DF-21D: ‘Sát thủ tàu sân bay’ của Trung Quốc nguy hiểm đến đâu?
Trung Quốc phát triển DF-21D để đe dọa tàu sân bay, loại chiến hạm giúp triển khai sức mạnh không quân xa bờ mà không cần căn cứ đất liền.
Biệt danh “sát thủ tàu sân bay” gắn với chính nhiệm vụ ấy, tức dùng tên lửa đạn đạo phóng từ đất liền để đe dọa chiến hạm cách xa hơn 1.500 km. Nhưng để đánh trúng một con tàu đang chạy giữa biển, Trung Quốc còn phải tìm thấy nó, bám theo đủ lâu, truyền tọa độ kịp thời và đưa đầu đạn tới đúng nơi con tàu sẽ xuất hiện.
Tên lửa đạn đạo sinh ra để săn tàu
Tàu sân bay có thể xem như một căn cứ không quân di động trên biển, giúp Mỹ đưa hàng chục chiến đấu cơ tới gần khu vực tác chiến mà không phải phụ thuộc vào sân bay của đồng minh trên đất liền. Chính khả năng triển khai sức mạnh từ xa này khiến Bắc Kinh từ lâu tìm cách buộc các tàu sân bay Mỹ phải hoạt động xa bờ hơn, và DF-21D là một trong những vũ khí được phát triển cho mục tiêu đó.
DF-21D thuộc dòng tên lửa Đông Phong (Dong Feng), nghĩa là “gió Đông”. Khác với các biến thể DF-21 chủ yếu dùng để tấn công mục tiêu trên đất liền, DF-21D mang đầu đạn thông thường và được phát triển cho nhiệm vụ chống hạm. Theo Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Mỹ (CRS), tên lửa được triển khai trên bệ phóng cơ động đường bộ và có tầm bắn hơn 1.500 km. Cuối năm 2010, Đô đốc Robert Willard, khi đó đứng đầu Bộ Tư lệnh Thái Bình Dương Mỹ, cho biết chương trình đã đạt mức gần tương đương khả năng tác chiến ban đầu.
Điểm khiến DF-21D đặc biệt đáng chú ý nằm ở cách nó tấn công mục tiêu. Tên lửa hành trình chống hạm bay trong khí quyển và nhiều loại hạ thấp độ cao khi tiếp cận tàu chiến. DF-21D thì khác: tên lửa được đẩy lên quỹ đạo cao, sau đó phương tiện tái nhập mang đầu đạn lao trở lại khí quyển với tốc độ lớn. Theo CRS, Hải quân Mỹ trước đây chưa từng phải đối phó với tên lửa đạn đạo có độ chính xác đủ để đe dọa tàu đang di chuyển trên biển, vì thế loại vũ khí này từng được một số nhà quan sát xem là yếu tố có thể “thay đổi cuộc chơi”.
DF-21D không còn là tên lửa duy nhất của Trung Quốc được phát triển cho nhiệm vụ chống hạm tầm xa. Theo CRS, DF-26 có tầm bắn khoảng 3.000 - 4.000 km và cũng có thể tấn công tàu chiến. Báo cáo của Lầu Năm Góc công bố tháng 12/2025 còn cho biết DF-27 có tầm 5.000 - 8.000 km, đủ khả năng đánh cả mục tiêu trên đất liền lẫn trên biển.
Tên lửa DF-21D đánh mục tiêu di động bằng cách nào
Một tàu sân bay lớp Nimitz có thể chạy hơn 30 hải lý/giờ, tương đương trên 55 km/h, tức dịch chuyển gần 1 km chỉ trong một phút và có thể liên tục đổi hướng. Vì vậy, vị trí của con tàu khi tên lửa rời bệ phóng có thể đã khác đáng kể so với lúc đầu đạn tới khu vực mục tiêu.
Theo các báo cáo thường niên của Lầu Năm Góc về quân đội Trung Quốc, DF-21D sử dụng phương tiện tái nhập cơ động (MaRV), tức bộ phận mang đầu đạn có khả năng điều chỉnh đường bay khi trở lại khí quyển. Về nguyên lý, khả năng này giúp tên lửa hiệu chỉnh hướng tiếp cận và khiến bên phòng thủ khó dự đoán quỹ đạo hơn. Tuy nhiên, các thông tin công khai vẫn chưa đủ để xác định DF-21D chính xác đến mức nào khi đối đầu một tàu sân bay đang cơ động và được bảo vệ trong điều kiện chiến tranh.
DF-21D được triển khai trên các xe phóng cơ động, cho phép đơn vị tên lửa thay đổi trận địa và ẩn giấu giữa những lần triển khai. So với bãi phóng cố định, cách bố trí này khiến đối phương khó phát hiện và tiêu diệt tên lửa trước khi khai hỏa. Trung Quốc lần đầu công khai DF-21D trong lễ duyệt binh tại Bắc Kinh tháng 9/2015.
