GDP 514 tỉ USD, Việt Nam không thể chậm chân trong cuộc đua công nghệ
Năm 2025, GDP Việt Nam tăng 8,02%, quy mô nền kinh tế đạt khoảng 514 tỉ USD. Nhưng để đi xa hơn, Việt Nam phải giải bài toán năng suất lao động, làm chủ công nghệ và nâng cao sức cạnh tranh.
Làm thế nào để biến tri thức thành sức mạnh kinh tế, đưa đổi mới sáng tạo thành động lực tăng trưởng và để công nghệ thực sự đi vào đời sống?
Phóng viên Một Thế Giới trao đổi với ông Nguyễn Bá Ghi - Tổng Giám đốc Công ty Truyền hình Công nghệ G&V (TP.HCM), về những cơ hội và thách thức đặt ra với Việt Nam trong kỷ nguyên công nghệ.
Những điểm nghẽn phía sau cột mốc GDP 514 tỉ USD
- Nhìn lại chặng đường hội nhập, ông đánh giá đâu là điểm sáng và những điểm nghẽn lớn nhất của kinh tế Việt Nam hiện nay?
Ông Nguyễn Bá Ghi: Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu đáng tự hào. Từ một nền kinh tế còn nhiều khó khăn, chúng ta từng bước nâng cao sức chống chịu, mở rộng hội nhập và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Khu vực kinh tế tư nhân ngày càng phát triển; công nghiệp chế biến, chế tạo, nông nghiệp công nghệ cao và kinh tế số trở thành những động lực tăng trưởng quan trọng.
Năm 2025, GDP ước tăng 8,02%, quy mô nền kinh tế đạt khoảng 514 tỉ USD, GDP bình quân đầu người khoảng 5.026 USD. Những con số này cho thấy sức bật của nền kinh tế. Tuy nhiên, tăng trưởng về quy mô chưa đồng nghĩa với việc chúng ta đã giải quyết được những hạn chế bên trong.
Điểm nghẽn trước hết nằm ở năng suất. Năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) và giá trị gia tăng nội địa trong nhiều ngành còn hạn chế. Không ít doanh nghiệp vẫn phụ thuộc vào máy móc, thiết bị và nguyên liệu nhập khẩu, chưa làm chủ được công nghệ cốt lõi.
Khoảng cách từ nghiên cứu đến ứng dụng cũng còn lớn. Năng lực nghiên cứu và phát triển (R&D), khả năng thương mại hóa kết quả khoa học chưa tương xứng với tiềm năng. Trong khi đó, liên kết giữa Nhà nước, nhà trường, viện nghiên cứu và doanh nghiệp chưa thực sự chặt chẽ.
Những hạn chế này có mối liên hệ với nhau: nghiên cứu chưa gắn chặt với nhu cầu sản xuất, doanh nghiệp thiếu điều kiện làm chủ công nghệ, còn nền kinh tế chưa tạo ra đủ giá trị gia tăng nội địa. Muốn tăng trưởng có chiều sâu, Việt Nam phải tháo gỡ đồng thời những điểm nghẽn ấy.
- Vì sao chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo là yêu cầu sống còn hiện nay?
Ông Nguyễn Bá Ghi: Bởi những động lực tăng trưởng truyền thống đang dần thu hẹp. Dư địa dựa vào tài nguyên, lao động giá rẻ và mở rộng vốn đầu tư không còn rộng như trước. Chi phí nhân công tăng, lợi thế dân số vàng dần giảm, trong khi yêu cầu bảo vệ môi trường ngày càng khắt khe.
Nếu tiếp tục phát triển chủ yếu theo chiều rộng, Việt Nam có nguy cơ mắc kẹt trong bẫy thu nhập trung bình. Muốn vượt qua giới hạn đó, chúng ta phải chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức, công nghệ, năng suất và đổi mới sáng tạo.
Thực tế, trong cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, công nghệ đã trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh. AI, dữ liệu lớn, tự động hóa và công nghệ sinh học đang làm thay đổi phương thức sản xuất, quản trị và kinh doanh.
Quốc gia nào làm chủ được công nghệ, quốc gia đó có thêm cơ hội tham gia vào những khâu tạo ra giá trị cao trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Vì vậy, khoa học - công nghệ không thể chỉ nằm trong phòng thí nghiệm hay các báo cáo nghiên cứu. Công nghệ phải đi vào nhà máy để giảm chi phí, đến nông trại để nâng giá trị nông sản, vào bệnh viện để cải thiện dịch vụ chăm sóc sức khỏe và đến trường học để đổi mới giáo dục.
