Drone phun thuốc, máy gặt liên hợp đã vào ruộng Cần Thơ, nhưng nhật kí canh tác vẫn ghi sổ tay
Cần Thơ có hơn 300.000 ha lúa áp dụng tưới ngập khô xen kẽ. Nhiều hợp tác xã cơ giới hóa từ làm đất đến thu hoạch, dùng drone phun thuốc. Nhưng nhật kí canh tác vẫn chủ yếu ghi sổ tay, còn đầu ra là nỗi lo của nông dân.
Trước biến đổi khí hậu, yêu cầu thị trường khắt khe hơn và chi phí đầu vào tăng, TP. Cần Thơ đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ (KHCN), đổi mới sáng tạo (ĐMST) và chuyển đổi số (CĐS) trong nông nghiệp. Mục tiêu là nâng chất lượng nông sản, giảm phát thải và tăng sức cạnh tranh.
Theo báo cáo/tài liệu của Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Cần Thơ, giai đoạn 2021-2026, nghiên cứu và chuyển giao KHCN của thành phố đạt nhiều kết quả. Tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản giai đoạn 2021-2025 tăng bình quân 3,62%/năm, 9 tháng đầu năm 2026 đạt 4,3%.
Chuyển đổi số nông nghiệp: Giống lúa mới, mô hình giảm phát thải
Thành phố phối hợp với viện, trường chọn tạo các dòng lúa CT1, CT2, CTR1, CTR30, CTR19, CTR35 có khả năng chống chịu sâu bệnh, hạn. Hai dòng CTR1 và CTR30 đã được làm thủ tục xin bảo hộ.
Với Đề án “Phát triển bền vững một triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030” (Đề án 1 triệu ha), thành phố triển khai 12 mô hình thí điểm. Các mô hình giúp giảm 50% lượng giống, 30% phân đạm, giảm 2-12 tấn CO2/ha và tăng lợi nhuận 1,3-6,5 triệu đồng/ha. Tuần hoàn rơm rạ có thể tăng thu nhập 33,5 triệu đồng/ha/năm.
Cần Thơ có 300.321 ha, chiếm 42% diện tích lúa, áp dụng quy trình tưới ngập khô xen kẽ (AWD). Mô hình “1 phải 5 giảm” kết hợp san phẳng bằng laser giúp tiết kiệm hơn 4 triệu đồng/ha, tăng năng suất 300 kg/ha, lợi nhuận cao gấp đôi so với tập quán.
Cơ giới hóa ngoài đồng, mã số vùng trồng cho cây ăn trái
Tại hợp tác xã (HTX) Đông Xuân, xã Cờ Đỏ, TP. Cần Thơ, nông dân được tập huấn canh tác lúa sạch, giảm phát thải. HTX thực hiện sạ thưa, quản lí nước ngập khô xen kẽ, giảm thuốc bảo vệ thực vật. Mẫu lúa được gửi kiểm nghiệm tại Cần Thơ, kết quả đạt tiêu chuẩn lúa sạch.
HTX cơ giới hóa các khâu làm đất, gieo sạ, rải phân, phun thuốc bằng drone và thu hoạch bằng máy gặt đập liên hợp. Phần lớn thiết bị được thuê dịch vụ tại địa phương, giúp giảm gánh nặng đầu tư.
Bên cạnh lúa, ngành nông nghiệp thành phố nhân rộng quy trình VietGAP, GlobalGAP, hữu cơ và 28 mô hình quản lí sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM). Các quy trình này giúp giảm đầu vào hóa học, kiểm soát dịch hại và nâng độ an toàn nông sản.
Với cây ăn trái, thành phố xây dựng 477 mã số vùng trồng, diện tích 6.274 ha, tập trung ở xoài, vú sữa, nhãn, sầu riêng. Sản phẩm được xuất khẩu sang Mỹ, Úc, Nhật Bản, Trung Quốc, Thái Lan và EU.
