Văn hóa

Bản đồ 'Thắp đèn đọc sách' của Phạm Xuân Phú: Khi công nghệ chạm đến trái tim người yêu sách

Nhật Hạ • 17/11/2026 12:05

Giữa nhịp sống số hối hả, nơi mạng xã hội ngập tràn nội dung giải trí ngắn hay các trào lưu ảo như "đi chùa online", một hiện tượng văn hóa độc đáo bất ngờ xuất hiện và lan tỏa mạnh mẽ, đó là bản đồ trực tuyến "Thắp đèn đọc sách".

Hiện tượng "Thắp đèn đọc sách" lan tỏa trên không gian số

Tối 15/11, lúc 18 giờ 15 phút, bài đăng của tài khoản Phạm Xuân Phú trên nhóm "Hội Yêu Sách" lập tức tạo nên một làn sóng cảm xúc với lời chào mộc mạc: "Chào mọi người, mình vừa làm xong Thắp đèn đọc sách: Một tấm bản đồ Việt Nam sáng lên bằng những ngọn đèn của người đọc sách...".

Chỉ sau hơn 1 ngày, bài viết nhanh chóng thu hút hơn 15.500 lượt tương tác, 709 bình luận và 2.100 lượt chia sẻ (tính đến sáng 17/11).

vietnam.jpg
Một tấm bản đồ Việt Nam sáng lên bằng những ngọn đèn của người đọc sách...

Giữa lúc trào lưu "đi chùa online" đang gây chú ý, sự xuất hiện của "Thắp đèn đọc sách" nổi lên như một khoảng lặng thanh tao, một nét đẹp văn hóa bình yên nhưng lay động sâu sắc. Nhiều bạn đọc thừa nhận họ tìm thấy ở tấm bản đồ này sự đồng điệu kỳ lạ mà các nền tảng giải trí số chưa từng mang lại.

Dùng mã nguồn thắp sáng tri thức

Trải nghiệm đọc sách vốn mang bản chất lặng lẽ. Thế nhưng, khi từng điểm sáng thắp lên trên bản đồ số, ranh giới cô đơn ấy dường như bị xóa bỏ. Tài khoản Ngọc Quyên chia sẻ cảm xúc khi trải nghiệm nền tảng Ánh Đèn:"...Đọc sách trước giờ là chuyện lặng lẽ, ai đọc ở nhà nấy. Tự nhiên nhìn tấm bản đồ sáng rực vậy, thấy mình không cô đơn chút xíu nào. Sắp tới, khắp nơi, có hàng ngàn người cũng đang mở sách ra đọc giống mình. Nghĩ tới thôi là thấy vui và ấm lòng gòi!".

Dưới bài viết, hàng loạt bình luận hưởng ứng xuất hiện. Tài khoản Long Huỳnh nhận xét: "Thú vị đấy bạn". Người dùng Edward Bertha bày tỏ: "Thật là thú vị, hy vọng sẽ có những ngọn đèn khắp bản đồ Việt Nam". Thành viên MemorablePomegranate951 hiến kế: "Làm thêm hệ thống tích điểm nữa đi bác. Tổng kết thì có 1 món quà nho nhỏ cho mọi người có động lực". Người dùng Khanh Dang thốt lên: "Hay quá nhỉ", còn bạn Phạm Vũ Hòa hỏi về tính năng: "Bạn có thể thêm cái thiết bị đang xài được không? VD kindle, kobo,... hoặc sách giấy, audio". Đáp lại sự quan tâm, Phạm Xuân Phú giải thích: "Chỉ cần đang đọc sách hoặc nghĩ về sách là thắp đèn được rồi bạn. Tinh thần yêu sách, yêu học tập á bạn".

Ảnh màn hình 2026-11-17 lúc 09.55.47
Có thể thấy nhiều tài khoản hào hứng với bản đồ "Thắp đèn đọc sách" của tác giả Phạm Xuân Phú. Ảnh chụp màn hình

Sức lan tỏa thể hiện qua những con số cụ thể. Chỉ riêng ngày 16/11, hệ thống ghi nhận hơn 24.000 lượt người ghé thăm với hơn 13.000 ngọn đèn được thắp mới. Con số này nhanh chóng cán mốc gần 18.000 ngọn đèn rực sáng, phủ kín 34 tỉnh, thành cả nước (theo đơn vị hành chính sau sáp nhập) và lan rộng đến cộng đồng kiều bào Việt Nam ở xa quê hương.

Từ mái trường thủ thư đến triết lý "bản đồ ánh sáng"

Đứng đằng sau dự án đang gây sốt này là Phạm Xuân Phú (40 tuổi, hiện đang sống tại phường Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình) - Founder của 3s Labs, công ty “siêu nhỏ” chuyên về phần mềm. Anh là cựu sinh viên Trường Đại học Công nghệ (Đại học Quốc gia Hà Nội).

