Drone cảm tử AI của Đức được săn đón giữa lúc Ukraine gặp khó với Starlink
Giới hạn tốc độ với thiết bị Starlink khiến nhiều đơn vị UAV tầm trung của Ukraine gặp khó. Drone HX-2 của công ty Helsing (Đức), vốn không dùng mạng vệ tinh này, được cho là có nhu cầu tăng. Nhưng drone này hiệu quả đến đâu, và Helsing có đủ sức sản xuất?
Ngày 16/10, tạp chí quốc phòng Janes dẫn một nguồn tin trong ngành cho biết nhu cầu với drone HX-2 đang tăng ở một số đơn vị Ukraine. Đó là các đơn vị gần biên giới Nga, nơi tín hiệu Starlink không khả dụng. Một ngày sau, Tổng thống Volodymyr Zelensky xác nhận Starlink vẫn bị giới hạn ở tốc độ 160 km/h.
Giới hạn 160km/h làm chao đảo UAV tầm trung
Hạn chế xuất hiện trong đêm 13 rạng sáng 14/10. Nó áp dụng cho Starshield, gói dịch vụ quân sự mà Ukraine sử dụng. Cố vấn tổng thống Serhii Beskrestnov cho biết Kyiv không được báo trước và một số nhiệm vụ đã bị gián đoạn.
Những ngày đầu, các đơn vị còn ghi nhận sự cố ở tốc độ thấp hơn ngưỡng này. Quân đoàn 7 của Ukraine báo cáo kết nối có lúc mất 10 - 20 giây khi drone bay ở 110 - 120km/h. Nguyên nhân của các sự cố đó chưa được giải thích. Một đơn vị UAV ở hướng Huliaipole phải hủy nhiệm vụ.
Ngày 17/10, ông Zelensky nói hạn chế chỉ áp dụng trên lãnh thổ Ukraine, không áp dụng ở các nước EU. Theo ông, UAV đánh chặn dùng để hạ drone Shahed gắn động cơ phản lực hiện không thể hoạt động. Trước đó, ông gọi việc này là “một sai lầm lớn” trong lời kêu gọi gửi tỉ phú Elon Musk. Bộ Quốc phòng Ukraine cho biết dịch vụ đã ổn định trở lại nhưng mức trần vẫn giữ nguyên. Kyiv đang đàm phán với SpaceX và các đối tác.
Nhóm chịu tác động rõ nhất là các UAV tấn công tầm trung, vốn cần Starlink để duy trì liên lạc với kíp điều khiển ở khoảng cách hàng chục đến hàng trăm km. Hornet, mẫu drone tấn công do Mỹ phát triển, là một ví dụ. Theo trang chuyên ngành Aeronaut, hệ thống điều khiển của Hornet sử dụng kết nối Starlink. Drone này thường bay ở tốc độ khoảng 100 - 120km/h, nhưng có thể tăng lên 200 - 300km/h khi bổ nhào vào mục tiêu. Điều đó đồng nghĩa ở pha tấn công cuối, Hornet có thể vượt ngưỡng giới hạn 160km/h.
Tác động vì thế không chỉ mang tính cá biệt. Theo nguồn tin Bộ Quốc phòng Ukraine được Janes dẫn lại, hơn 10.000 Hornet đã được phóng trong ba tháng tính đến ngày 2/9/2026, tương đương hơn 3.300 chiếc mỗi tháng.
Drone HX-2 không cần Starlink nhưng hiệu quả còn tranh cãi
Công ty Helsing ra mắt drone HX-2 tại Munich ngày 2/12/2024. Đây là UAV cảm tử chạy điện, cánh hình chữ X, nặng khoảng 12 kg. Theo nhà sản xuất, nó có tầm bay tối đa 100 km và tốc độ khoảng 220km/h. Drone dùng trí tuệ nhân tạo (AI) để bám mục tiêu và tự định vị bằng bản đồ lưu sẵn, không cần GPS.
Điểm khiến HX-2 được chú ý lúc này là hệ thống liên lạc không phụ thuộc vệ tinh. Ngày 14/10, trang quốc phòng Đức Hartpunkt cho biết mẫu drone này sử dụng datalink truyền thống nên không chịu tác động từ giới hạn của Starlink. Đổi lại, kiểu kết nối này có những hạn chế riêng như chi phí cao hơn, tầm hoạt động kém hơn và có thể cần trạm chuyển tiếp khi bay xa. Ưu điểm là khả năng gây nhiễu thường chỉ giới hạn trong một khu vực nhất định, thay vì có thể bị vô hiệu hóa trên diện rộng từ xa như kết nối vệ tinh.
Theo Janes, một số kíp lái Ukraine đánh giá cao drone HX-2 khi đánh mục tiêu quanh thành phố Donetsk. Ở đó, Starlink được cho là bị gây nhiễu, khiến các loại drone khác khó hoạt động. Nguồn tin của Janes còn nói Ukraine đã thực hiện hàng nghìn phi vụ HX-2 từ tháng 10/2025.
Tuy nhiên, dữ liệu công khai về hiệu quả thực chiến của HX-2 vẫn còn khá ít và rời rạc. Tháng 1/2026, báo Welt của Đức dẫn một tài liệu Ukraine gửi Bộ Quốc phòng Đức, trong đó ghi nhận HX-2 đánh trúng mục tiêu 5 trong 14 lần. Quy mô thử nghiệm này quá nhỏ để xem là thước đo đại diện cho hiệu quả chung của mẫu drone. Cùng thời điểm, Bloomberg đưa tin HX-2 gặp một số trục trặc khi phóng từ bệ. Helsing bác bỏ những đánh giá tiêu cực và cho biết đơn vị từng thử nghiệm sau đó đã đề nghị mua thêm hơn 1.000 chiếc.