Nhật kí canh tác vẫn ghi sổ tay, đầu ra còn là nỗi lo
Tuy nhiên, chuyển đổi số còn chậm. Nhật kí canh tác chủ yếu ghi sổ tay, nông dân chưa ghi chép đầy đủ, HTX chưa áp dụng nhật kí điện tử do kĩ năng số hạn chế. Điều này gây khó khăn cho quản lí chất lượng và truy xuất nguồn gốc.
Ông Phan Văn Hận, Chủ tịch Hội đồng quản trị HTX Đông Xuân, cho rằng 70-80% hoạt động của HTX hiện ứng dụng công nghệ, nông dân bắt đầu làm quen với số hóa. Tuy nhiên, đầu ra và hợp đồng tiêu thụ vẫn là nỗi lo. Theo ông, có doanh nghiệp đề nghị mua nợ, trả chậm, yêu cầu HTX và đại diện ấp kí bảo lãnh, nhưng nông dân không đồng tình.
HTX Hưng Lợi, xã Đại Ngãi, TP. Cần Thơ, tham gia dự án lúa xanh, chất lượng cao, giảm phát thải. Ông Võ Văn Thạnh, Giám đốc HTX, cho biết HTX canh tác theo hướng nông nghiệp thông minh, giảm phát thải. Tuy nhiên, về công nghệ số và KHCN, một số nông dân cao tuổi còn tiếp cận chậm.
Số hóa chuỗi sản xuất, mở rộng kinh tế tuần hoàn
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Cần Thơ, ngành đã thu thập GPS của 546 cơ sở, cấp mã QR cho 321 chủ thể với 621 sản phẩm. Cổng chonongsancantho.vn quảng bá nông sản, 306 sản phẩm đã lên sàn thương mại điện tử. Các ứng dụng VNPT Green, Mobi Agri, Ricemore, FaceFarm, WACA hỗ trợ quản lí vùng trồng, nhật kí và dịch hại tại từng vùng sản xuất.
Bản tin thời tiết nông vụ tiếp cận hơn 309.735 lượt người qua áp phích, loa và Zalo. Thành phố vận hành 28 bẫy đèn RYNAN, hệ thống quan trắc môi trường, trạm đo mưa, đo ngập để giám sát, cảnh báo kịp thời cho sản xuất nông nghiệp.
Về kinh tế tuần hoàn, rơm được thu gom làm nấm. Bã nấm, phụ phẩm và phân gia súc, gia cầm được ủ vi sinh thành phân hữu cơ, bón lại cho ruộng, vườn, giúp giảm phân hóa học và hạn chế đốt rơm.
Tại HTX Tiến Thuận, xã Vị Thanh 1, TP. Cần Thơ, cơ giới hóa đạt 100%. Trên 70% nông dân ứng dụng quy trình tiên tiến, hơn 95% sử dụng giống xác nhận.
Nhân lực mỏng, kĩ năng số hạn chế
Bà Nguyễn Thị Giang, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Cần Thơ, chỉ ra nhân lực KHCN còn mỏng, chủ yếu kiêm nhiệm, kĩ năng số của nông dân hạn chế. Ứng dụng thiết bị chưa đồng đều, liên kết tiêu thụ thiếu ổn định. Theo bà, cần nâng năng lực người dùng và hoàn thiện chuỗi giá trị.
Giai đoạn 2026-2030, thành phố tiếp tục triển khai Đề án 1 triệu ha và tuần hoàn rơm rạ. Thành phố xây dựng bản đồ năng suất, dữ liệu đất đai, mã vùng trồng và hệ thống truy xuất tự động; phát triển giống chịu hạn mặn, chế phẩm sinh học, chăn nuôi và thủy sản công nghệ cao. Đại học Cần Thơ và các viện nghiên cứu sẽ phối hợp ứng dụng Internet vạn vật (IoT), viễn thám.
Thành phố cũng định hướng tập huấn kĩ năng số theo mùa vụ, hỗ trợ nhật kí điện tử, dữ liệu vùng trồng và truy xuất nguồn gốc, tổ chức dịch vụ cơ giới hóa cho hộ nhỏ. Về tiêu thụ, hợp đồng cần minh bạch thời hạn thanh toán, trách nhiệm của doanh nghiệp, không đẩy rủi ro nợ về HTX và nông dân.
