Cục trưởng Trần Duy Ninh: Chuyển đổi số trước hết là bài toán thể chế
Chiều 9/10, tại diễn đàn trong khuôn khổ lễ kỉ niệm Ngày Chuyển đổi số quốc gia năm 2026 ở Hà Nội, ông Trần Duy Ninh, Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ), cho rằng chuyển đổi số đang bước sang giai đoạn đưa chính sách vào cuộc sống, với bốn bài toán cần giải.
Đáng chú ý, cả nước đã có khoảng 125 cơ sở dữ liệu được xây dựng, nhưng điều người dân chờ đợi là chỉ phải khai báo thông tin một lần.
Theo ông Trần Duy Ninh, hơn một năm qua, thể chế cho chuyển đổi số đã cơ bản hoàn thiện, với Luật Chuyển đổi số có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 cùng khối lượng lớn văn bản hướng dẫn. Vấn đề bây giờ là tổ chức thực hiện để chuyển đổi số tạo chuyển biến thực chất, thể hiện ở tăng trưởng và ở đóng góp cho phát triển kinh tế - xã hội, quản lí nhà nước.
Từ 125 cơ sở dữ liệu đến “khai báo một lần”
Theo ông Trần Duy Ninh, bài toán thứ nhất là dữ liệu. Hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia và chuyên ngành đã hình thành với khoảng 125 cơ sở dữ liệu, nhưng điều người dân cần được hưởng là nguyên tắc chỉ khai báo một lần và dịch vụ công chủ động.
Bài toán thứ hai là đầu tư hiệu quả. Cục Chuyển đổi số quốc gia đặc biệt quan tâm đến cách tổ chức đầu tư và quản lí chất lượng hệ thống số, tránh dàn trải, trùng lặp, bảo đảm mỗi đồng đầu tư gắn với kết quả cụ thể. Ông Ninh cho biết văn bản hướng dẫn luật đã có phần đầu tư, tài chính cho chuyển đổi số với những cơ chế mở, đột phá.
Kiến trúc quốc gia không phải “khung cứng”
Bài toán thứ ba là vừa bảo đảm thống nhất trong quản trị quốc gia, vừa phát huy tính chủ động của địa phương. Theo ông Trần Duy Ninh, sau khi nhìn lại cách tiếp cận, nhiều địa phương đã nhận ra phần dành cho mình là khá nhiều. Địa phương không bị gò bó trong quy định của Nhà nước. Phần sáng tạo, thể hiện đặc thù của từng nơi được làm và không bị giới hạn.
Bài toán thứ tư là ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI). Ông Ninh cho rằng cần khuyến khích đổi mới, nhưng khi đưa AI vào dịch vụ công thì phải an toàn, có cơ chế kiểm soát, có người chịu trách nhiệm và bảo vệ dữ liệu cá nhân. “Đây không chỉ là bài toán về công nghệ, mà trước hết là bài toán về thể chế, về mô hình quản trị và cách thức tổ chức thực hiện”, ông nhấn mạnh.
Nghị định 224: dịch vụ công “tự tìm” người dân
Tiếp nối diễn đàn, ông Lê Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia, giới thiệu Nghị định số 224/2026/NĐ-CP hướng dẫn Luật Chuyển đổi số, cũng có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Điểm đầu tiên là mỗi bộ, mỗi tỉnh chỉ có một cổng thông tin điện tử; trang của sở, ngành, xã, phường chỉ là bộ phận của cổng đó. Quy định này nhằm chấm dứt tình trạng thông tin trùng lặp và người dân không biết đâu là nguồn chính thống.
Dịch vụ công trực tuyến được mặc định phải làm toàn trình trên môi trường số; bước nào vẫn phải làm thủ công thì cơ quan phải công khai, giải trình lí do. Người dân, doanh nghiệp chỉ cung cấp thông tin một lần, Nhà nước có trách nhiệm dùng dữ liệu đã có để điền tự động.
Nghị định chia dịch vụ công chủ động thành bốn mức. Mức một là hệ thống tự nhắc khi giấy tờ sắp hết hạn; mức hai vừa nhắc vừa điền sẵn hồ sơ; mức ba gộp nhiều thủ tục liên quan, như các thủ tục khi một em bé chào đời. Ở mức cao nhất, nếu Nhà nước đã đủ dữ liệu xác định một người thuộc diện hưởng chính sách, hệ thống tự xử lí và trả kết quả mà người dân không phải làm gì.
Trao quyền tự quyết định giá, hỗ trợ giải ngân chuyển đổi số
Ở mảng đầu tư, ông Lê Anh Tuấn chỉ ra một nghịch lí: hai năm qua Luật Đấu thầu đã cho phép chỉ định thầu, nhưng không ai chịu chỉ định vì cơ quan nhà nước không thẩm định được báo giá của doanh nghiệp. Nghị định 224 quy định chủ đầu tư tự quyết định giá trên cơ sở báo giá và tự chịu trách nhiệm, làm căn cứ để chỉ định thầu.
Nghị định cũng cho phép hỗ trợ một phần chi phí cho doanh nghiệp thử nghiệm giải pháp với cơ quan nhà nước. Trước đây, doanh nghiệp phải tự chịu toàn bộ chi phí rồi vẫn phải đấu thầu lại từ đầu. Với những bài toán quốc gia chưa có tiền lệ, chưa có thị trường để tham chiếu giá, cơ quan được đặt hàng doanh nghiệp đầu tư.
Những điều chỉnh này đến khi giải ngân là điểm yếu đã được thừa nhận. Tại lễ kỉ niệm buổi sáng cùng ngày, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết trong nhóm khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, chuyển đổi số là mảng giải ngân chậm nhất.
.jpg)