Đó cũng là con đường để Việt Nam nâng cao tính tự chủ, năng suất và sức cạnh tranh. Chuyển đổi mô hình tăng trưởng vì thế không còn là lựa chọn mang tính dài hạn, mà là yêu cầu cấp thiết ngay từ hiện tại.
Làm chủ công nghệ cốt lõi, khai mở động lực mới
- Việt Nam nên tập trung nguồn lực vào những lĩnh vực công nghệ trọng điểm nào để tạo đột phá?
Ông Nguyễn Bá Ghi: Việt Nam cần ưu tiên những lĩnh vực công nghệ chiến lược có khả năng lan tỏa rộng, vừa tạo động lực cho sản xuất, kinh doanh, vừa giải quyết những nhu cầu thiết thực của xã hội.
Trước hết là trí tuệ nhân tạo và dữ liệu số. AI có thể hỗ trợ doanh nghiệp phân tích thị trường, dự báo nhu cầu, tối ưu quản trị và phát triển mô hình kinh doanh mới.
Công nghệ này cũng mở ra nhiều ứng dụng trong giáo dục, y tế, tài chính và quản lý nhà nước. Tuy nhiên, muốn khai thác hiệu quả AI, Việt Nam phải chú trọng làm chủ dữ liệu, bảo đảm an toàn thông tin, bảo vệ quyền riêng tư và sử dụng công nghệ có trách nhiệm.
Cùng với AI, công nghệ bán dẫn và công nghiệp công nghệ cao có ý nghĩa chiến lược. Bán dẫn là nền tảng của nhiều ngành hiện đại, từ thiết bị điện tử, viễn thông đến trung tâm dữ liệu và trí tuệ nhân tạo.
Vì vậy, Việt Nam cần đào tạo nhân lực thiết kế vi mạch, nghiên cứu, kiểm thử và đóng gói bán dẫn, từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Nếu bán dẫn tạo nền tảng cho công nghiệp công nghệ cao thì công nghệ sinh học và nông nghiệp thông minh mở ra cơ hội nâng tầm thế mạnh nông nghiệp Việt Nam.
Việc ứng dụng cảm biến IoT, tự động hóa, dữ liệu thời tiết và truy xuất nguồn gốc giúp kiểm soát quy trình sản xuất, nâng cao chất lượng và giá trị nông sản.
Công nghệ khi ấy không còn là khái niệm xa vời, mà trở thành công cụ hỗ trợ người nông dân canh tác hiệu quả và đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thị trường.
Một lĩnh vực khác cần được chú trọng là công nghệ y tế. Bệnh án điện tử, khám chữa bệnh từ xa và các ứng dụng hỗ trợ chẩn đoán có thể góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ, cải thiện khả năng tiếp cận chăm sóc sức khỏe. Song song đó, cần nghiên cứu, chuẩn hóa và phát triển y học cổ truyền trên cơ sở khoa học.
Bốn lĩnh vực trên có những hướng ứng dụng khác nhau, nhưng cùng đòi hỏi một nền tảng chung: nhân lực chất lượng cao, năng lực nghiên cứu và hệ sinh thái doanh nghiệp đủ sức ứng dụng, phát triển, từng bước làm chủ công nghệ.
- Kinh tế số và kinh tế xanh được xem là hai trụ cột song hành. Ông đánh giá thế nào về mối quan hệ này?
Ông Nguyễn Bá Ghi: Muốn công nghệ tạo ra giá trị thực chất, cần đặt nó trong tổng thể chiến lược đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững. Đổi mới sáng tạo chính là quá trình chuyển hóa tri thức thành sản phẩm, dịch vụ và giá trị kinh tế.
Theo Báo cáo Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu năm 2025 của Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO), Việt Nam xếp thứ 44 trong 139 quốc gia và nền kinh tế.
Đây là kết quả tích cực, đồng thời cho thấy yêu cầu tiếp tục nâng cao năng lực nghiên cứu, phát triển và thương mại hóa công nghệ.
Trong quá trình đó, kinh tế số và kinh tế xanh giữ vai trò bổ trợ cho nhau. Kinh tế số giúp nâng cao hiệu quả sản xuất, phân phối và tiêu thụ giá trị trên nền tảng dữ liệu, công nghệ và AI.
