Đừng vội xem thường mối nguy hiểm của máy tính lượng tử đối với tiền mã hóa?
Trong khi nguy cơ máy tính lượng tử phá vỡ các thuật toán mật mã của Bitcoin vẫn chủ yếu nằm ở tương lai, trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra những phương thức tấn công mạng tinh vi hơn ngay từ hiện tại.
Theo Tiến sĩ Sreenivas Tirumala, giảng viên cấp cao ngành Công nghệ thông tin và An ninh mạng, Đại học RMIT Việt Nam chia sẻ riêng với Tạp chí Một Thế Giới, những ví và blockchain sử dụng cơ chế mật mã cũ, để lộ khóa công khai hoặc thiếu khả năng nâng cấp sẽ đối mặt với rủi ro đáng chú ý khi công nghệ lượng tử phát triển.
Máy tính lượng tử có thể nhắm vào những ví Bitcoin nào?
Vụ tấn công nhằm vào Binance một lần nữa làm nổi bật vấn đề an ninh trong thị trường tiền mã hóa, nơi những rủi ro không chỉ đến từ biến động giá hay sự cố vận hành của các sàn giao dịch, mà còn xuất phát từ những tiến bộ công nghệ có khả năng làm thay đổi nền tảng bảo mật của toàn bộ hệ sinh thái.
Sau vụ việc, Cory Klippsten, nhà sáng lập Swan Bitcoin, đã đưa ra cảnh báo về sự khác biệt giữa hai mối đe dọa đối với Bitcoin. Theo ông, máy tính lượng tử có thể phá vỡ các thuật toán mật mã hiện nay vẫn là nguy cơ mang tính dự báo, trong khi trí tuệ nhân tạo đã bắt đầu trở thành công cụ hỗ trợ tin tặc tìm kiếm và khai thác điểm yếu trong các hệ thống công nghệ.
Phát biểu trên chương trình Chain Reaction của Cointelegraph, Klippsten cho rằng các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) đang được tin tặc sử dụng để rà soát hệ thống, phát hiện những lỗ hổng bảo mật và lặp lại hoạt động này trên diện rộng.
Tuy nhiên, về dài hạn, máy tính lượng tử vẫn là một thách thức đáng kể đối với nền tảng bảo mật của tiền mã hóa. Nếu một ngày máy tính lượng tử đạt đủ năng lực xử lí, những thuật toán mật mã đang được sử dụng rộng rãi để bảo vệ tài sản số có thể không còn an toàn như hiện nay.
Phân tích về vấn đề này, Tiến sĩ Sreenivas Tirumala cho biết những tài sản số, ví và blockchain dễ bị tổn thương nhất sẽ là các hệ thống phụ thuộc nhiều vào khóa công khai đã bị lộ và những định dạng địa chỉ cũ.
Cụ thể, các mạng blockchain lâu đời sử dụng thuật toán chữ kí số đường cong elliptic (ECDSA) nhưng chưa triển khai cơ chế bảo vệ trước máy tính lượng tử sẽ đối mặt với rủi ro cao. Đây là thuật toán được sử dụng phổ biến trong việc xác thực giao dịch và chứng minh quyền sở hữu tài sản trên nhiều blockchain.
Điểm đáng chú ý nằm ở cách khóa công khai được sử dụng và hiển thị trên blockchain. “Những ví thường xuyên sử dụng lại địa chỉ sẽ dễ bị tổn thương hơn, bởi khóa công khai đã được hiển thị trên blockchain thông qua các giao dịch trước đó. Nếu máy tính lượng tử đủ mạnh, thông tin này có thể bị khai thác để suy ra khóa riêng tư”, ông Tirumala phân tích.
Khác với các cuộc tấn công thông thường phải tìm cách đánh cắp mật khẩu hoặc khai thác lỗ hổng trong phần mềm ví, đây là rủi ro xuất phát trực tiếp từ khả năng phá vỡ nền tảng toán học của cơ chế mật mã.
Một nhóm khác cũng được ông Tirumala lưu ý là những ví không còn hoạt động hoặc bị bỏ không. Trong đó có các ví chứa tài sản được khai thác từ những giai đoạn đầu của mạng lưới, khi khóa công khai đã bị lộ nhưng chủ sở hữu không còn hoạt động để chuyển tài sản sang một cấu trúc bảo mật mới.
Những tài sản này có thể trở thành mục tiêu hấp dẫn nếu năng lực điện toán lượng tử phát triển đến mức có thể khai thác các khóa riêng tư tương ứng. Điều này cũng đặt ra câu hỏi về khả năng bảo vệ những tài sản đã tồn tại nhiều năm trên blockchain nhưng không còn người quản lí hoặc chủ sở hữu không thể tiếp cận.
Nhà đầu tư cần chuẩn bị gì trước nguy cơ hậu lượng tử?
Dù nguy cơ máy tính lượng tử chưa đồng nghĩa với việc Bitcoin hay các blockchain hiện nay sắp mất an toàn, những phân tích của ông Tirumala cho thấy nhà đầu tư không nên chờ đến khi công nghệ này đạt bước đột phá mới bắt đầu quan tâm đến vấn đề bảo mật.
Một trong những khuyến nghị là duy trì tài sản trong các ví phần cứng an toàn. Đây là giải pháp giúp hạn chế nguy cơ khóa riêng tư bị đánh cắp thông qua những hình thức tấn công thông thường như phần mềm độc hại hoặc truy cập trái phép vào thiết bị kết nối Internet.
