AI tái tạo bộ phim 'thất truyền' gần 90 năm của Trung Quốc
Một bộ phim khoa học viễn tưởng Trung Quốc sản xuất năm 1938, thất lạc toàn bộ bản phim, cuộn phim và kịch bản. Việc tái tạo bộ phim bằng AI đã hoàn thành sau hai tháng thực hiện.
Dự án tái tạo bộ phim không chỉ cho thấy khả năng sáng tạo hình ảnh của AI tạo sinh mà còn mở ra hướng tiếp cận mới đối với những di sản điện ảnh không còn tư liệu gốc.
Dùng AI tái tạo bộ phim không còn bản gốc
Ngày 6/11, iQIYI công bố một dự án điện ảnh đặc biệt: tái tạo bộ phim Thập niên hậu tái phỏng Thượng Hải (Thăm lại Thượng Hải sau 60 năm), tác phẩm ra đời năm 1938 nhưng đã thất truyền gần 90 năm. Điểm đáng chú ý là nhóm thực hiện không còn bất kì bản phim, cuộn phim hay kịch bản nguyên gốc nào để phục hồi. Thay vào đó, tám thành viên đã sử dụng nền tảng AI NadouPro để xây dựng lại tác phẩm từ những tư liệu lịch sử còn sót lại.
Phiên bản mới được hoàn thành sau hai tháng và lọt vào danh sách đề cử hạng mục AI thuộc chương trình Future Image (Hình ảnh tương lai) tại Giải thưởng Kim Kê lần thứ 39 năm 2026. Đây là một trường hợp đáng chú ý khi AI được sử dụng không đơn thuần để tạo ra một bộ phim mới, mà còn tham gia tái hiện một phần lịch sử điện ảnh tưởng chừng đã biến mất.
Theo iQIYI, bộ phim năm 1938 là một trong những tác phẩm khoa học viễn tưởng đầu tiên của Trung Quốc. Nội dung thuộc thể loại hài, lấy ý tưởng tưởng tượng cuộc sống của con người sau 60 năm, tức vào năm 1998. Trong bối cảnh điện ảnh Trung Quốc những năm 1930 còn nhiều giới hạn về công nghệ và kĩ thuật sản xuất, việc một tác phẩm khai thác viễn cảnh tương lai đã cho thấy trí tưởng tượng khá đặc biệt của những nhà làm phim thời kì đó.
Tuy nhiên, sự thất truyền của bộ phim khiến việc phục dựng theo phương pháp truyền thống gần như không thể thực hiện. Thông thường, công nghệ phục hồi phim sử dụng kĩ thuật số để xử lí các vết trầy xước, nhiễu hình, suy giảm màu sắc và những hư hỏng khác trên vật liệu gốc còn tồn tại. Với trường hợp này, nhóm dự án không có bản phim để quét, cũng không có từng khuôn hình để sửa chữa.
Những gì còn lại chỉ là một số hình ảnh tĩnh, áp phích quảng bá và các mẩu báo chí lưu trữ. Đây trở thành nguồn tư liệu quan trọng để nhóm hình dung diện mạo, nhân vật và bối cảnh của tác phẩm nguyên bản.
Jiang Zidong, Giám đốc công nghệ phục hồi AI tại iQIYI, thành viên phòng thí nghiệm liên hợp phục hồi điện ảnh iQIYI - Đại học Hạ Môn, cho biết nhóm lựa chọn phương pháp tái cấu trúc sáng tạo dựa trên những tư liệu lịch sử hiện có, thay vì cố gắng phục hồi một bản phim vốn không còn tồn tại.
Sự khác biệt này rất quan trọng. Sản phẩm cuối cùng không phải bản phục hồi nguyên trạng của bộ phim năm 1938, mà là một cách diễn giải mới được xây dựng từ những bằng chứng lịch sử còn sót lại.
Giữ sự nhất quán nhân vật trong hai thời đại
Một trong những thách thức lớn nhất của dự án là duy trì sự nhất quán của nhân vật xuyên suốt các phân cảnh. Câu chuyện diễn ra ở hai thời điểm cách nhau 60 năm, năm 1938 và 1998, với nhiều nhân vật xuất hiện trong những bối cảnh khác nhau. Nếu sử dụng phương pháp tạo hình ảnh thông thường, AI có thể khiến gương mặt, tỷ lệ cơ thể, trang phục hoặc những đặc điểm nhận dạng của cùng một nhân vật thay đổi giữa các cảnh.
Đây cũng là một hạn chế phổ biến của công nghệ video tạo sinh. Một nhân vật có thể được tái hiện khá thuyết phục trong một khung hình, nhưng khi chuyển sang góc máy khác hoặc xuất hiện trong một bối cảnh mới, diện mạo lại có nguy cơ thay đổi. Điều này đặc biệt bất lợi đối với sản xuất điện ảnh, nơi tính liên tục của nhân vật đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì mạch kể chuyện.
Để xử lí vấn đề, nhóm dự án sử dụng NadouPro như một nền tảng sản xuất tập trung. Thay vì yêu cầu AI tạo lại nhân vật từ đầu ở mỗi cảnh, nhóm xây dựng trước các tài sản kĩ thuật số cố định cho từng người, bao gồm đặc điểm khuôn mặt, tỷ lệ cơ thể và trang phục.