Tuy vậy, bằng chứng công khai về hiệu quả của DF-21D trước mục tiêu đang di chuyển vẫn còn hạn chế. Cuối tháng 8/2020, Trung Quốc phóng nhiều tên lửa đạn đạo trong một cuộc tập trận trên biển, khiến Lầu Năm Góc lên tiếng quan ngại. Hai tháng sau, Vương Tương Tuệ, đại tá PLA đã nghỉ hưu và là đồng tác giả cuốn Siêu hạn chiến, cho biết một quả DF-21D phóng từ Chiết Giang và một quả DF-26B phóng từ Thanh Hải đã đánh trúng một tàu mục tiêu đang di chuyển.
Ông Vương không tiết lộ loại tàu, tốc độ mục tiêu hay cách dữ liệu dẫn bắn được cung cấp. Báo cáo năm 2021 của Lầu Năm Góc sau đó xác nhận Trung Quốc đã thử tên lửa đạn đạo chống hạm với một mục tiêu đang di chuyển trên biển trong năm 2020, nhưng không công bố chi tiết từng quả tên lửa đã đánh trúng ra sao. Mức độ cơ động của mục tiêu, điều kiện gây nhiễu và khả năng phòng thủ trong cuộc thử nghiệm cũng không được tiết lộ.
Ảnh vệ tinh do Maxar công bố tháng 10/2021 hé lộ thêm cách Trung Quốc mô phỏng mục tiêu trên biển. Tại sa mạc Taklamakan ở Tân Cương, các nhà phân tích phát hiện mô hình mang hình dáng tàu sân bay Mỹ cùng ít nhất hai khu trục hạm lớp Arleigh Burke. Gần đó còn có một mục tiêu dài khoảng 75 m đặt trên hệ thống đường ray rộng khoảng 6 m, được cho là phục vụ thử nghiệm khả năng phát hiện và bám bắt mục tiêu đang di chuyển.
Muốn đánh chìm tàu sân bay, tên lửa thôi chưa đủ
DF-21D không thể tự mình giải quyết toàn bộ bài toán săn tàu sân bay giữa đại dương. Trước khi khai hỏa, Trung Quốc phải phát hiện mục tiêu, xác định đúng con tàu, cập nhật vị trí và bám theo nó đủ lâu để cung cấp dữ liệu cho đơn vị phóng. Theo CRS, quá trình này phụ thuộc vào một mạng lưới giám sát biển diện rộng, trong đó có các radar tầm xa trên đất liền. Khi tên lửa đã rời bệ, phương tiện tái nhập vẫn phải tìm tới đúng mục tiêu ở pha cuối. Toàn bộ quá trình đó thường được gọi là “chuỗi tiêu diệt”, và chỉ cần một mắt xích bị gián đoạn, đòn tấn công có thể thất bại.
Đó cũng là điểm Mỹ tìm cách khai thác. Năm 2011, trung tướng Không quân Herbert Carlisle cho biết quân đội Mỹ đã phân tích các “chuỗi tiêu diệt” của Trung Quốc tới từng mắt xích. CRS sau đó liệt kê nhiều biện pháp đối phó, từ đánh chặn tên lửa bằng SM-3 ở pha giữa hoặc SM-6 ở pha cuối, đến gây nhiễu hệ thống giám sát, tấn công bệ phóng và sử dụng mồi bẫy để làm lệch quá trình dẫn tới mục tiêu. Các tàu chiến cũng có thể hạn chế phát xạ điện từ hoặc phát tín hiệu giả nhằm giảm khả năng bị phát hiện và bám bắt. Mục tiêu chung là làm đứt một hoặc nhiều mắt xích trong chuỗi tấn công trước khi đầu đạn tới được con tàu.
Không biện pháp nào có thể bảo đảm an toàn tuyệt đối, nhưng điều đó cũng có nghĩa tầm bắn hơn 1.500 km của DF-21D không tự động biến khu vực này thành vùng cấm đối với tàu Mỹ. Theo một số chuyên gia được CRS dẫn lại, tầm hoạt động của máy bay trên tàu sân bay có thể buộc các nhóm tác chiến phải tiến vào phạm vi đe dọa của tên lửa đạn đạo chống hạm nếu muốn tham chiến hiệu quả. Chỉ riêng sức ép đó cũng đủ khiến Mỹ phải tính toán kĩ hơn vị trí triển khai tàu sân bay, lực lượng hộ tống và cách tổ chức các đợt xuất kích.
Andrew Erickson, giáo sư Học viện Hải chiến Mỹ, nhận định với USNI News rằng việc Trung Quốc trở thành “cường quốc lớn đầu tiên” về tên lửa đạn đạo chống hạm đã “thay đổi đáng kể cán cân hải quân” ở Tây Thái Bình Dương và xa hơn. DF-21D được phát triển để thách thức một trong những công cụ quan trọng nhất của sức mạnh hải quân Mỹ. Nhưng trong một cuộc chiến thực sự, khi cả hai bên cùng tìm cách phá vỡ chuỗi trinh sát, chỉ thị mục tiêu và phòng thủ của đối phương, hiệu quả của nó đến đâu vẫn là câu hỏi chưa có lời giải từ thực chiến.
