Công nghệ quân sự

Giải mã sức mạnh FREYJA, hệ thống phòng không Ukraine muốn dùng thay thế Patriot Mỹ

Bảo Đăng • 16/11/2026 08:29

Ngày 13/11, Tổng thống Volodymyr Zelensky tuyên bố tên lửa và bệ phóng của hệ thống FREYJA đã sẵn sàng. Đây là lá chắn chống tên lửa đạn đạo do Ukraine dẫn dắt, hiện có 11 nước tham gia.

Kiev muốn có thêm một lớp phòng thủ rẻ hơn, làm được nhiều hơn, để bớt phụ thuộc Patriot Mỹ. Tuy vậy, FREYJA chưa bắn hạ mục tiêu đạn đạo nào. Tốc độ Mach 6,5 cũng mới là mục tiêu thiết kế.

Tên gọi FREYJA trùng với tên một nữ thần trong thần thoại Bắc Âu. Tiến triển mới nhất của dự án cũng đến từ một đối tác Bắc Âu. Theo Kyiv Post, ông Zelensky đã nghe báo cáo về radar Đan Mạch chế tạo cho hệ thống FREYJA. Đây là bộ phận đầu tiên từ phía đối tác hoàn thành. “Nhìn chung, tên lửa của chúng ta đã sẵn sàng. Đó là điều quan trọng nhất”, ông nói. Phát biểu tại Quốc hội Đan Mạch ngày 11/11, ông cho biết chương trình đã có 11 nước tham gia. Một văn phòng FREYJA cũng sắp mở tại Copenhagen.

thedefender.media-wp-content-uploads-2026-06-_znimok-ekrana-z-2026-06-03-18-05-47-e1780499202168.png

FP-7.x, tên lửa đánh chặn của hệ thống FREYJA

Tên lửa đánh chặn của FREYJA mang tên FP-7.x, do công ty Fire Point phát triển. Doanh nghiệp tư nhân ở Ukraine này nổi tiếng với UAV tầm xa FP-1 và tên lửa hành trình Flamingo. FP-7.x không được thiết kế từ con số không. Nó là phiên bản nhanh hơn của FP-7, mẫu tên lửa đạn đạo tấn công mặt đất. Trang web Fire Point ghi FP-7 mang đầu đạn 200 kg, bay xa 250 km. Theo Defense Express, FP-7 lại phát triển từ tên lửa phòng không 48N6 thời Liên Xô. Đây là loại đạn dùng trên S-300 và S-400.

Theo thông số công bố cuối tháng 9, FP-7.x dài 7,25 m, đường kính 0,53 m. Trên đường bay, tên lửa dẫn đường quán tính và nhận hiệu chỉnh qua tín hiệu vô tuyến. Ở pha cuối, nó dự kiến dùng đầu dò kép kết hợp hồng ngoại với radar. Hiểu đơn giản, radar mặt đất đưa tên lửa tới gần, còn “con mắt” ở mũi tên lửa lo phần nhắm chính xác. Fire Point chưa công bố cách kết hợp hai phương thức này. Hồi tháng 8, công ty cho biết đang chờ đầu dò hồng ngoại do Diehl Defence của Đức sản xuất. Diehl xác nhận có đàm phán với Fire Point nhưng không nêu chi tiết.

Video thử nghiệm tên lửa FP-7.X. Vidieo: Fire Point

Theo nhà thiết kế trưởng Denys Shtilierman, tên lửa FP-7.X đạt tốc độ 1.800m/s, tương đương khoảng Mach 5, như ông công bố với tạp chí quân sự Janes hồi tháng 6/2026. Giám đốc điều hành (CEO) Fire Point, bà Iryna Terekh kì vọng tốc độ này sẽ tăng lên 2.200m/s, tức Mach 6,5, khi tên lửa hoàn thiện. FP-7.X còn được thiết kế để đánh chặn mục tiêu trong phạm vi 80 km, ở độ cao dưới 25 km. Tuy nhiên, đây đều là thông số do nhà phát triển công bố, chưa được kiểm chứng độc lập.

FP-7.X hiện được thiết kế với đầu đạn nổ phân mảnh, phát nổ khi tới gần mục tiêu để tạo ra các mảnh kim loại phá hủy tên lửa đối phương. Tuy nhiên, bà Terekh thừa nhận cách đánh chặn này khó bảo đảm phá hủy hoàn toàn đầu đạn tên lửa đạn đạo, khiến nó vẫn có thể rơi xuống mặt đất và phát nổ. Vì vậy, Fire Point dự định phát triển phiên bản đánh chặn bằng va chạm trực tiếp, cho tên lửa đâm thẳng vào mục tiêu. Mỗi bệ phóng dự kiến mang 4 - 6 quả FP-7.X.

Vì sao Iskander-M khó đánh chặn?

