Hơn 2,5 triệu người vẫn nợ thuế: Xử lí thế nào?
Hơn 2,5 triệu người nộp thuế vẫn nợ thuế. Đề xuất hạ thời hạn "xóa sổ" từ 10 năm xuống 5 năm cùng cơ chế xử lí nhanh không chỉ là một giải pháp hành chính, mà còn là bài kiểm tra về năng lực liên thông dữ liệu trong kỉ nguyên số.
Nhiều hộ kinh doanh đã ngừng hoạt động vẫn mắc kẹt nợ thuế
Trong bức tranh tổng thể của nền kinh tế số, cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng kí doanh nghiệp và quản lí thuế đang phải oằn mình gánh một khối lượng dữ liệu "nhiễu" khổng lồ: hơn 2,51 triệu mã số thuế tồn đọng, rơi vào trạng thái ngừng hoạt động nhưng chưa thể hoàn tất thủ tục pháp lí để chấm dứt hiệu lực.
Phần lớn trong số này là các doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ và hộ kinh doanh cá thể đã bị kiệt quệ tài chính, buộc phải rời bỏ thị trường trong giai đoạn 2020 - 2024 dưới áp lực kép từ đại dịch COVID-19, sự đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu và những biến động khôn lường của thị trường.
Tại Khoản 5 Điều 4 Dự thảo Nghị quyết của Chính phủ, cơ quan soạn thảo đang định hình cơ chế tự động chấm dứt hiệu lực mã số thuế đối với các trường hợp ngừng kinh doanh hoặc không hoạt động tại địa chỉ đăng ký từ đủ 10 năm trở lên (tính đến ngày 31/12/2015 trở về trước) không có nợ thuế, sau 30 ngày thông báo công khai.
Tuy nhiên, dưới góc độ thực tiễn quản trị, giới chuyên gia cho rằng ngưỡng thời gian này đang tạo ra một khoảng cách quá lớn so với nhịp thở của nền kinh tế hiện đại.
Nếu áp dụng cứng nhắc mốc 10 năm, chính sách chỉ giải quyết được nhóm chủ thể lịch sử từ giai đoạn trước, trong khi bỏ quên hoàn toàn hàng triệu người nộp thuế đã gục ngã trong làn sóng khủng hoảng vài năm gần đây. Họ tiếp tục bị giam cầm trong vòng kim cô pháp lý, không thể làm thủ tục giải thể chính thức để khép lại quá khứ và tái khởi nghiệp.
Tham chiếu kinh nghiệm từ các nền kinh tế phát triển cho thấy, tư duy quản lí pháp nhân vô chủ đã chuyển dịch sang hướng tốc độ và tự động hóa cao độ.
Tại Hàn Quốc, cơ chế "giải thể mặc định" cho phép nhà chức trách tự động ghi nhận doanh nghiệp không phát sinh hoạt động hoặc không nộp báo cáo sau 5 năm là đã giải thể, sau thời hạn thông báo công khai 2 tháng của Tòa án mà không nhận được phản hồi.
Trong khi đó, tại Vương quốc Anh, Đạo luật Công ty 2006 trao quyền cho Cơ quan Đăng ký kinh doanh thực hiện thủ tục xóa tên bắt buộc ngay khi phát hiện doanh nghiệp đình trệ hoạt động hoặc bỏ bê nghĩa vụ báo cáo thường niên.
So sánh với các chuẩn mực quốc tế này, mốc 10 năm tại Việt Nam vô hình trung trở thành một rào cản kĩ thuật kéo dài thời gian thanh tẩy thị trường. Việc duy trì một lượng lớn mã số thuế "treo" không chỉ gây phiền toái cho người dân mà còn làm lãng phí nghiêm trọng tài nguyên lưu trữ của hệ thống công nghệ thông tin quản lí nhà nước.
Hạ mốc 5 năm, kích hoạt luồng xử lí nhanh và liên thông dữ liệu
Trước áp lực thực tiễn cấp bách, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đã chính thức đưa ra những kiến nghị mang tính chiến lược, tập trung vào ba trụ cột cốt lõi nhằm làm sạch hệ thống pháp lí:
Thứ nhất, điều chỉnh ngưỡng thời gian tự động chấm dứt hiệu lực xuống 5 năm. VCCI đề nghị Cơ quan soạn thảo chỉnh lý quy định tại Khoản 5 Điều 4 Dự thảo Nghị quyết thành "từ đủ 5 năm trở lên" (tính đến ngày Nghị quyết có hiệu lực). Động thái này sẽ mở ra lối thoát pháp lý kịp thời cho làn sóng doanh nghiệp bị đào thải sau đại dịch, thay vì để họ chịu án "treo" vô tận.
Thứ hai, thiết lập luồng xử lí nhanh sau 12 tháng. Đối với các doanh nghiệp, hộ kinh doanh đã nộp hồ sơ giải thể tại Cơ quan Đăng ký kinh doanh hoặc đã có quyết định thu hồi Giấy chứng nhận đăng kí kinh doanh quá 12 tháng, không nợ thuế và không có khiếu nại, cơ quan thuế cần áp dụng ngay quy trình công khai tối giản để đóng mã số thuế.
Thứ ba, mở rộng kênh công khai và nâng chuẩn minh bạch. VCCI lưu ý thời hạn 30 ngày trên cổng thông tin ngành thuế là quá ngắn đối với các chủ nợ ngoài thuế, đối tác thương mại hay người lao động.
Do đó, danh sách dự kiến chấm dứt mã số thuế bắt buộc phải được liên thông đăng tải đồng thời trên Cổng thông tin quốc gia về đăng kí doanh nghiệp và kéo dài thời gian niêm yết lên 60 ngày để bảo đảm quyền lợi hợp pháp của bên thứ ba.
Dưới lăng kính của công nghệ thông tin và khoa học dữ liệu, việc giải quyết 2,51 triệu mã số thuế tồn đọng không chỉ đơn thuần là một nghiệp vụ hành chính, mà là bước tiến quan trọng trong tiến trình làm sạch cơ sở dữ liệu quốc gia.
Trong hệ sinh thái quản lí tài chính hiện đại, sự tồn tại của hàng triệu thực thể pháp lí làm phình to ảo các chỉ số quản lí, đồng thời tạo ra độ nhiễu lớn cho các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) và Big Data phân tích rủi ro thuế.
Khi các thuật toán quét dữ liệu hóa đơn điện tử và dòng tiền, sự hiện diện của các mã số thuế không hoạt động tiêu tốn đáng kể tài nguyên điện toán và làm giảm độ chính xác của các dự báo kinh tế vĩ mô.
Việc tích hợp tự động hóa quy trình bằng robot (RPA) cùng với cơ chế chia sẻ dữ liệu thời gian thực giữa Cục Thuế và Cục Quản lý đăng ký kinh doanh sẽ giúp tự động hóa toàn bộ vòng đời pháp lí của doanh nghiệp. Khi dữ liệu được liên thông thông suốt, các quyết định đóng mã số thuế có thể được kích hoạt tự động dựa trên các tiêu chí chuẩn hóa, triệt tiêu hoàn toàn độ trễ do thao tác thủ công.
Tháo gỡ điểm nghẽn cho hơn 2,5 triệu người nộp thuế không chỉ là hành động chia sẻ gánh nặng pháp lí với cộng đồng doanh nghiệp, mà còn là thước đo năng lực cải cách thể chế trong kỉ nguyên số.
