Blockchain ở Việt Nam: Không cần thêm mạng lưới mới mà cần kết nối với ngân hàng
Khi công nghệ blockchain bước vào giai đoạn ứng dụng thực tiễn, trọng tâm phát triển không còn chỉ là xây dựng thêm những mạng lưới mới mà phải kết nối chúng với hệ thống tài chính truyền thống.
Tại Việt Nam, việc tích hợp công nghệ blockchain với ngân hàng, ví điện tử và hạ tầng thanh toán quốc gia có thể mở ra nhiều cơ hội cho kinh tế số. Tuy nhiên, khung pháp lí, chi phí đầu tư, khả năng tương thích công nghệ và nguồn nhân lực vẫn là những nút thắt cần tháo gỡ.
Từ xây dựng mạng lưới mới đến kết nối hạ tầng tài chính hiện hữu
Trong giai đoạn đầu phát triển, blockchain thường được nhắc đến cùng sự ra đời của những mạng lưới mới, nền tảng giao dịch và hệ sinh thái tài sản số. Tuy nhiên, khi công nghệ dần trưởng thành, trọng tâm đang chuyển từ việc tạo thêm các mạng lưới độc lập sang khả năng kết nối chúng với những hệ thống kinh tế và tài chính đã tồn tại.
Đây cũng là quan điểm được Marc Boiron, CEO của Polygon Labs, nhấn mạnh khi cho rằng ngành blockchain không nhất thiết cần thêm nhiều mạng lưới mới, mà cần tập trung giải quyết bài toán kết nối với hệ thống tài chính truyền thống.
Đối với Việt Nam, vấn đề này có ý nghĩa đặc biệt trong lúc thanh toán số phát triển nhanh, hệ thống ngân hàng đang đẩy mạnh chuyển đổi số và các ứng dụng blockchain bắt đầu được triển khai trong nhiều lĩnh vực.
.jpg)
Theo tiến sĩ Haji Suleman Ali, giảng viên ngành Kinh tế số, Đại học RMIT Việt Nam chia sẻ riêng với tạp chí Một Thế Giới, Việt Nam nên ưu tiên kết nối blockchain với những hạ tầng tài chính đã vận hành thay vì tiếp tục phát triển các mạng lưới riêng biệt có chức năng trùng lặp.
“Việc tích hợp công nghệ blockchain vào hệ thống tài chính Việt Nam nên tập trung vào việc kết nối trực tiếp các sổ cái phân tán với hạ tầng thanh toán hiện có như VietQR, ví điện tử và mạng lưới thanh toán bù trừ ngân hàng quốc gia, thay vì triển khai các mạng lưới riêng biệt và trùng lặp”, ông nhận định.
Về bản chất, blockchain là công nghệ lưu trữ và xác thực dữ liệu trên một sổ cái phân tán, trong đó thông tin giao dịch được ghi nhận và chia sẻ giữa các thành viên trong mạng lưới. Ưu điểm của công nghệ nằm ở khả năng tăng tính minh bạch, truy xuất nguồn gốc và giảm phụ thuộc vào một đơn vị kiểm soát dữ liệu duy nhất.
Tuy nhiên, những lợi thế này chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi blockchain có thể tương tác với các hệ thống đang được ngân hàng, doanh nghiệp và người tiêu dùng sử dụng hằng ngày.
Chẳng hạn, một nền tảng blockchain có thể giúp xác thực thông tin giao dịch hoặc nguồn gốc tài sản, nhưng nếu không thể kết nối với hệ thống thanh toán hiện hữu, người dùng vẫn phải thực hiện thêm nhiều bước trung gian để hoàn tất giao dịch. Điều đó làm giảm tính tiện lợi và có thể khiến doanh nghiệp không muốn đầu tư triển khai trên diện rộng.
Vì vậy, thay vì tạo ra những hệ sinh thái khép kín, hướng đi phù hợp hơn là phát triển các giải pháp có khả năng tương tác với hạ tầng tài chính hiện hành. Đây cũng là điều kiện để blockchain chuyển từ một công nghệ tiềm năng thành công cụ phục vụ các hoạt động kinh tế thực tế.