Kinh tế xanh hướng đến sử dụng tài nguyên hiệu quả, phát triển năng lượng tái tạo, sản xuất sạch, kinh tế tuần hoàn và giảm phát thải.
Đáng chú ý, công nghệ số còn là công cụ thúc đẩy kinh tế xanh. AI và IoT có thể hỗ trợ quản lý năng lượng, giám sát phát thải carbon, tối ưu logistics và giảm lãng phí.
Trong nông nghiệp, công nghệ giúp sử dụng nước, phân bón hiệu quả hơn; trong công nghiệp, tự động hóa góp phần tiết kiệm năng lượng và nguyên liệu.
Như vậy, kinh tế số tạo điều kiện để nền kinh tế vận hành thông minh hơn, còn kinh tế xanh định hướng cách thức tăng trưởng có trách nhiệm hơn với môi trường.
Kết hợp hai lĩnh vực này sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao năng suất, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và tạo nền tảng cho phát triển bền vững.
Doanh nghiệp làm trung tâm, con người là đích đến
- Để công nghệ thực sự đi vào đời sống, doanh nghiệp và Nhà nước cần triển khai những giải pháp trọng tâm nào?
Ông Nguyễn Bá Ghi: Doanh nghiệp là lực lượng trực tiếp chuyển hóa thành tựu khoa học - công nghệ thành sản phẩm, dịch vụ và giá trị kinh tế.
Vì vậy, muốn đổi mới sáng tạo trở thành động lực tăng trưởng, trước hết phải nâng cao năng lực đổi mới của cộng đồng doanh nghiệp.
Doanh nghiệp cần nhìn nhận công nghệ không đơn thuần là chi phí, mà là khoản đầu tư chiến lược cho năng lực cạnh tranh. Từ đó, chủ động xây dựng lộ trình chuyển đổi số, đầu tư R&D, cải tiến quy trình, nâng cao chất lượng sản phẩm và tăng cường liên kết trong nước.
Đổi mới sáng tạo cũng cần trở thành văn hóa trong doanh nghiệp, khuyến khích người lao động đóng góp sáng kiến và ứng dụng công nghệ vào công việc.
Tuy nhiên, nỗ lực của doanh nghiệp cần được hỗ trợ bằng một môi trường chính sách phù hợp. Về phía Nhà nước, tôi đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm.
Trước tiên là đột phá thể chế, hoàn thiện chính sách khuyến khích nghiên cứu, đổi mới công nghệ và thương mại hóa kết quả khoa học; mở rộng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox), đơn giản hóa thủ tục và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.
Cùng với đó là phát triển nhân lực, đào tạo nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực AI, bán dẫn, công nghệ thông tin và tự động hóa; tăng cường liên kết giữa nhà trường với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.
Tiếp đó là hỗ trợ doanh nghiệp, tạo điều kiện để doanh nghiệp vừa và nhỏ tiếp cận vốn, chuyên gia, công nghệ và nền tảng số; khuyến khích đầu tư nghiên cứu, phát triển sản phẩm.
Cuối cùng là xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp, kết nối ý tưởng, công nghệ, nhà đầu tư và thị trường thông qua các trung tâm đổi mới sáng tạo, vườn ươm và quỹ đầu tư.
Bốn nhóm giải pháp này cần được triển khai đồng bộ. Thể chế mở đường, nhân lực tạo nền tảng, doanh nghiệp đưa công nghệ vào sản xuất, còn hệ sinh thái khởi nghiệp tạo thêm không gian cho những ý tưởng mới.
Suy cho cùng, đích đến của khoa học – công nghệ không chỉ là những thành tựu nghiên cứu hay con số tăng trưởng. Giá trị của công nghệ phải được thể hiện trong năng suất doanh nghiệp, thu nhập người lao động, giá trị nông sản và chất lượng dịch vụ mà người dân được thụ hưởng.
Phát triển kinh tế vì thế không thể chỉ đo bằng tốc độ tăng trưởng GDP, mà còn phải nhìn vào năng lực cạnh tranh, chất lượng môi trường và đời sống người dân.
Lấy khoa học - công nghệ làm nền tảng, đổi mới sáng tạo làm động lực, doanh nghiệp làm trung tâm và con người làm mục tiêu phát triển. Đó là hướng đi để Việt Nam phát huy nội lực, từng bước làm chủ công nghệ và khẳng định vị thế trong nền kinh tế toàn cầu.
Xin cảm ơn ông về cuộc trao đổi này!
.jpg)