HQ-9B Trung Quốc mạnh đến đâu mà được tuyên bố có thể đánh chặn tên lửa đạn đạo?
Global Times cho biết hệ thống HQ-9B của Trung Quốc vừa hạ hai loại mục tiêu tên lửa mới. Một mục tiêu đổi hướng đột ngột rồi lao dốc, buộc kíp bắn phản ứng trong vài giây. Tờ báo nhấn mạnh khả năng chống tên lửa đạn đạo, nhưng chưa nêu hai mục tiêu bị bắn hạ là loại nào.
Ngày 2/11, tờ Global Times dẫn bản tin của Đài truyền hình Trung ương Trung Quốc (CCTV) về cuộc thử nghiệm vũ khí của tiểu đoàn tên lửa Shenwei, thuộc Không quân Chiến khu Trung tâm Trung Quốc. Theo Global Times, đơn vị sử dụng HQ-9B, phiên bản nâng cấp của hệ thống phòng không tầm xa HQ-9. Tuy nhiên, CCTV không nêu rõ tên tổ hợp trong những lời kể của kíp chiến đấu được trích dẫn.
HQ-9B đối đầu mục tiêu đổi hướng giữa chừng
CCTV không công bố thời gian và địa điểm diễn ra cuộc thử nghiệm. Theo tạp chí quân sự Janes, lực lượng phòng không Trung Quốc đã đánh chặn đồng thời hai mục tiêu tốc độ cao tiếp cận từ hai hướng khác nhau. Trong đó, một mục tiêu bất ngờ lao xuống, buộc kíp chiến đấu phải phản ứng trong vài giây, theo lời quân nhân Shi Shidong. Đồng đội của Shi, Hu Yang, cho biết quá trình từ lúc nhận cảnh báo đến khi hoàn thành đánh chặn có thể chỉ kéo dài khoảng hai phút.
Phía Trung Quốc chưa công bố cụ thể hai mục tiêu bị đánh chặn thuộc loại nào. Một thành viên kíp chiến đấu cho biết đơn vị không được thông báo trước về mục tiêu trong ngày thử nghiệm, mà chỉ biết có thể phải đối phó với nhiều loại tên lửa, bao gồm tên lửa đạn đạo. Theo South China Morning Post (SCMP), bản tin của CCTV cũng không làm rõ cụm từ “vũ khí mới” dùng để chỉ mục tiêu bị đánh chặn hay chính hệ thống phòng không tham gia thử nghiệm.
Chuyên gia quân sự Tống Trung Bình (Song Zhongping) giải thích với Global Times rằng tên lửa đạn đạo có khả năng thay đổi quỹ đạo sẽ khó đánh chặn hơn. Theo ông, HQ-9B sử dụng hệ thống dẫn đường quán tính kết hợp đầu dò radar chủ động để theo dõi mục tiêu. Khi tên lửa đối phương đổi hướng, đạn đánh chặn phải nhanh chóng điều chỉnh đường bay để bám theo, có thể nhờ công nghệ điều khiển véc-tơ lực đẩy.
Ông Tống cũng cho biết các đơn vị phòng không có thể chia sẻ dữ liệu qua mạng chỉ huy để lựa chọn tổ hợp đánh chặn ở vị trí thuận lợi nhất. Ông còn nhận định HQ-9B có khả năng đối phó với tên lửa siêu vượt âm trong một số điều kiện nhất định, tùy quỹ đạo bay của mục tiêu.
Chống tên lửa đạn đạo không phải chuyện mới với dòng HQ-9
Theo Defense Express, trước đây chưa có tuyên bố công khai về khả năng đánh chặn tên lửa đạn đạo của riêng HQ-9B. Tuy nhiên, năng lực này đã được đề cập từ lâu đối với dòng HQ-9 nói chung. Trong bài viết đăng trên UPI năm 2009, nhà phân tích Andrei Chang của tạp chí Kanwa Defense Review cho biết FD-2000, phiên bản xuất khẩu của HQ-9, có thể đánh chặn tên lửa đạn đạo ở cự li 7 - 25 km và độ cao 2 - 15 km. Phạm vi này nhỏ hơn đáng kể so với khi đối phó máy bay. Đây là thông số được giới thiệu của phiên bản đời đầu, không phải bằng chứng kiểm chứng năng lực thực tế của HQ-9B.