Những mô hình kết nối công nghệ blockchain đã xuất hiện tại Việt Nam
Theo tiến sĩ Haji Suleman Ali, Việt Nam đã có một số sáng kiến cho thấy định hướng kết nối blockchain với những hệ thống dữ liệu và thanh toán sẵn có, thay vì xây dựng những nền tảng hoạt động biệt lập.
“Các sáng kiến trong nước đã minh họa cho chiến lược kết nối này: nền tảng quốc gia NDAChain thiết lập một lớp xác thực dữ liệu thống nhất phục vụ định danh số và truy xuất nguồn gốc chuỗi cung ứng”, ông cho biết.
Trong hoạt động kinh tế, dữ liệu có vai trò ngày càng quan trọng đối với việc xác minh danh tính, nguồn gốc hàng hóa và tính hợp lệ của các giao dịch. Tuy nhiên, dữ liệu thường được lưu trữ tại nhiều tổ chức và hệ thống khác nhau, khiến quá trình kiểm tra, đối chiếu có thể mất thời gian.
Một lớp xác thực dữ liệu dựa trên blockchain có thể giúp các bên liên quan kiểm chứng thông tin, tăng khả năng truy xuất và hạn chế tình trạng dữ liệu bị chỉnh sửa trái phép. Điều này có ý nghĩa đối với những lĩnh vực cần độ tin cậy cao như logistics, thương mại, tài chính và quản lí chuỗi cung ứng.
Bên cạnh đó, tiến sĩ Ali đề cập đến những giải pháp tích hợp thanh toán được cấp phép, kết nối các nền tảng tài sản số với VietQR và ví điện tử nhằm hỗ trợ chuyển đổi thanh toán cho người bán theo thời gian thực.
Đây là hướng tiếp cận đáng chú ý bởi nó giải quyết một trong những vấn đề thực tế của hệ sinh thái tài sản số. Đó là khoảng cách giữa giá trị được ghi nhận trên nền tảng kĩ thuật số và khả năng sử dụng giá trị đó trong hoạt động kinh tế thông thường.
Nếu quá trình kết nối được triển khai theo đúng quy định, người bán có thể tiếp cận các giải pháp thanh toán thuận tiện hơn, trong khi những nền tảng công nghệ không phải tự xây dựng một hệ thống thanh toán hoàn toàn mới.
Ở lĩnh vực ngân hàng, một số tổ chức tín dụng lớn cũng đã có kinh nghiệm ứng dụng blockchain vào nghiệp vụ tài chính.
“Các ngân hàng thương mại như BIDV, Vietcombank và MB cũng đã triển khai thành công công nghệ blockchain trong lĩnh vực thư tín dụng (L/C) và tài trợ thương mại”, tiến sĩ Ali dẫn chứng.
Thư tín dụng (Letter of Credit - L/C) là cam kết thanh toán của ngân hàng cho người thụ hưởng khi các điều kiện chứng từ được đáp ứng. Đây là nghiệp vụ quan trọng trong thương mại quốc tế, nhưng thường liên quan đến nhiều bên như ngân hàng phát hành, ngân hàng thông báo, nhà xuất khẩu và nhà nhập khẩu.
Quy trình xử lí chứng từ truyền thống có thể phát sinh nhiều bước kiểm tra, đối chiếu và trao đổi thông tin. Việc ứng dụng blockchain có thể hỗ trợ các bên chia sẻ dữ liệu, xác thực chứng từ và theo dõi trạng thái giao dịch minh bạch hơn.
Những ứng dụng này cho thấy blockchain không nhất thiết phải gắn với tiền mã hóa hay hoạt động đầu cơ tài sản số. Công nghệ có thể tạo ra giá trị ngay trong những nghiệp vụ tài chính truyền thống, nơi yêu cầu về độ chính xác, khả năng xác thực và phối hợp giữa nhiều tổ chức rất cao.
Pháp lí, chi phí và nhân lực là những nút thắt lớn
Dù đã xuất hiện những mô hình ứng dụng ban đầu, việc đưa blockchain vào hệ thống tài chính Việt Nam trên quy mô rộng vẫn đối mặt với nhiều trở ngại.
