Khoa học xã hội và nhân văn trước 'cơn lốc' AI: Nguy cơ hay cơ hội?
Trong bối cảnh AI đang bùng nổ, tái định hình mọi mặt của đời sống, câu hỏi đặt ra cho khối ngành Khoa học xã hội và nhân văn (KHXH&NV) không còn dừng lại ở việc "thích ứng ra sao", mà là giữ vị thế chiến lược nào?
AI: Cơ hội hay nguy cơ cho Khoa học Xã hội và Nhân văn?
Tại Diễn đàn Nhân văn Mùa thu Hà Nội 2026, câu trả lời đã dần được định hình thông qua những cuộc đối thoại học thuật.
Từ ngày 21 đến ngày 28/10/2026, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) lần đầu tiên khởi xướng và tổ chức Diễn đàn Nhân văn Mùa thu Hà Nội 2026.
Sự kiện quy tụ hơn 1.300 nhà khoa học, chuyên gia hàng đầu trong và ngoài nước, trong đó có 250 diễn giả quốc tế. Chuỗi chương trình bao gồm 21 hội thảo, tọa đàm chuyên sâu và thảo luận bàn tròn liên ngành.
Điểm nhấn trọng tâm của Diễn đàn diễn ra vào ngày 24/10/2026 với phiên "Đối thoại khoa học quốc tế: KHXH&NV trong thời đại trí tuệ nhân tạo và hội nhập quốc tế".
Song song với đó, không gian Triển lãm KHXH&NV (kéo dài từ ngày 19/10 đến hết ngày 29/10/2026) mở ra góc nhìn toàn diện về di sản mĩ thuật truyền thống kết hợp cùng các thành tựu nghiên cứu nổi bật của nhà trường.
Phát biểu đề dẫn tại phiên toàn thể, GS.TS Hoàng Anh Tuấn - Hiệu trưởng Trường Đại học KHXH&NV (ĐHQG Hà Nội) - nhấn mạnh nhân loại đang bước vào một kỉ nguyên bứt phá, nơi trí tuệ nhân tạo làm thay đổi căn bản phương thức sản xuất, lưu chuyển tri thức và tái định hình đời sống xã hội.
Dù công nghệ mang lại những công cụ phân tích dữ liệu đột phá, nó đồng thời đặt ra hàng loạt câu hỏi đắt giá về bản sắc văn hóa, công bằng xã hội, đạo đức công nghệ và niềm tin tri thức.
"Một câu hỏi có ý nghĩa chiến lược được đặt ra: KHXH&NV sẽ giữ vai trò gì trong việc định hướng sự phát triển của đất nước và nhân loại? Diễn đàn Nhân văn Mùa thu 2026 chính là câu trả lời mang tính kiến tạo cho trăn trở đó", GS.TS Hoàng Anh Tuấn chia sẻ.
Phát biểu tại sự kiện, PGS.TS Bùi Thế Duy, Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội, chỉ rõ ba nhóm thách thức lớn đặt ra cho KHXH&NV:
Thứ nhất là bài toán triển khai nghị quyết của Trung ương về đổi mới mô hình phát triển toàn diện đất nước, đòi hỏi các nhà khoa học làm rõ sự biến đổi của mô hình xã hội, cách thức con người Việt Nam thích ứng làm việc cùng AI cũng như giữ gìn bản sắc dân tộc khi hội nhập sâu rộng.
Thứ hai, thách thức bắt kịp tốc độ bứt phá của công nghệ số. Trước làn sóng phát triển mạnh mẽ của các hệ thống trí tuệ nhân tạo tự chủ có khả năng thay thế nhiều khâu lập trình, tính toán và vận hành, KHXH&NV cần giải quyết căn cơ các vấn đề về thay đổi mô hình đào tạo, suy giảm kĩ năng làm việc thực tế, khủng hoảng tâm sinh lí, suy giảm động lực phấn đấu và biến đổi cấu trúc gia đình.
Đại học Quốc gia Hà Nội đã chủ động đi tiên phong cùng các tổ chức quốc tế như UNESCO, Ngân hàng Thế giới xây dựng mô hình trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm.
Thứ ba, trong tiến trình hội nhập quốc tế không khoảng cách, chính các giá trị chiều sâu văn hóa và con người sẽ tạo nên bản sắc và năng lực cạnh tranh cốt lõi của Việt Nam.
PGS.TS Bùi Thế Duy mong muốn các nhà khoa học đẩy mạnh nghiên cứu liên ngành, đưa kết quả nghiên cứu thành những mô hình thực nghiệm giải quyết trực tiếp bài toán chuyển đổi số chính quyền địa phương hai cấp, bài toán dịch chuyển lao động tự động hóa, học hỏi kinh nghiệm từ các mô hình thành công trên thế giới.
Từ không gian đối thoại đến liên kết "3 nhà" và kiến tạo chính sách
Không dừng lại ở những trao đổi lí thuyết thuần túy, Diễn đàn Nhân văn Mùa thu 2026 đẩy mạnh các hoạt động hợp tác thực tiễn. Trong khuôn khổ sự kiện, nhà trường tiến hành ký kết hàng loạt Biên bản ghi nhớ hợp tác (MOU) với các đối tác học thuật và doanh nghiệp trong, ngoài nước.
Đây là bước đi cụ thể hóa mô hình liên kết "Nhà trường - Nhà doanh nghiệp - Nhà khoa học", nhằm gắn kết chặt chẽ hoạt động nghiên cứu, đào tạo với nhu cầu thực tiễn của thị trường lao động.
Qua đó, diễn đàn thúc đẩy đổi mới sáng tạo và đưa giá trị tri thức KHXH&NV tham gia trực tiếp vào dòng chảy phát triển kinh tế - xã hội.
Các chuyên gia tham dự cũng thống nhất rằng, tri thức nhân văn không chỉ đóng vai trò "giải thích thế giới" mà phải tham gia sâu vào quy trình tư vấn chính sách chiến lược. Từ các quy định về đạo đức công nghệ, quản trị dữ liệu đến chính sách bảo tồn di sản, sự đóng góp của giới nghiên cứu là nền tảng để công nghệ phát triển vì mục tiêu phụng sự con người.
Đánh giá về tầm vóc của sự kiện, GS.TS Hoàng Anh Tuấn thẳng thắn nhìn nhận: Quy mô hay số lượng đại biểu chưa phải là thước đo cuối cùng của thành công. Giá trị lớn nhất của Diễn đàn Nhân văn Mùa thu 2026 phải nằm ở những sản phẩm khoa học thực tế, khả năng chuyển hóa tri thức và tác động lâu dài đối với cộng đồng.
Diễn đàn hướng tới 4 mục tiêu trọng tâm: Phát triển tri thức mới; Xây dựng mạng lưới hợp tác bền vững; Kết nối nghiên cứu với chính sách và thực tiễn; Bồi dưỡng thế hệ học giả kế tiếp.
Diễn đàn Nhân văn Mùa thu Hà Nội 2026 đã ghi một dấu ấn quan trọng, khẳng định vị thế chủ động của tri thức nhân văn Việt Nam trên bản đồ học thuật quốc tế, nơi công nghệ hiện đại và giá trị con người hòa quyện để cùng hướng tới sự phát triển bền vững.
.png)
