Có công nghệ tốt, vì sao startup nông nghiệp vẫn khó bán được sản phẩm?
Nhiều startup nông nghiệp có công nghệ tốt nhưng vẫn loay hoay tìm đầu ra. Theo ông Nguyễn Hồng Long, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu, Tư vấn Sáng tạo và Phát triển Bền vững (CCS), muốn thương mại hóa thành công, doanh nghiệp phải hiểu nhu cầu thị trường, kết nối đúng đối tác và chứng minh được giá trị của sản phẩm.
Trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường, không thiếu những ý tưởng công nghệ có triển vọng. Tuy nhiên, từ một kết quả nghiên cứu đến sản phẩm được người dùng chấp nhận là hành trình không đơn giản. Nhà khoa học có thể làm chủ công nghệ nhưng chưa chắc hiểu khách hàng; doanh nghiệp nhìn thấy cơ hội nhưng lại thiếu nguồn lực thử nghiệm. Trao đổi với phóng viên, ông Nguyễn Hồng Long cho rằng startup nông nghiệp muốn đi đường dài cần xây dựng niềm tin và kết nối những người có năng lực khác nhau ngay từ đầu.
Startup nông nghiệp: Niềm tin phải được chứng minh bằng sản phẩm
- Ông thường nhắc đến yếu tố niềm tin khi nói về hành trình khởi nghiệp. Vì sao đây lại là điều quan trọng đối với một startup công nghệ trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường?
- Ông Nguyễn Hồng Long: Khi bắt đầu một dự án, người sáng lập phải có niềm tin vào ý tưởng và con đường mình lựa chọn. Nếu chính người làm ra sản phẩm còn không tin vào giá trị của nó thì rất khó thuyết phục đội ngũ cùng tham gia, càng khó tìm kiếm đối tác và khách hàng.
Nhưng niềm tin không chỉ nằm ở người sáng lập. Đội ngũ phải tin vào sản phẩm, đối tác phải thấy được khả năng hợp tác và cuối cùng, khách hàng phải tin rằng sản phẩm giải quyết được vấn đề của họ.
Tôi thường nhìn nhận niềm tin từ chính kết quả mà sản phẩm tạo ra. Một công nghệ có thể rất mới, một ý tưởng có thể rất hay, nhưng nếu người sử dụng không thấy hiệu quả, giá thành quá cao hoặc chất lượng không ổn định thì họ sẽ không lựa chọn. Vì vậy, startup phải chứng minh được sản phẩm hoạt động như thế nào, hiệu quả đến đâu và có thể duy trì chất lượng khi đưa vào sản xuất hay không.
- Một kết quả nghiên cứu tốt chưa chắc đã trở thành sản phẩm bán được trên thị trường. Theo ông, đâu là khoảng cách lớn nhất giữa nhà khoa học và thị trường?
- Ông Nguyễn Hồng Long: Nhà khoa học thường tập trung giải quyết vấn đề chuyên môn, tìm ra phương pháp hoặc tạo được công nghệ mới. Nhưng khi đưa ra thị trường, sản phẩm phải đáp ứng nhiều yêu cầu khác. Người mua quan tâm sản phẩm có giải quyết được vấn đề của họ không, có dễ sử dụng không, giá thành thế nào, nguồn cung có ổn định không và nếu xảy ra sự cố thì ai hỗ trợ.
Một số nhà khoa học rất giỏi chuyên môn nhưng chưa có nhiều kinh nghiệm kinh doanh. Họ có thể biết cách tạo ra sản phẩm nhưng chưa chắc đã biết xác định khách hàng, xây dựng giá bán, tổ chức phân phối hay phát triển thị trường. Vì vậy, startup cần có đội ngũ bổ trợ cho nhau, kết nối người hiểu công nghệ với người hiểu thị trường và người trực tiếp sử dụng.
Tôi cho rằng các bên nên tham gia ngay từ khi hình thành ý tưởng, thay vì đợi nghiên cứu hoàn thành rồi mới tìm doanh nghiệp để bán công nghệ. Với nông nghiệp, điều này càng quan trọng bởi điều kiện đất đai, khí hậu, nguồn nước, quy mô sản xuất và tập quán canh tác ở mỗi vùng rất khác nhau. Một giải pháp có thể phù hợp ở nơi này nhưng chưa chắc hiệu quả ở nơi khác.
Người nông dân cần được tham gia thử nghiệm, đánh giá và điều chỉnh sản phẩm. Doanh nghiệp tính toán chi phí, quy mô sản xuất và khả năng phân phối; nhà khoa học hoàn thiện công nghệ; các đơn vị hỗ trợ kết nối nguồn lực. Khi cùng tham gia, sản phẩm sẽ có cơ hội đáp ứng tốt hơn nhu cầu thực tế.
- Startup công nghệ nông nghiệp thường thiếu vốn, cơ sở thử nghiệm và cả sự hỗ trợ sau khi được kết nối. Theo ông, cần thay đổi cách hỗ trợ như thế nào?