Theo tiến sĩ Haji Suleman Ali, những khoảng trống mang tính cấu trúc đang cản trở quá trình triển khai bao gồm khung pháp lí chưa hoàn thiện, chi phí đầu tư hạ tầng và lưu trữ dữ liệu cao, quá trình đồng bộ chậm với hệ thống ngân hàng lõi hiện hữu, cùng tình trạng thiếu hụt nhân lực kĩ thuật chuyên môn.
“Những thách thức chính bao gồm khung pháp lí chưa hoàn thiện, chi phí đầu tư hạ tầng và lưu trữ dữ liệu cao, quá trình đồng bộ chậm với các hệ thống ngân hàng lõi (core banking) hiện hữu, cũng như tình trạng thiếu hụt nguồn nhân lực kĩ thuật có chuyên môn”, ông phân tích.
Trong đó, bài toán pháp lí có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Blockchain có thể được ứng dụng trong nhiều hoạt động khác nhau, từ xác thực dữ liệu, lưu trữ chứng từ đến giao dịch tài sản số. Mỗi ứng dụng lại liên quan đến những yêu cầu quản lí riêng về quyền sở hữu, trách nhiệm pháp lí, bảo mật và bảo vệ người sử dụng.
Đặc biệt, cần phân biệt giữa việc công nhận tài sản số và cho phép sử dụng tài sản số làm phương tiện thanh toán.
Tiến sĩ Ali lưu ý: “Theo Luật Công nghiệp Công nghệ số (Luật số 71/2025/QH15), tài sản số được công nhận cho mục đích trao đổi và đầu tư nhưng vẫn bị cấm sử dụng như một phương tiện thanh toán chính thức”.
Điều này đặt ra yêu cầu phải phân định rõ phạm vi ứng dụng của blockchain trong hệ thống tài chính. Công nghệ sổ cái phân tán có thể được sử dụng để xác thực giao dịch, quản lí chứng từ hoặc hỗ trợ quy trình nghiệp vụ ngân hàng, nhưng điều đó không đồng nghĩa các tài sản số được tự do sử dụng để thanh toán hàng hóa và dịch vụ.
Một thách thức khác là khả năng tích hợp với hệ thống ngân hàng lõi (core banking). Đây là nền tảng công nghệ quản lí những nghiệp vụ cơ bản của ngân hàng như tài khoản, tiền gửi, tín dụng và giao dịch khách hàng.
Phần lớn ngân hàng đã đầu tư đáng kể vào những hệ thống này trong nhiều năm. Việc bổ sung blockchain không đơn giản là cài đặt một công nghệ mới, mà đòi hỏi điều chỉnh quy trình, bảo đảm khả năng trao đổi dữ liệu và duy trì hoạt động ổn định của toàn bộ hệ thống.
Chi phí cũng là vấn đề không thể xem nhẹ. Việc xây dựng hạ tầng blockchain, lưu trữ dữ liệu, bảo đảm an ninh mạng và duy trì khả năng vận hành đòi hỏi nguồn lực tài chính đáng kể. Đối với các tổ chức nhỏ, khoản đầu tư ban đầu có thể trở thành rào cản nếu chưa nhìn thấy lợi ích kinh tế đủ rõ ràng.
Ngoài ra, thị trường cần đội ngũ nhân lực vừa am hiểu công nghệ blockchain, vừa có kiến thức về tài chính, ngân hàng và quy định pháp luật. Đây là nhóm nhân sự không dễ tuyển dụng trong thực tế công nghệ thay đổi nhanh.
Nhìn chung, triển vọng blockchain tại Việt Nam không nên chỉ được đánh giá qua số lượng nền tảng mới hay quy mô các mạng lưới được xây dựng. Giá trị thực sự nằm ở khả năng giải quyết những vấn đề cụ thể của nền kinh tế, từ giảm chi phí giao dịch, tăng tính minh bạch trong tài trợ thương mại đến cải thiện khả năng xác thực dữ liệu.