Tháng 4/2026, Lữ đoàn Tấn công 59 công bố video HX-2 đánh trúng xe tăng và pháo tự hành Nga. Video chỉ gồm các đòn thành công. Đến tháng 7, đồng giám đốc điều hành Gundbert Scherf nói với New York Times rằng khoảng 70% số HX-2 ở Ukraine đã hoàn thành nhiệm vụ.
Các kết quả thử nghiệm tại châu Âu cũng cần được đọc thận trọng, bởi phần lớn số liệu hiện do Helsing công bố. Theo Janes, quân đội Bồ Đào Nha đã thử HX-2 từ ngày 21/9 đến 14/10/2026 trong khuôn khổ chương trình EU OPEX của Cơ quan Quốc phòng châu Âu. Helsing cho biết drone đạt tỉ lệ trúng đích 100%, kể cả khi tín hiệu định vị vệ tinh bị vô hiệu hóa hoàn toàn và khi tấn công mục tiêu di động.
Trong khi đó, tạp chí ESUT của Đức dẫn số liệu từ nhà sản xuất cho biết HX-2 đạt 39 lần thành công trong 41 lượt qua bốn đợt thử, tương đương khoảng 95%. Tuy nhiên, tiêu chí đánh giá giữa các đợt không hoàn toàn giống nhau. Vì vậy, các mức 70%, 95% hay 100% hiện vẫn chủ yếu phản ánh số liệu do Helsing cung cấp và chưa được bên thứ ba xác nhận đầy đủ.
Helsing có đủ năng lực đáp ứng nhu cầu Ukraine?
Ngay cả khi HX-2 cho thấy hiệu quả ở những khu vực Starlink bị hạn chế, Helsing vẫn phải giải bài toán về sản lượng. Đầu năm 2025, công ty công bố kế hoạch sản xuất 6.000 HX-2 cho Ukraine. New York Times sau đó cho biết Helsing đã giao hàng nghìn drone cho Kiev kể từ cuối năm 2024. Tuy vậy, đến tháng 1/2026, hãng xác nhận tốc độ giao thực tế mới ở mức “vài trăm chiếc mỗi tháng”.
Mức giao vài trăm chiếc mỗi tháng vẫn khá khiêm tốn nếu đặt cạnh hơn 3.300 Hornet mà Ukraine sử dụng trung bình mỗi tháng trong mùa hè. Trên lí thuyết, năng lực của Helsing lớn hơn nhiều. Tháng 2/2025, hãng cho biết nhà máy RF-1 có công suất thiết kế ban đầu hơn 1.000 HX-2 mỗi tháng. Đến cuối năm, Defense Express dẫn nguồn tin trong ngành cho biết Helsing đặt mục tiêu nâng con số này lên 2.500 chiếc mỗi tháng.
Tuy nhiên, đây vẫn là công suất thiết kế và mục tiêu mở rộng, chưa phản ánh sản lượng thực tế. Tháng 7/2026, Helsing công bố một nhà máy mới tại bang West Virginia (Mỹ), với mục tiêu sản xuất hơn 2.000 HX-2 mỗi tháng. Cơ sở này dự kiến bắt đầu vận hành từ tháng 11/2026, nhưng cần thêm khoảng một năm để đạt công suất tối đa.
Ukraine cũng không phải khách hàng duy nhất của Helsing. Ngày 25/2/2026, Ủy ban Ngân sách Quốc hội Đức phê duyệt lô UAV tấn công đầu tiên trị giá khoảng 606 triệu USD, chia gần đều cho Helsing và đối thủ Stark Defence. Phần của Helsing trị giá khoảng 303 triệu USD, cho 4.300 HX-2.
Theo ESUT, hai hợp đồng khung ban đầu có tổng giá trị dự kiến khoảng 4,83 tỉ USD. Tuy nhiên, Ủy ban Ngân sách giới hạn mỗi hợp đồng ở mức tối đa 1,12 tỉ USD. Mọi khoản vượt ngưỡng này phải được phê duyệt lại. Helsing dự kiến bắt đầu giao hàng từ quý III/2026 và hoàn tất đến năm 2028. Số HX-2 này trước hết sẽ được trang bị cho Lữ đoàn Thiết giáp 45 của Đức đóng tại Litva.
Thông tin về HX-2 xuất hiện dồn dập ngay sau sự cố Starlink. Defense Express đặt câu hỏi liệu Helsing có tận dụng thời điểm này để quảng bá sản phẩm, dù hiện chưa có bằng chứng xác nhận.
Với Helsing, vốn không phải trở ngại lớn nhất. Tháng 7, công ty huy động 1,8 tỉ USD với mức định giá 18 tỉ USD. Bài toán nằm ở tốc độ mở rộng dây chuyền. Từ nay đến năm 2028, nhu cầu từ Ukraine và Đức có thể cùng gây sức ép lên năng lực sản xuất của hãng.
Nếu giới hạn Starlink được gỡ bỏ, những UAV dùng liên lạc vệ tinh như Hornet sẽ lấy lại lợi thế về tầm kết nối. Tuy vậy, sự cố vừa qua cho thấy một lực lượng drone có thể bị ảnh hưởng lớn bởi quyết định nằm ngoài quyền kiểm soát của bên sử dụng. Đây có thể là lợi thế mới cho HX-2 trong mắt các khách hàng châu Âu. Nhưng với Ukraine, câu hỏi quan trọng nhất vẫn chưa thay đổi. Helsing có thể giao bao nhiêu HX-2, và trong bao lâu.
