứu em gái Út Đẹt sau khi cô rơi vào bẫy tuyển dụng và bị đưa vào một cơ sở lừa đảo. Để tiếp cận em gái, Ny chấp nhận bước vào chính nơi giam giữ các nạn nhân, từ đó đối diện với một mạng lưới tội phạm và những con người bị mắc kẹt bên trong.

Anh Hùng - tác phẩm đầu tay của đạo diễn Võ Thạch Thảo lại lựa chọn một vấn đề khác, đó là việc lợi dụng lòng tin và sự thương cảm của cộng đồng để trục lợi từ thiện.

Ra rạp vào cuối tháng 4/2026, phim theo chân Hùng, một người cha đơn thân làm nghề lái taxi, cùng đồng nghiệp Tuấn bị cuốn vào một phi vụ lừa đảo từ thiện trong lúc con gái anh đang cần được cứu chữa. Tác phẩm được phân loại T13, qua đó tiếp cận nhóm khán giả rộng hơn so với những phim có mức phân loại cao hơn.

Ba bộ phim kể trên cho thấy chất liệu hiện thực có thể được triển khai theo nhiều hướng nhưng điều có thể nhận thấy là hiện thực đời sống xã hội đang cung cấp cho điện ảnh Việt một nguồn chất liệu phong phú, từ những mối lo mang tính thời sự đến các xung đột âm thầm trong gia đình và cộng đồng.

Vấn đề nóng của xã hội trở thành chất liệu cho điện ảnh

Cùng xuất phát từ những nguy cơ xã hội, nhà làm phim có thể chọn nhịp điệu hành động, câu chuyện sinh tồn hoặc xung đột gia đình. Hiện thực không quyết định sẵn thể loại; cách nhìn và lựa chọn của đạo diễn mới quyết định vấn đề ấy sẽ được kể như thế nào. Thiên đường máu, Anh Hùng và Trại buôn người cũng là minh chứng cho những vấn đề xã hội có thể tạo ra câu chuyện đủ sức cạnh tranh tại phòng vé khi được chuyển hóa bằng ngôn ngữ điện ảnh phù hợp.

Bà Vũ Thị Bích Liên - Giám đốc sản xuất phim Thiên đường máu, đại diện nhà sản xuất Mega GS, chia sẻ với Một Thế Giới rằng thách thức lớn nhất của phim hiện thực xã hội là sự cân bằng giữa tính chân thật, hơi thở đời sống với yếu tố giải trí, thương mại và sáng tạo. Phim phải đủ kịch tính, giàu cảm xúc nhưng không sa vào tuyên truyền, giáo điều; đồng thời phản ánh vấn đề có chiều sâu và thuyết phục khán giả. Đặc biệt, với những đề tài thời sự vốn đã được báo chí và mạng xã hội khai thác, nhà làm phim không thể chỉ tái hiện lại những gì công chúng đã biết. Ê-kíp phải chọn góc tiếp cận, chắt lọc tư liệu và xây dựng câu chuyện đủ hấp dẫn để mang đến một cách kể mới cho những vấn đề quen thuộc.

“

Một đề tài thời sự hay chỉ là điểm khởi đầu; sức hút và hiệu quả phòng vé còn phụ thuộc vào kịch bản, cách dàn dựng, diễn xuất và khả năng kể chuyện của toàn bộ ê-kíp.

Bà Vũ Thị Bích Liên, Giám đốc sản xuất "Thiên đường máu", CEO của Mega GS Group.

Thiên đường máu thành công cũng cho thấy việc đưa một vấn đề thời sự lên màn ảnh đòi hỏi quá trình tìm hiểu thực tế kỹ lưỡng. Theo bà Liên, để xây dựng câu chuyện về lừa đảo và đưa người sang Campuchia, ê-kíp sản xuất và biên kịch đã gặp trực tiếp những người từng là nạn nhân để thu thập thông tin, qua đó tăng độ sát thực cho kịch bản.

Bên cạnh đó, những đề tài liên quan đến các vấn đề xã hội và yếu tố xuyên biên giới cũng đặt tác phẩm trước những yêu cầu nhất định trong quá trình kiểm duyệt. Đây là một phần khó khăn mà các nhà làm phim phải tính đến ngay từ quá trình phát triển dự án.

Theo đạo diễn Dương Bảo Anh của Trại buôn người, quá trình chuẩn bị phim có sự tham khảo các nguồn thông tin chính thống, lời kể của những người từng rơi vào bẫy lừa đảo, thân nhân nạn nhân và những người tham gia giải cứu. Chất liệu được thu thập từ nhiều phía giúp ê-kíp tiếp cận đề tài không chỉ qua những thông tin đã được công bố, mà còn qua trải nghiệm của người trong cuộc.

Với Thiên đường máu, tác phẩm được đánh giá cao từ Cục Điện ảnh về giá trị cảnh báo xã hội. Tương tự, Trại buôn người cũng chạm vào vấn đề "nóng" của xã hội. Và cả hai không chỉ là phim giải trí mà giúp khán giả nhận diện bẫy lừa đảo trên không gian mạng, cảnh báo bẫy lao động "việc nhẹ lương cao" và nguy cơ mua bán người...

Chất liệu đời sống xã hội - chưa đủ để tạo nên một bộ phim thành công

Bà Vũ Thị Bích Liên, Giám đốc sản xuất phim Thiên đường máu, cho biết phim khai thác các vấn đề hiện thực xã hội thường gặp nhiều khó khăn do đề tài thời sự nhạy cảm, đòi hỏi sự cân bằng giữa tính chân thực và khả năng thu hút khán giả.