Tuy nhiên, cần phân biệt giữa bảo mật thiết bị lưu trữ và khả năng chống lại máy tính lượng tử. Ví phần cứng có thể giúp bảo vệ khóa riêng tư trong điều kiện hiện nay, nhưng bản thân thiết bị này không mặc nhiên miễn nhiễm với nguy cơ các thuật toán mật mã nền tảng bị phá vỡ. Vì vậy, khả năng nâng cấp và chuyển đổi sang những tiêu chuẩn bảo mật mới vẫn là yếu tố quan trọng.
“Nhà đầu tư cần chuẩn bị cho quá trình chuyển đổi trên toàn mạng lưới, khi các nhà phát triển triển khai những bản cập nhật có khả năng chống lại máy tính lượng tử. Đây không chỉ là vấn đề của riêng nhà phát triển blockchain mà còn đòi hỏi người dùng chủ động cập nhật và di chuyển tài sản khi cần thiết”, ông khuyến nghị.
Quá trình chuyển đổi này có thể đòi hỏi người dùng di chuyển tài sản sang định dạng địa chỉ hoặc cơ chế xác thực mới để tiếp tục bảo vệ quyền sở hữu. Đây cũng là lí do nhà đầu tư cần quan tâm đến khả năng nâng cấp của blockchain thay vì chỉ đánh giá một mạng lưới dựa trên giá trị vốn hóa hay mức độ phổ biến.
Một khuyến nghị khác là hạn chế sử dụng lại địa chỉ ví công khai cho nhiều giao dịch nhận tiền. Việc tái sử dụng địa chỉ có thể khiến khóa công khai bị phơi lộ lâu hơn trên blockchain, qua đó mở rộng phạm vi rủi ro nếu năng lực điện toán lượng tử trong tương lai đủ mạnh để khai thác thông tin này.
Ông cũng đề cập đến việc chuyển tài sản sang các cấu trúc địa chỉ hiện đại hơn, chẳng hạn Native SegWit hoặc Taproot của Bitcoin. Những định dạng này có thể giúp hạn chế việc công khai khóa công khai trước khi giao dịch được thực hiện, tùy thuộc vào cách sử dụng và trạng thái giao dịch của từng loại địa chỉ.
Dù vậy, đây không phải giải pháp chống lượng tử hoàn chỉnh. Native SegWit hay Taproot vẫn dựa trên những cơ chế mật mã có thể chịu tác động nếu máy tính lượng tử đạt đủ năng lực. Việc sử dụng địa chỉ mới chủ yếu giúp giảm mức độ phơi lộ khóa công khai trong một số tình huống, chứ không thay thế được quá trình chuyển đổi sang mật mã hậu lượng tử.
Bên cạnh đó, chuyên gia RMIT Việt Nam lưu ý: “Việc thường xuyên theo dõi lộ trình phát triển của các blockchain layer-1 sẽ giúp nhà đầu tư chủ động chuyển tài sản sang những mạng đang từng bước áp dụng các tiêu chuẩn mật mã hậu lượng tử (PQC)”.
.jpg)
AI là nguy hiểm trước mắt, máy tính lượng tử là đe dọa lâu dài
Nếu điện toán lượng tử đặt ra bài toán bảo mật mang tính dài hạn, sự phát triển của AI lại khiến các hệ thống tiền mã hóa phải đối mặt với một dạng thách thức khác ngay trong hiện tại.
Các mô hình ngôn ngữ lớn có thể hỗ trợ phân tích mã nguồn, rà soát cấu hình hệ thống và nhận diện những điểm yếu mà trước đây tin tặc phải mất nhiều thời gian và nguồn lực để tìm kiếm. Khi được sử dụng cho mục đích tấn công, những công cụ này có thể giúp tự động hóa một phần quy trình dò tìm lỗ hổng, mở rộng phạm vi tiếp cận và tăng tốc độ thử nghiệm các phương thức khai thác.
Điều đáng lo ngại là các hệ thống trong lĩnh vực tiền mã hóa có phạm vi kết nối rộng, từ sàn giao dịch, ví lưu kí, giao thức tài chính phi tập trung (DeFi) đến các ứng dụng và hợp đồng thông minh. Một điểm yếu trong bất kì mắt xích nào cũng có thể dẫn đến thiệt hại tài sản, ảnh hưởng đến người dùng và làm suy giảm niềm tin vào toàn bộ hệ sinh thái.
Trước thực tế đó, việc chỉ tập trung vào khả năng máy tính lượng tử phá vỡ mật mã Bitcoin có thể khiến nhà đầu tư và doanh nghiệp bỏ qua những nguy cơ đang hiện hữu. Các cuộc tấn công có sự hỗ trợ của AI không nhất thiết phải phá vỡ thuật toán mật mã để gây thiệt hại. Chúng có thể nhắm vào những mắt xích yếu hơn như quy trình xác thực, quản lí khóa riêng tư, phần mềm ví, hệ thống lưu kí hoặc những sai sót trong hợp đồng thông minh.
Nhìn rộng hơn, hai mối đe dọa từ AI và điện toán lượng tử không loại trừ lẫn nhau. Một bên đang làm thay đổi cách thức tiến hành các cuộc tấn công mạng, bên còn lại có khả năng thách thức chính nền tảng mật mã bảo vệ tài sản số trong tương lai. Vì vậy, bài toán an ninh của Bitcoin và thị trường tiền mã hóa không chỉ nằm ở việc chuẩn bị cho một công nghệ có thể xuất hiện trong nhiều năm tới, mà còn là khả năng ứng phó với những công cụ tấn công đang được sử dụng ngay hôm nay.