GS. Rory McGreal: ‘5 năm nữa, AI tạo sinh sẽ là mặc định trong giáo dục’
Bên lề Hội thảo Giáo dục mở châu Á - Thái Bình Dương 2026 (OpenAP 2026) với chủ đề “Open Futures: Empowering Fair and Inclusive Higher Education in the Asia-Pacific” (Tương lai mở: Thúc đẩy giáo dục đại học công bằng và bao trùm tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương), GS. Rory McGrealđã trả lời phỏng vấn Một Thế Giới. Ông cho rằng AI đã tới, đã phát triển chóng mặt. Vấn đề là dùng thế nào?
GS. Rory McGreal (Đại học Athabasca – Canada) là Chủ tịch UNESCO về Tài nguyên Giáo dục Mở, biên tập viên Tạp chí truy cập mở IRRODL. Ông mở đầu cuộc phỏng vấn bằng câu chuyện về cây bút. Hồi còn là sinh viên, ông bị cấm dùng bút bi, buộc phải viết bằng bút ngòi. Ông cho rằng AI rồi cũng sẽ thành công nghệ không thể thiếu, như bây giờ không còn ai lo ngại chuyện viết bằng bút bi vậy. “Ai quan tâm chứ?”, GS Rory McGreal hỏi lại.
Với GS. Rory McGreal, những tranh luận xung quanh trí tuệ nhân tạo (AI) hiện nay không mới. Ông kể thời sinh viên, bút ngòi là thứ bắt buộc, vì người ta sợ dùng bút bi rồi sẽ không viết được bằng bút ngòi nữa, hỏng nét chữ. Lập luận ấy, theo ông, giống hệt lời cảnh báo về AI hôm nay.
Ông chia sẻ một loạt những "cấm đoán" khác mà giới học thuật áp đặt. “Tôi đã trải qua chuyện này khi máy tính cầm tay bắt đầu phổ biến. Người ta nói: ‘Đừng dùng máy tính cầm tay’. Tiếp đó là phần mềm xử lí văn bản: ‘Không được dùng’. Rồi tiếp đó nữa là Internet…"
"Giờ họ nói đừng dùng AI. Thật lố bịch”, ông nhấn mạnh.
GS. Rory McGreal dự báo trong 5 năm nữa, ai cũng sẽ dùng AI tạo sinh nhiều hơn bây giờ, một xu thế không thể đảo ngược. Vì lẽ đó, ông nhận định rằng chúng ta phải tìm cách cộng sinh với AI.
Là biên tập viên của một tạp chí, GS. Rory McGreal nói thẳng về chuyện tạp chí nên đối xử với AI thế nào. Theo ông, một số tạp chí nhân văn và khoa học xã hội đang quá hạn chế việc dùng AI tạo sinh. Ông đưa ra quan điểm rằng điều quan trọng là nên xem xét tính độc đáo và tác động của bài báo, thay vì bị "ám ảnh" xem tác giả có dùng AI hay không.
“Điều chúng ta cần là nghiên cứu độc đáo. Đó mới là cốt lõi của một tạp chí tốt, chứ không phải ai làm ra hay ai không làm ra".
Ông cũng cho rằng với xu thế tác giả dùng AI, thì người phản biện cũng nên được dùng AI. “Nếu dùng AI giúp họ trở thành người phản biện tốt hơn, mà tôi nghĩ là sẽ như vậy, thì họ nên dùng. Tại sao không?”.
Về chuyện tác giả không phải người bản ngữ, ông dẫn kinh nghiệm biên tập: Nhiều năm nay tạp chí vẫn nhận bài từ những người viết tiếng Anh không phải ngôn ngữ mẹ đẻ, và chính các biên tập viên giúp họ chỉnh câu chữ nếu bài hay. Nay một tác giả viết bằng tiếng Việt rồi nhờ AI hỗ trợ thì “hoàn toàn không có gì sai”, thậm chí còn là điều tốt. Ông nói thêm rằng tạp chí khuyến khích nhà nghiên cứu dùng AI để cải thiện kĩ năng ngôn ngữ.
Không giấu thái độ là một người ủng hộ AI mạnh mẽ, GS. Rory McGreal nhắc đi nhắc lại một điều kiện: Hãy công khai.
Khi nói về tạp chí, ông nói “tác giả cần công khai rằng họ đã dùng AI”. Khi nói với nghiên cứu sinh, ông nhấn mạnh thêm rằng: “Hãy bắt đầu dùng AI tạo sinh. Hãy dùng càng nhiều càng tốt. Nhưng hãy khai báo. Cứ nói ra, và đừng xin lỗi vì điều đó. Không có lý do gì để xin lỗi”.
Thói quen tự học ấy không mới với ông. Theo trang Ghế UNESCO tại Athabasca, ông từng là người đứng đầu nhóm triển khai website đào tạo từ xa đầu tiên trên thế giới và nhận giải Wedemeyer năm 2002 cho thực hành đào tạo từ xa. Ông cũng chia sẻ rằng mình học toàn bộ chương trình tiến sĩ năm 1999 qua Internet, kể cả các buổi trao đổi với người hướng dẫn. Hiện nay ông hướng dẫn những nghiên cứu sinh chỉ học qua mạng.
Ông gắn lời khuyên của mình với hai việc phải làm trước. Một là đảm bảo mình đồng thuận với giáo sư hướng dẫn, “vì rất nhiều giáo sư phản đối” và người học “có thể phải chơi theo luật với họ”. Hai là đọc kĩ quy định của tạp chí định gửi, vì hiện giờ đang là giai đoạn chuyển tiếp giữa ủng hộ và phản đối AI.
Tại Việt Nam, nguyên tắc minh bạch cũng đã có chỗ đứng trong một văn bản mới. Thông tư 61/2026/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo có hiệu lực từ 1/9/2026, quy định việc khai thác, sử dụng tài nguyên giáo dục mở trong giáo dục đại học, trong đó tài nguyên có nội dung do trí tuệ nhân tạo tạo ra phải bảo đảm tính minh bạch theo quy định hiện hành.
Lời khuyên của ông gồm hai vế: Dùng AI nhiều nhất có thể và công khai mình đã dùng. Ông dự đoán 5 năm nữa, những tranh cãi về AI tạo sinh sẽ biến mất: “Bạn thậm chí không cần nói ‘tôi đã dùng AI’. Họ sẽ mặc định là bạn có dùng. Tại sao lại không chứ?”
.jpg)
.jpg)