Một số tình tiết có thể bị nghi ngờ nếu người xem chưa từng tiếp xúc với môi trường hoặc nhóm xã hội được phản ánh. Vì vậy, nhà làm phim không chỉ cần đưa hiện thực lên màn ảnh mà còn phải tạo được cảm giác “đây là một câu chuyện có thể xảy ra”. Điều đó đòi hỏi sự chuẩn xác trong cách xây dựng nhân vật, lời thoại, trang phục, hành vi và không gian sống. Với diễn viên, việc hiểu, trải nghiệm và tin vào hoàn cảnh của nhân vật cũng là một phần quan trọng để bảo đảm tính thuyết phục của tác phẩm.

Bên cạnh đó, đạo diễn và biên kịch phải có sự hiểu biết và trải nghiệm thực tế để lựa chọn chi tiết phù hợp, trong khi diễn viên phải thể hiện được nhân vật một cách tự nhiên. Tính chân thực không chỉ nằm ở nội dung câu chuyện mà còn thể hiện qua từng chi tiết trên màn ảnh. Bà nêu ví dụ ê-kíp sản xuất và người viết kịch bản cho Thiên đường máu là NSƯT Hạnh Thúy. Chị đã mất 3 năm tìm hiểu, tiếp xúc nhiều nhân vật và gặp trực tiếp nhiều nạn nhân về từ Campuchia để thu thập thông tin, đảm bảo kịch bản đúng thực tế nhất có thể.

Từ trường hợp Thiên đường máu, hay Trại buôn người có thể thấy lựa chọn một đề tài "nóng", đang được xã hội quan tâm mới chỉ là điểm khởi đầu. Giá trị của phim hiện thực xã hội còn phụ thuộc vào khả năng của ê-kíp trong việc chuyển chất liệu đời sống thành câu chuyện điện ảnh, vừa có tính giải trí và thực tế.

Ở một góc nhìn khác, nhà phê bình Nguyễn Phong Việt cho rằng điện ảnh luôn giữ sự cốt lõi là tính giải trí. Tuy nhiên, với các phim phản ánh hiện thực, câu chuyện sẽ sát sườn với thực tế và từ đó giúp khán giả đồng cảm, tin vào bộ phim dễ dàng và nhanh chóng hơn các đề tài khác. Còn về khả năng tác động đến người xem, nếu làm tốt thì phim sức tác động sẽ lớn hơn rất nhiều so với các thể loại khác trong điện ảnh.

Tiềm năng của dòng phim hiện thực xã hội ở Việt Nam

Theo bà Vũ Thị Bích Liên, sở dĩ thể loại phim hiện thực xã hội được chú ý hơn trong thời gian gần đây là một số tác phẩm khai thác các vấn đề nóng của đời sống tạo được hiệu ứng tại phòng vé. "Quan trọng là những vấn đề đang diễn ra trong xã hội có khả năng tạo sự đồng cảm và kết nối với khán giả", bà nói. Ngoài ra, so với phim lịch sử hay dã sử (vốn rất khó làm, đòi hỏi mức đầu tư lớn cho bối cảnh và đạo cụ), phim hiện thực xã hội dễ triển khai bối cảnh hơn và đáp ứng ngay nhu cầu phản ánh cuộc sống hiện tại.

Với nhà phê bình Phong Việt, những đề tài độc đáo, sát với thực tế nên sẽ dễ hấp dẫn khán giả vì họ đã có những kiến thức nhất định thông qua các kênh truyền thông trước đó. Thêm nữa, hướng đi này sẽ giúp cho các đạo diễn có lợi thế là ít “đụng” với các đề tài, cũng như có chất liệu sẵn giúp cho kịch bản trở nên gần gũi và thật hơn trong mắt khán giả.

Sự thành công về mặt doanh thu phòng vé của Trại buôn người (thống kê của Box Office Vietnam cho biết bộ phim cán mốc 290 tỉ đồng vào 5/10 và dự kiến sẽ đạt mốc 300 tỉ đồng vào ngày 6/10) cho thấy khán giả đang “rất khát” những đề tài thời sự như thế này.

Đây là cơ hội nhưng cũng là thách thức cho các nhà làm phim, khi nhìn thấy một xu hướng làm phim mới đang hình thành, đồng thời cũng đặt ra áp lực về cách tạo ra những câu chuyện hấp dẫn để thu hút khán giả đến rạp.

“

Với điện ảnh Việt Nam lúc này tôi muốn cổ vũ hơn nữa dòng phim hiện thực xã hội, vì nó vừa tạo ra những tác phẩm điện ảnh có tính thời sự, vừa là nét độc đáo mà rất hiếm khi tìm thấy về mặt bản sắc con người và văn hóa ở các nền điện ảnh khác trên thế giới.

Nhà phê bình điện ảnh Nguyễn Phong Việt.

Ngoài ra, nếu nhìn ở góc độ giáo dục và cảnh báo, các bộ phim như Thiên đường máu, Anh Hùng, Trại buôn người... còn là những bài học rất sống động, giúp cho người trẻ hiểu hơn về những nguy cơ, rủi ro trong thời đại kỹ thuật số, công nghệ như hiện nay.

Vì sao phim Việt gian nan sau khi ra rạp?

NSƯT Thành Lộc: ‘Tận hưởng sự cô đơn ở tuổi U70 như một ân huệ’

'Tone' giúp phim Việt bước ra thị trường quốc tế

Nguyễn Hằng