Thần đồng cờ vua Ấn Độ dùng AI chinh phục danh hiệu đại kiện tướng ở tuổi 16
Trở thành đại kiện tướng cờ vua thứ 93 của Ấn Độ khi mới 16 tuổi, Aarav Dengla cho rằng trí tuệ nhân tạo (AI) không làm suy yếu tư duy con người, mà giúp người học tiến xa hơn nếu biết sử dụng đúng cách.
Từ kinh nghiệm huấn luyện với hai phần mềm cờ vua có cách tiếp cận khác nhau, kì thủ trẻ đề xuất một nguyên tắc cho giáo dục. Đó là mở rộng quyền sử dụng AI trong quá trình học tập, nhưng yêu cầu học sinh hoàn toàn độc lập khi làm bài kiểm tra.
Chiến thắng quyết định tại Bosnia nhờ AI của đại kiện tướng
Trong một bài viết đăng trên Financial Times, được chia sẻ trên mạng xã hội X ngày 14/10 với tiêu đề “How I used AI to become a chess grandmaster at 16” (Tôi đã sử dụng AI như thế nào để trở thành đại kiện tướng cờ vua ở tuổi 16), Aarav Dengla kể lại cách công nghệ góp phần thúc đẩy sự nghiệp thi đấu của mình.
Sinh ngày 25/7/2009 tại Mumbai, Ấn Độ, Dengla trở thành đại kiện tướng thứ 93 của quốc gia Nam Á này vào tháng 2/2026, đồng thời là kì thủ thứ ba của Mumbai đạt được danh hiệu. Theo Liên đoàn Cờ vua Quốc tế (FIDE), đại kiện tướng là danh hiệu cao nhất dành cho một kì thủ, đòi hỏi thành tích thi đấu quốc tế xuất sắc cùng những tiêu chuẩn chuyên môn khắt khe.
Đối với Dengla, AI không chỉ là công cụ để kiểm tra những nước đi đã thực hiện. Công nghệ còn giúp cậu chuẩn bị cho những đối thủ mạnh, phân tích hàng loạt khả năng chiến thuật và xây dựng phương án trước khi bước vào ván đấu.
Trong câu chuyện được chia sẻ, kì thủ trẻ nhớ lại một đêm ở khách sạn tại Bosnia và Herzegovina, khi cậu phân tích những ván đấu gần đây của đối thủ bằng hai phần mềm cờ vua ứng dụng AI.
Hai công cụ đưa ra những hướng tiếp cận khác nhau. Một phần mềm đề xuất lối chơi tấn công mạnh mẽ, tạo áp lực ngay từ đầu. Phần mềm còn lại thiên về chiến thuật siết chặt thế trận, từng bước bào mòn khả năng chống đỡ của đối thủ trong nhiều giờ.
Dengla quyết định kết hợp hai phương án là khởi đầu chủ động tấn công rồi chuyển sang cách chơi thận trọng hơn. Tuy nhiên, diễn biến thực tế không hoàn toàn như dự kiến. Sáng hôm sau, khi ván đấu bắt đầu, cậu nhận ra mình đã phải hy sinh nhiều quân cờ hơn tính toán ban đầu.
Kì thủ đứng trước lựa chọn khó khăn là tiếp tục tấn công và chấp nhận nguy cơ thất bại, hoặc tìm cách đưa ván đấu đến kết quả hòa. Khi thời gian trên đồng hồ thi đấu dần cạn, Dengla quyết định tiếp tục gây sức ép.
Mười nước đi sau đó, cậu đưa vua đối phương vào thế không thể tránh khỏi chiếu hết. Đối thủ chìa tay xin thua, còn Dengla hoàn thành mục tiêu điểm số cần thiết.
Điều đáng chú ý trong câu chuyện không nằm ở việc AI dự đoán chính xác kết quả, mà ở chỗ hai công cụ đã cung cấp những góc nhìn khác nhau để kì thủ cân nhắc. Quyết định cuối cùng vẫn thuộc về con người, trong hoàn cảnh không phần mềm nào có thể trực tiếp lựa chọn thay cậu trên bàn cờ.
AI giúp kì thủ tiến bộ, nhưng không thể thay thế phán đoán
Để hiểu vì sao Dengla đánh giá cao AI, cần nhìn vào cách cậu sử dụng công nghệ trong quá trình chuẩn bị chuyên môn.
Trước mỗi trận đấu, kì thủ khai thác các cơ sở dữ liệu lớn để tìm hiểu những nước đi mà đối thủ thường sử dụng và dự đoán các phương án phản ứng có thể xuất hiện. Sau đó, cậu dùng hai công cụ phân tích cờ vua để tính toán những chuỗi nước đi phức tạp, theo kiểu “nếu đối thủ đi nước này, mình sẽ đáp lại thế nào”.
Phần mềm thứ nhất vận hành theo phương pháp tính toán dựa trên các quy tắc truyền thống, có thể khảo sát hàng chục nghìn biến thể chỉ trong vài giây. Nếu thực hiện thủ công, quá trình này có thể tiêu tốn hàng giờ của một kì thủ.
Phần mềm thứ hai dựa trên mạng nơ-ron, theo hướng tiếp cận gắn với những ý tưởng của AlphaZero, hệ thống cờ vua do DeepMind phát triển. Thay vì chỉ tập trung vào sức mạnh tính toán và đánh giá vị trí theo cách thông thường, công cụ này có thể đưa ra những phương án chiến lược khác biệt, đôi khi là những nước đi ban đầu khiến người chơi hoài nghi.