Những dữ liệu này trở thành cơ sở tham chiếu xuyên suốt quá trình tạo hình ảnh. Khi nhân vật xuất hiện trong một cảnh mới, hệ thống sử dụng lại tài sản đã được thiết lập, giúp hạn chế tình trạng biến dạng ngoại hình hoặc thay đổi nhận dạng.
Cách làm này cho thấy AI trong điện ảnh không chỉ phụ thuộc vào khả năng tạo ra hình ảnh đẹp mắt, mà còn cần một quy trình quản lí dữ liệu và kiểm soát hình ảnh có hệ thống. Việc xây dựng nhân vật ngay từ đầu, sau đó duy trì những đặc điểm nhận dạng cố định, giúp nhóm có thể sản xuất nhiều cảnh quay mà vẫn bảo đảm tính liên tục về mặt thị giác.
Bên cạnh nhân vật, nhóm cũng phải tái hiện diễn xuất và chuyển động từ những bức ảnh tĩnh. Đây là công việc đòi hỏi sự kiểm soát chi tiết hơn so với việc tạo ra một hình ảnh đơn lẻ, bởi một bộ phim cần có bố cục, chuyển động, góc máy và mối liên hệ giữa các nhân vật trong từng cảnh.
Công nghệ sử dụng trong phim
Để giải quyết bài toán kiểm soát cảnh quay, nhóm sử dụng công cụ 3D Director Studio tích hợp trong NadouPro. Công cụ này cho phép điều chỉnh vị trí nhân vật, bố cục khung hình và chuyển động, đồng thời hỗ trợ thử nghiệm bối cảnh, phong cách hình ảnh và góc máy.
Theo đạo diễn Enji Yang, nền tảng giúp nhóm thoát khỏi cách tạo hình ảnh tương đối ngẫu nhiên, chuyển sang xây dựng những cảnh quay có chủ đích đạo diễn rõ ràng. Điều này có nghĩa AI không còn đơn thuần tạo ra một chuỗi hình ảnh dựa trên câu lệnh, mà phải đáp ứng những yêu cầu cụ thể về ngôn ngữ điện ảnh.
Đáng chú ý, quy trình tiền kì của dự án vẫn tuân theo phương pháp làm phim truyền thống, bao gồm phân tích kịch bản, thiết kế nhân vật, thiết kế bối cảnh và xây dựng phân cảnh. Nhóm không bắt đầu bằng việc yêu cầu AI tạo ra những hình ảnh ngẫu nhiên rồi ghép chúng thành một câu chuyện. Thay vào đó, tư duy hình ảnh và ý đồ đạo diễn được xác định trước, sau đó mới tìm cách sử dụng AI để hiện thực hóa.
Enji Yang nhấn mạnh: "Chúng tôi luôn cho rằng thiết kế nghe nhìn của một bộ phim phải được đặt lên trước, sau đó mới tính đến việc làm thế nào để hiện thực hóa nó bằng AI".
Quan điểm này cũng được thể hiện trong cách nhóm xây dựng hai phong cách hình ảnh tương phản cho hai giai đoạn lịch sử. Những phân đoạn năm 1938 lấy cảm hứng từ điện ảnh đen trắng thời kì đầu, với chuyển động máy quay ổn định và ánh sáng mang sắc thái cổ điển. Trong khi đó, bối cảnh năm 1998 sử dụng ánh sáng tự nhiên và kĩ thuật quay cầm tay, tạo cảm giác gần với phong cách phim tài liệu.
Việc phân biệt hai thời đại bằng ngôn ngữ hình ảnh không chỉ giúp khán giả nhận biết sự thay đổi về thời gian, mà còn cho thấy nhóm đã xem AI như một công cụ phục vụ ý đồ nghệ thuật, thay vì để công nghệ quyết định toàn bộ diện mạo tác phẩm.
Dự án cũng kế thừa kinh nghiệm nhiều năm của iQIYI trong lĩnh vực phục hồi điện ảnh bằng AI. Từ năm 2017, doanh nghiệp này đã nghiên cứu công nghệ phục hồi phim, trong đó có hệ thống ZoomAI do công ty phát triển. Công nghệ này sử dụng thuật toán để xử lí vết trầy xước, nâng độ phân giải, giảm nhiễu và nội suy khung hình thông minh.
Thông qua hợp tác với Đại học Hạ Môn và thành lập phòng thí nghiệm liên hợp, iQIYI từng đưa nhiều tác phẩm kinh điển trở lại màn ảnh với chất lượng 4K. Những kinh nghiệm đó tạo nền tảng kĩ thuật cho dự án tái tạo bộ phim năm 1938, dù lần này nhóm phải giải quyết một nhiệm vụ khác hẳn: sáng tạo hình ảnh từ những tư liệu không đầy đủ.
Zhang Aigong, Tổng giám chế dự án kiêm Giám đốc phòng thí nghiệm liên hợp, mô tả đây là sự kết hợp giữa quy trình làm phim truyền thống và AI. Trong đó, tư liệu lịch sử cùng các bước tiền kì định hướng nội dung và quyết định sáng tạo, còn NadouPro cung cấp công cụ để tạo dựng và kiểm soát hình ảnh.
Trường hợp Thăm lại Thượng Hải sau 60 năm cho thấy AI có thể mở rộng giới hạn của công tác bảo tồn di sản điện ảnh, đặc biệt với những tác phẩm đã mất bản gốc. Tuy nhiên, công nghệ này cũng đặt ra một ranh giới cần được nhìn nhận rõ: tái tạo không đồng nghĩa với phục hồi nguyên trạng.