Trước "Thắp đèn đọc sách", anh từng tạo ra Hóa3s - phần mềm mô phỏng hóa học quen thuộc với học sinh và giáo viên.

Ảnh màn hình 2026-11-17 lúc 10.39.32
Kỹ sư Phạm Xuân Phú, hiện đang sinh sống tại tỉnh Ninh Bình và bản đồ số tương tác "Thắp đèn đọc sách" đang lan tỏa trong các hội nhóm yêu sách. Ảnh: NVCC

Chia sẻ với phóng viên Tạp chí Một Thế Giới, Phú cho biết cảm hứng “Thắp đèn đọc sách” xuất phát từ người vợ làm thủ thư tại một trường học. Mỗi lần ghé thăm nơi làm việc của vợ, không gian lắng đọng và sự chú tâm của độc giả trong thư viện luôn để lại trong anh ấn tượng sâu sắc. Anh nhận ra rằng, khi sống trong một không gian mà mọi người đều chăm chú đọc sách, bản thân anh cũng duy trì được thời gian đọc dài hơn. Ngược lại, khi ngồi đọc một mình ở nhà, chỉ sau vài trang sách, anh lại vô thức cầm điện thoại lướt mạng.

Từ trải nghiệm đó, ngày 3/11, Phú bắt tay xây dựng "Ánh đèn" - phòng đọc sách 3D trực tuyến để mọi người có thể vào ngồi đọc cùng nhau trong không gian ảo thanh tĩnh. Sau một thời gian vận hành, anh nhận ra một thực tế: người Việt vẫn đọc sách rất nhiều, chỉ là đọc trong âm thầm nên không ai biết. Ý tưởng về tấm bản đồ hiển thị những ngọn đèn đọc sách bắt đầu xuất hiện. Ngày 14/11, tính năng "Thắp đèn đọc sách" chính thức ra mắt như một mảnh ghép hoàn chỉnh trong hệ sinh thái Ánh Đèn.

Nói với Một Thế Giới, Phú cho biết triết lý của bản đồ thắp đèn đọc sách được thiết kế dựa trên sự giản dị: Mỗi ngọn đèn đại diện cho một người đọc sách. Dù đọc 5 phút hay 5 tiếng, ngọn đèn hiển thị trên bản đồ vẫn tỏa sáng như nhau.

Các thao tác thắp đèn được tối ưu tối đa: Người dùng chọn tỉnh, thành, ghi tên cuốn sách đang đọc và bấm "Thắp đèn". Toàn bộ quá trình chỉ mất 10 giây mà không bắt buộc đăng ký tài khoản. Anh Phú chia sẻ, việc yêu cầu tạo tài khoản thường khiến nhiều người bỏ giữa chừng. Anh muốn ngay cả những người đã lâu không cầm sách, khi đi ngang qua, cũng dễ dàng thắp lên một ngọn đèn.

“

Thông điệp mà Phạm Xuân Phú gửi gắm vô cùng mộc mạc: "Mỗi khi đọc, hay chỉ là đang nghĩ về một cuốn sách mình yêu, bạn thắp một ngọn đèn để người khác biết. Một ngọn thì nhỏ, nhưng nhiều người cùng thắp thì bản đồ sáng lên. Đó là niềm tự hào chung về truyền thống hiếu học của người Việt".

Hiện nay, bản đồ còn được mở rộng, trở thành cầu nối cho người Việt xa xứ và bạn đọc quốc tế.

phamxuanphu.jpg
Kỹ sư Phạm Xuân Phú (SN 1986). Ảnh: NVCC

Công nghệ đằng sau bản đồ số và sự trợ giúp của AI

Phú cho biết toàn bộ hệ thống được Phạm Xuân Phú xây dựng một mình trong 12 ngày đối với phần phòng đọc 3D Ánh Đèn và thêm vài ngày cho tính năng Thắp đèn, với sự trợ giúp từ AI.

Hệ thống công nghệ (tech stack) của dự án được lựa chọn theo hướng tối ưu: Trang web được viết bằng TypeScript với framework React. Không gian phòng đọc 3D được dựng bằng thư viện Three.js.

Dữ liệu được lưu trong cơ sở dữ liệu SQLite. Mạng Cloudflare proxy giúp phân phối hình ảnh và giao diện trực tiếp từ máy chủ biên gần người dùng nhất.

Theo Phú, thách thức kỹ thuật lớn nhất nằm ở thuật toán vẽ bản đồ trực tiếp trên trình duyệt dựa trên ranh giới 34 tỉnh, thành (sau sáp nhập) và cơ chế hiển thị ánh sáng: Mỗi tỉnh, thành được lập trình sẵn một số vị trí cố định cho đèn tùy theo diện tích địa lý.