- Ông Nguyễn Hồng Long: Quá trình thử nghiệm công nghệ thường kéo dài và tốn kém. Một sản phẩm không thể chỉ thử một lần rồi khẳng định đã hoàn thiện. Có khi phải thử ở nhiều điều kiện, nhiều địa điểm, sau đó tiếp tục điều chỉnh. Trong khi đó, nguồn lực của startup thường hạn chế.
Tôi cho rằng cần tổ chức các cơ sở thử nghiệm, phòng thí nghiệm, thiết bị và địa điểm triển khai theo hướng có thể chia sẻ, sử dụng chung trong những điều kiện phù hợp. Các viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và địa phương cũng cần tham gia, mỗi đơn vị đóng góp một phần năng lực để startup không phải tự xoay xở tất cả.
Vốn rất quan trọng, nhưng không phải cứ có tiền là doanh nghiệp giải quyết được mọi vấn đề. Startup còn cần được tư vấn về công nghệ, sở hữu trí tuệ, quản trị, xây dựng mô hình kinh doanh và tiếp cận thị trường. Đặc biệt, hỗ trợ không nên dừng lại ở một cuộc thi, hội thảo hay chương trình kết nối ngắn hạn. Điều quan trọng là sau đó doanh nghiệp có tiếp tục được đồng hành, có khách hàng và có cơ hội thử nghiệm sản phẩm hay không.
Một vấn đề khác là tình trạng hàng giả, hàng nhái và sao chép công nghệ. Với doanh nghiệp công nghệ, quá trình nghiên cứu có thể mất nhiều thời gian, công sức và tiền bạc. Nếu sản phẩm vừa ra thị trường đã bị sao chép, doanh nghiệp không chỉ thiệt hại về doanh thu mà còn có thể mất uy tín. Đăng ký bảo hộ sở hữu trí tuệ là cần thiết, nhưng doanh nghiệp cũng phải biết theo dõi và bảo vệ quyền lợi của mình.
Startup nông nghiệp cần quyết tâm, nhưng phải tỉnh táo
- Việt Nam có nguồn nguyên liệu nông nghiệp phong phú, nhiều phụ phẩm chưa được khai thác hiệu quả. Đây có phải là lợi thế để phát triển startup công nghệ trong lĩnh vực nông nghiệp và kinh tế tuần hoàn? Ông có lời khuyên nào cho những người trẻ muốn khởi nghiệp?
- Ông Nguyễn Hồng Long: Việt Nam có nguồn nguyên liệu nông nghiệp phong phú, điều kiện tự nhiên đa dạng và nhiều vùng sản xuất có đặc điểm riêng. Đây là cơ sở để phát triển các giải pháp công nghệ gắn với sản xuất, chế biến và xử lý phụ phẩm.
Một hướng đáng quan tâm là khai thác tốt hơn những nguồn tài nguyên đang bị bỏ phí. Phụ phẩm nông nghiệp có thể được nghiên cứu để tạo ra nguyên liệu mới, sản phẩm mới hoặc đưa trở lại chuỗi sản xuất. Tuy nhiên, lợi thế về nguyên liệu chưa tự động biến thành lợi thế cạnh tranh. Doanh nghiệp vẫn phải đầu tư công nghệ, kiểm soát chất lượng và xây dựng được thị trường.
Với người trẻ muốn khởi nghiệp, trước hết cần hiểu rõ mình đang giải quyết vấn đề gì. Đừng bắt đầu chỉ vì thấy một công nghệ mới hoặc một xu hướng đang được quan tâm. Hãy tìm hiểu nhu cầu thực tế, xác định ai sẽ sử dụng sản phẩm và họ có sẵn sàng trả tiền cho giải pháp đó hay không.
Thứ hai, phải biết tìm người đồng hành. Một người có thể rất giỏi về công nghệ nhưng không nhất thiết phải tự mình làm tất cả. Đội ngũ cần có những năng lực bổ sung, từ kinh doanh, tài chính đến phát triển thị trường.
Tôi cũng cho rằng người khởi nghiệp cần quan tâm đến sức khỏe thể chất và tinh thần. Khởi nghiệp là hành trình dài, áp lực không chỉ đến từ công việc mà còn từ tài chính, gia đình và những lần thất bại.
Một nguyên tắc tôi thường chia sẻ là phân bổ nguồn lực theo tỷ lệ 80/20. Cụ thể là dành phần lớn nguồn lực để triển khai kế hoạch, nhưng vẫn giữ một phần dự phòng cho những tình huống phát sinh. Cuối cùng, hãy giữ niềm tin nhưng phải tỉnh táo. Nếu thị trường phản hồi rằng sản phẩm chưa phù hợp, doanh nghiệp cần lắng nghe và điều chỉnh. Kiên trì không có nghĩa là bảo vệ bằng mọi giá ý tưởng ban đầu.