Mục tiêu chính của FREYJA là tên lửa đạn đạo như Iskander-M của Nga. Theo tình báo quân đội Ukraine (HUR), bản 9M723-1 có tầm bắn tới 390 km và mang đầu đạn 450 kg. HUR ghi tên lửa 9M723 đạt tốc độ tối đa 2.600m/s ở đầu giai đoạn cuối. Khi gần mục tiêu, tốc độ giảm còn khoảng 1.300 - 1.400m/s, vẫn nhanh gấp khoảng 4 lần âm thanh. Iskander còn bay theo quỹ đạo bán đạn đạo và có thể cơ động. Điểm đánh chặn vì thế rất khó tính trước. Trong khi đó, phần lớn UAV tấn công và tên lửa hành trình bay dưới tốc độ âm thanh.

Tổ hợp Iskander-M của Nga phóng tên lửa đạn đạo tại trường bắn Kapustin Yar. Ảnh: Nguồn mở
Tổ hợp Iskander-M của Nga phóng tên lửa đạn đạo tại trường bắn Kapustin Yar. Ảnh: Nguồn mở

Thiếu đạn khiến bài toán càng khó. Theo Bộ Quốc phòng Ukraine, phòng không nước này chỉ bắn hạ 29 trên 195 tên lửa thuộc nhóm đạn đạo trong tháng 7/2026. Nhóm này gồm Iskander-M và KN-23 của Triều Tiên. Thống kê còn tính cả 48N6DM, tên lửa phòng không của S-400 được Nga chuyển sang đánh mục tiêu mặt đất. Bộ này thừa nhận tình trạng thiếu đạn đánh chặn ở mức nghiêm trọng.

Chi phí sử dụng Patriot cũng là vấn đề lớn. Reuters ước tính mỗi tên lửa PAC-3 có giá khoảng 3,8 triệu USD, trong khi Fire Point đặt mục tiêu sản xuất FP-7.X với giá dưới 1 triệu euro mỗi quả, đạt sản lượng 2.000 quả mỗi năm. Để so sánh, Lockheed Martin đã bàn giao 620 tên lửa PAC-3 MSE trong năm 2025. Hãng ký thỏa thuận khung 7 năm với Lầu Năm Góc, hướng tới công suất 2.000 quả mỗi năm vào cuối năm 2030. Dù có cùng mục tiêu sản lượng, Fire Point vẫn phải chứng minh khả năng sản xuất hàng loạt với mức giá đã công bố.

FREYJA cũng chưa thể thay thế hoàn toàn Patriot. The Insider nhận định FP-7.X có thiết kế gần với PAC-2 GEM-T, loại tên lửa sử dụng đầu đạn nổ phân mảnh thay vì đánh chặn bằng va chạm trực tiếp như PAC-3 MSE. Phát biểu tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc ngày 23/9, Tổng thống Zelensky khẳng định FREYJA sẽ bổ sung cho Patriot và SAMP/T, giúp Ukraine có thêm tên lửa đánh chặn với số lượng lớn hơn và chi phí thấp hơn.

Hệ thống FREYJA còn cách thực chiến bao xa?

Ông Zelensky ví FREYJA như một bộ Lego, với các thành phần do nhiều nước cùng phát triển. Ukraine phụ trách tên lửa, bệ phóng và tích hợp hệ thống, còn các đối tác cung cấp radar, thiết bị dẫn đường và kinh phí. Tháng 6, hãng Hensoldt của Đức ký biên bản ghi nhớ với Fire Point về việc cung cấp radar TRML-4D, có khả năng theo dõi khoảng 1.500 mục tiêu. Reuters cho biết Kongsberg của Na Uy đang phát triển trung tâm chỉ huy để kết nối các bộ phận, nhưng hãng chưa xác nhận thông tin này. Các doanh nghiệp Thales, Saab, Weibel và Leonardo cũng tham gia dự án.

8e488931-08e2-4aff-9c00-cd145fd8aa64.png
Thông số kĩ thuật của hệ thống phòng không FREYJA. Ảnh: Army Recognition

FREYJA được thiết kế linh hoạt, cho phép các nước tham gia lựa chọn radar phù hợp với nhu cầu. Ông Davyd Aloian, người phụ trách dự án phía Ukraine, cho biết Đan Mạch có thể sử dụng radar của Weibel, còn Thụy Điển dùng thiết bị của Saab. Các bộ phận này dự kiến kết nối với mạng phòng không thông qua hệ thống truyền dữ liệu Link 16, một chuẩn liên lạc quân sự của NATO. Cách làm này giúp mỗi nước tận dụng radar sẵn có, đổi lại là độ phức tạp. Bà Terekh từng nói công đoạn gian nan nhất là ghép radar giám sát, radar dẫn đường với đầu dò của tên lửa.

Tiến độ hoàn thiện FREYJA vẫn chưa rõ ràng. Trong chuyến thăm Copenhagen ngày 10 - 11/11, Tổng thống Zelensky hy vọng hệ thống có thể bắt đầu thử nghiệm vào mùa đông 2026 - 2027, nhưng chưa công bố thời gian và nội dung cụ thể. Trước đó, Giám đốc Fire Point Iryna Terekh nói với Janes rằng cuộc thử đánh chặn tên lửa đạn đạo đầu tiên dự kiến diễn ra vào tháng 7/2027. Bà Terekh cũng thừa nhận với Reuters rằng Fire Point đang cố rút ngắn quá trình phát triển vốn thường kéo dài 20 - 30 năm xuống chỉ còn vài năm.

Bảo Đăng