Trung Quốc bắt đầu phát triển HQ-9 trước khi nhập khẩu S-300 của Nga vào đầu thập niên 1990. Chuyên gia Justin Bronk thuộc viện RUSI (Anh) cho rằng HQ-9 là thiết kế lai, dựa trên công nghệ S-300 nhưng chịu thêm ảnh hưởng từ Mỹ và Israel ở radar, đầu dò và hệ thống chỉ huy.
HQ-9A được cho là thử nghiệm năm 1999, còn HQ-9B vào tháng 2/2006. Theo các nguồn công khai, HQ-9B có tầm đánh chặn mục tiêu trên không ít nhất 200 km, một số tài liệu đưa ra con số tối đa 300 km. Hai phiên bản xuất khẩu của HQ-9 là FD-2000 và FD-2000B có tầm bắn lần lượt khoảng 125 km và 250 km. Ngoài HQ-9B, Trung Quốc còn phát triển HQ-19 để đánh chặn tên lửa đạn đạo ở giai đoạn cuối trên độ cao lớn, trong khi HQ-29 được giới thiệu là hệ thống đánh chặn giữa hành trình.
HQ-9 lấn dần vào thị trường quen của vũ khí Nga
Từ năm 2009, hãng tin UPI đã nhận định FD-2000 có thể cạnh tranh với S-300PMU của Nga nhờ giá thấp hơn. Đến nay, các biến thể thuộc dòng HQ-9 đã xuất hiện tại nhiều quốc gia từ Trung Á đến Nam Kavkaz. Trong khi đó, theo Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI), lượng vũ khí lớn Nga xuất khẩu giai đoạn 2021 - 2025 giảm 64% so với 5 năm trước, khiến thị phần toàn cầu thu hẹp từ 21% xuống 6,8%. Trung Quốc đứng thứ năm với 5,6% thị phần, trong đó Pakistan tiếp nhận 61% tổng lượng vũ khí lớn nước này xuất khẩu.
Tại Trung Á, Turkmenistan đã trang bị FD-2000, còn Uzbekistan giới thiệu hệ thống này vào cuối năm 2018. Một năm sau, Bộ Quốc phòng Uzbekistan công bố cuộc thử nghiệm FD-2000 tại trường bắn Kulkuduk, sử dụng UAV làm mục tiêu giả định.
Pakistan cũng lựa chọn dòng HQ-9 để tăng cường phòng không. Lục quân nước này đưa HQ-9/P vào biên chế ngày 14/10/2021, trong khi không quân sử dụng phiên bản HQ-9BE. Theo viện Viện nghiên cứu Dịch vụ Hoàng gia Anh (RUSI, Anh), Pakistan đã phóng tên lửa phòng không HQ-9 trong cuộc giao tranh với Ấn Độ tháng 5/2025. Tuy nhiên, số lượng tên lửa được sử dụng và hiệu quả đánh chặn thực tế chưa được xác định đầy đủ.
Tại Nam Kavkaz, Azerbaijan công khai HQ-9BE trong lễ duyệt binh ở Baku ngày 8/11/2025, sau đó tiếp tục trưng bày tại triển lãm quốc phòng ADEX 2026. Số lượng và giá trị hợp đồng chưa được tiết lộ. Theo The Defense Post, hệ thống Trung Quốc có thể được sử dụng để bổ sung hoặc thay thế S-300PMU-2 mà Azerbaijan đang vận hành.
Serbia cũng có kế hoạch mua HQ-9. Theo The Defense Post, Tổng thống Aleksandar Vučić xác nhận thông tin này ngày 28/6/2026, nhưng chưa tiết lộ phiên bản, số lượng hay lịch bàn giao. Trước đó, Belgrade đã tiếp nhận FK-3, phiên bản xuất khẩu của HQ-22, từ tháng 4/2022 và sau này trang bị thêm tổ hợp phòng không tầm ngắn HQ-17AE. Các khách hàng trên sử dụng những biến thể khác nhau của dòng HQ-9, chứ không phải tất cả đều trang bị HQ-9B.