Việc kết hợp hai hệ thống giúp Dengla xem xét thế trận từ những góc độ bổ sung cho nhau. Một bên mạnh về tính toán biến thể, bên kia hỗ trợ tìm kiếm các ý tưởng chiến lược khó nhận ra ngay lập tức. Khi hai phần mềm đồng thuận, cậu có thêm cơ sở để củng cố phương án. Khi chúng bất đồng, sự khác biệt trở thành điểm khởi đầu cho quá trình đánh giá sâu hơn.
Tuy nhiên, Dengla nhấn mạnh rằng phân tích của máy móc không đồng nghĩa với quyết định tối ưu trong mọi hoàn cảnh. Người chơi phải tự cân nhắc ưu thế trên bàn cờ, thời gian còn lại, tâm lí thi đấu và những rủi ro có thể xảy ra.
Đó cũng là bài học cậu rút ra từ hành trình trở thành đại kiện tướng. Dengla bắt đầu chơi cờ từ năm lên năm và dành nhiều năm rèn luyện để tiến tới đỉnh cao. cậu đạt những chuẩn đại kiện tướng đầu tiên tại Bijeljina, Bosnia và Herzegovina, năm 2022, và Županja, Croatia, năm 2025. Đầu năm 2026, cậu trở lại Bijeljina, giành 7 điểm sau 9 ván mà không thua trận nào. Tháng 2 cùng năm, cậu vượt mốc 2.500 Elo, một yêu cầu quan trọng để đạt danh hiệu đại kiện tướng.
Trong mùa học 2025-2026, Dengla dành một năm tạm nghỉ học để tập trung vào cờ vua, dưới sự hướng dẫn của các đại kiện tướng Vishnu Prasanna và Zaven Andriasian.
Với kì thủ trẻ, AI có thể rút ngắn thời gian chuẩn bị, mở rộng phạm vi phân tích và nâng cao chất lượng luyện tập. Nhưng công nghệ không thể thay thế những năm tháng rèn kỷ luật, tích lũy kinh nghiệm và đưa ra quyết định dưới áp lực.
Từ bàn cờ đến trường học: Cho phép AI khi học, cấm AI khi thi
Từ kinh nghiệm cá nhân, Dengla đưa ra một đề xuất vượt ra ngoài phạm vi thể thao trí tuệ. Đó là trường học và đại học nên cho phép học sinh sử dụng AI rộng rãi trong quá trình học tập, đồng thời yêu cầu các em tự làm bài trong những kì kiểm tra đánh giá.
Quan điểm này đi ngược với xu hướng hạn chế hoặc cấm AI tạo sinh tại một số cơ sở giáo dục. Những người phản đối lo ngại việc phụ thuộc vào công cụ thông minh sẽ khiến học sinh giảm khả năng suy luận, mất dần tính độc lập và hình thành thói quen để máy móc làm thay những nhiệm vụ vốn cần đến tư duy cá nhân.
Dengla cho rằng kinh nghiệm của cộng đồng cờ vua cung cấp một góc nhìn khác. Từ trận đấu nổi tiếng giữa Garry Kasparov và máy tính IBM năm 1997, đã có những dự báo cho rằng sự phát triển của máy móc sẽ khiến cờ vua mất đi ý nghĩa như một hoạt động trí tuệ của con người. Nhưng thực tế, môn thể thao này vẫn phát triển, trong khi các kì thủ ngày càng sử dụng những công cụ phân tích mạnh hơn để nâng cao trình độ.
Theo lập luận của Dengla, việc AI làm tăng tiêu chuẩn chuyên môn không đồng nghĩa với việc con người mất đi năng lực tư duy. Ngược lại, khi được hỗ trợ bởi công nghệ, người chơi có thể tiếp cận những phương án phức tạp hơn và dành nhiều thời gian hơn cho việc đánh giá, lựa chọn chiến lược.
Điểm mấu chốt nằm ở ranh giới sử dụng công nghệ. Trong giai đoạn luyện tập, kì thủ có thể dựa vào phần mềm để phân tích, thử nghiệm và sửa sai. Nhưng khi đồng hồ thi đấu bắt đầu chạy, họ phải tự mình đưa ra mọi quyết định. AI nâng cao yêu cầu của cuộc chơi, còn con người phải tự chứng minh khả năng đáp ứng yêu cầu đó.
Dengla muốn giáo dục áp dụng nguyên tắc tương tự. Học sinh có thể sử dụng các mô hình ngôn ngữ lớn như những gia sư kiên nhẫn, sẵn sàng giải thích kiến thức, gợi ý hướng nghiên cứu và hỗ trợ khám phá những vấn đề vượt quá nội dung sách giáo khoa. Theo chia sẻ của cậu, một số người bạn đã có thể tìm hiểu những tiến bộ mới trong các lĩnh vực học thuật nhờ sự hỗ trợ của AI. Bản thân Dengla cũng sử dụng các ứng dụng học ngôn ngữ có AI để nâng cao tiếng Tây Ban Nha, đủ khả năng theo học những lớp văn học bằng ngôn ngữ này.
Tất nhiên, việc đưa AI vào trường học không thể chỉ dựa trên sự lạc quan. Các phương thức đánh giá cần được điều chỉnh, quy định về tính trung thực học thuật phải rõ ràng và học sinh cần hiểu khi nào việc sử dụng công nghệ là hỗ trợ hợp lí, khi nào nó trở thành hành vi gian lận.
Nhưng theo Dengla, những thách thức ấy không phải lí do để đóng cửa trước công nghệ. Nếu AI giúp người trẻ tiếp cận tri thức nhanh hơn, thử nghiệm nhiều ý tưởng hơn và tiến xa hơn trong quá trình học tập, lợi ích có thể vượt khỏi thành tích của từng cá nhân.