Khi người dùng bấm thắp đèn, từng chấm sáng được rải đều trong ranh giới tỉnh. Khi một tỉnh phủ kín các vị trí chấm sáng, hệ thống tự động tăng dần độ sáng của các chấm dựa trên số đèn trên mỗi đơn vị diện tích. Thuật toán này đảm bảo tính công bằng giữa tỉnh có diện tích nhỏ và tỉnh có diện tích lớn, giúp người xem dễ dàng so sánh mật độ đọc sách.

quandao.jpg
Ngọn đèn của thứ 24.224 đã được thắp lên trên bản đồ đọc sách.

Bên cạnh khả năng hiển thị, xử lý tải và bảo mật quyền riêng tư cũng là những điểm đáng chú ý về kỹ thuật. Phú cho biết, đêm đầu tiên sau khi anh chia sẻ bản đồ, lượng người truy cập tăng vọt khiến máy chủ quá tải, anh đã thức trắng đêm để tối ưu mã nguồn và đưa hệ thống lên Cloudflare. Nhờ việc tổng hợp trước số liệu (pre-aggregation) trên máy chủ và tự động làm mới sau mỗi vài giây, hàng nghìn người có thể cùng mở bản đồ mà máy chủ không phải tính toán lại dữ liệu cho từng người. Hệ thống nâng khả năng chịu tải lên gấp hàng chục lần, sẵn sàng cho những đợt truy cập lớn hơn.

Đặc biệt, để chống spam mà không cần tài khoản, hệ thống tự động cấp cho mỗi trình duyệt một mã định danh khách (UUID) duy nhất, được lưu tại LocalStorage. Đồng thời, hệ thống áp dụng cơ chế giới hạn số lượng đèn được thắp từ cùng một dải mạng IP. Toàn bộ địa chỉ IP chỉ được lưu dưới dạng mã hóa một chiều (one-way hash), nhằm bảo vệ quyền riêng tư và không lưu giữ địa chỉ IP thực của người dùng.

Ảnh màn hình 2026-11-16 lúc 15.42.57
Một ngọn đèn thắp lên từ TP.HCM. Hiện nay, bản đồ được mở rộng để người Việt xa xứ và người nước ngoài cũng có thể tham gia. Ảnh: K.Nguyễn

Đốm sáng nhỏ thắp nên niềm tin vào văn hóa đọc Việt

Sự đón nhận nồng nhiệt từ cộng đồng không chỉ mang lại niềm vui cho Phạm Xuân Phú mà còn làm thay đổi nhận thức về thói quen đọc sách của người Việt. Qua những ngọn đèn được thắp lên mỗi ngày, anh nhận ra một điều: người Việt chưa bao giờ quay lưng với sách. Họ vẫn đọc hằng ngày, chỉ là đọc một cách lặng lẽ. Khi công nghệ trở thành nhịp cầu kết nối, giúp họ nhìn thấy sự đồng điệu xung quanh, tinh thần yêu sách lập tức được khơi dậy.

Điểm ấm áp nhất đối với tác giả dự án là được theo dõi tên những cuốn sách mà mọi người ghi lại khi thắp đèn, từ tác phẩm văn học kinh điển, sách nghiên cứu, sách kỹ năng nuôi dạy con, đến truyện thiếu nhi bố mẹ đọc cho con nghe, hay cả những cuốn sách cũ từ thời thơ ấu mà bạn đọc vẫn nâng niu. Từng tên sách được ghi lại là từng mảnh ghép tri thức muôn màu được sẻ chia.

Dù dự án lan tỏa mạnh mẽ, Phạm Xuân Phú vẫn giữ định hướng khiêm tốn. Anh không đặt tham vọng thương mại hóa hay biến "Ánh Đèn" thành một nền tảng phức tạp mà chỉ như một "chốn dừng chân" bình yên, lâu dài.

migoi.jpg
Trên "Thắp đèn đọc sách" như một thư viện trên không gian số với nhiều phòng đọc sách khác nhau. Ảnh: NVCC

Hành trình từ một ý tưởng cá nhân giản dị đến bản đồ rực sáng hàng chục nghìn ngọn đèn đã cho thấy sức mạnh của công nghệ khi được ứng dụng vào những giá trị nhân văn. "Thắp đèn đọc sách" không chỉ là một ứng dụng phần mềm mà còn trở thành ngọn lửa kết nối, thắp sáng niềm tin vào văn hóa đọc và truyền thống hiếu học bền bỉ của người Việt trên không gian số.

“

Mình không nghĩ nhiều về chuyện thành một nền tảng lớn. Mình chỉ mong Ánh Đèn mãi là một chỗ để mọi người tìm đến mỗi khi muốn đọc sách, và ở đó tìm thấy những người cũng đang đọc sách cùng mình. Ai muốn đọc thì ghé vào, thắp một ngọn đèn, ngồi đọc một chút cạnh những người khác. Giữ được một chỗ như thế lâu dài là điều mình mong nhất.

Kỹ sư Phạm Xuân Phú chia sẻ với Tạp chí Một Thế Giới

Nhật Hạ