PSA tăng có phải ung thư tuyến tiền liệt?
PSA tăng chưa chắc là ung thư tuyến tiền liệt. Chuyên gia Bệnh viện Bình Dân giải đáp khi nào cần sinh thiết, vai trò của MRI và tầm soát phát hiện sớm bệnh.
Ung thư tuyến tiền liệt là một trong những bệnh ung thư thường gặp ở nam giới trung niên và cao tuổi. Tuy nhiên, không ít người rơi vào trạng thái hoang mang khi nhận kết quả xét nghiệm PSA tăng, bởi cho rằng đây là dấu hiệu chắc chắn của ung thư. Thực tế, theo các chuyên gia, suy nghĩ này chưa hoàn toàn chính xác.
PSA tăng có phải ung thư tuyến tiền liệt?
PSA là một loại protein được tuyến tiền liệt tiết ra và được sử dụng rộng rãi trong tầm soát ung thư tuyến tiền liệt. Tuy nhiên, đây không phải là xét nghiệm khẳng định bệnh.
Theo TS.BS Phạm Phú Phát - Trưởng Khoa Niệu A, Bệnh viện Bình Dân (TP.HCM), nhiều trường hợp PSA tăng không xuất phát từ ung thư mà có thể liên quan đến viêm tuyến tiền liệt, tăng sản lành tính tuyến tiền liệt, bí tiểu hoặc thậm chí do ảnh hưởng của một số loại thuốc.
"PSA chỉ là dấu ấn sinh học giúp gợi ý nguy cơ. Chúng tôi không bao giờ quyết định sinh thiết chỉ dựa trên một kết quả PSA tăng. Mỗi bệnh nhân đều cần được đánh giá toàn diện để tránh chẩn đoán quá mức hoặc bỏ sót những trường hợp ung thư có ý nghĩa lâm sàng", TS.BS Phạm Phú Phát chia sẻ.
Theo chuyên gia, việc diễn giải chỉ số PSA cần đặt trong bối cảnh tuổi tác, tiền sử bệnh lý, kết quả thăm khám và các xét nghiệm bổ sung để đưa ra hướng xử trí phù hợp.
Khi nào bác sĩ chỉ định sinh thiết?
Sinh thiết tuyến tiền liệt hiện vẫn là tiêu chuẩn vàng để xác định ung thư. Tuy nhiên, chỉ định này ngày càng được cân nhắc kỹ lưỡng nhằm hạn chế các thủ thuật xâm lấn không cần thiết.
Theo TS.BS Phạm Phú Phát, trước khi quyết định sinh thiết, bác sĩ sẽ kết hợp nhiều phương pháp như khám trực tràng bằng tay (DRE), đánh giá tỷ lệ PSA tự do/PSA toàn phần và đặc biệt là chụp cộng hưởng từ (MRI) với hệ thống phân loại PI-RADS để xác định vị trí tổn thương nghi ngờ.
Bên cạnh đó, nhiều mô hình đánh giá nguy cơ hiện đại như PHI (Prostate Health Index), 4KScore hay Stockholm3 cũng đang được ứng dụng nhằm dự báo khả năng mắc ung thư tuyến tiền liệt có ý nghĩa lâm sàng.
"Sự kết hợp giữa xét nghiệm sinh học, hình ảnh học và các mô hình tiên lượng giúp bác sĩ lựa chọn đúng đối tượng cần sinh thiết, đồng thời giảm số ca can thiệp không cần thiết nhưng vẫn đảm bảo phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm", TS.BS Phạm Phú Phát nhấn mạnh.
Không ít nam giới trì hoãn sinh thiết vì lo ngại đau đớn hoặc biến chứng. Tuy nhiên, với những tiến bộ trong kỹ thuật tiết niệu, thủ thuật này hiện đã an toàn và nhẹ nhàng hơn rất nhiều so với trước đây.
Theo TS.BS Phạm Phú Phát, quy trình sinh thiết hiện đại không chỉ chú trọng vào kỹ thuật mà còn đặt người bệnh làm trung tâm. Trước khi thực hiện, bệnh nhân được tư vấn đầy đủ về lợi ích, nguy cơ và các bước chuẩn bị để giảm áp lực tâm lý.
Các biện pháp phòng ngừa nhiễm khuẩn như làm sạch trực tràng, sử dụng kháng sinh dự phòng theo tình hình kháng thuốc tại từng bệnh viện và tuân thủ quy trình vô khuẩn nghiêm ngặt đã góp phần giảm đáng kể tỷ lệ biến chứng sau sinh thiết.
Ngoài ra, kỹ thuật gây tê cũng được cải tiến với phương pháp tiêm lidocaine quanh vùng hậu môn, giúp giảm đau hiệu quả trong quá trình sinh thiết qua đường trực tràng, mang lại trải nghiệm dễ chịu hơn cho người bệnh.
Phát hiện sớm giúp tăng cơ hội điều trị
Một trong những xu hướng nổi bật hiện nay là áp dụng sinh thiết định vị bằng MRI hoặc sinh thiết qua tầng sinh môn nhằm nâng cao độ chính xác khi lấy mẫu mô, đồng thời giảm nguy cơ nhiễm trùng.
Theo TS.BS Phạm Phú Phát, dữ liệu thực tế tại Bệnh viện Bình Dân cho thấy số lượng ca sinh thiết tuyến tiền liệt ngày càng tăng nhưng tỷ lệ biến chứng vẫn được kiểm soát ở mức thấp nhờ quy trình chuẩn hóa và ứng dụng công nghệ mới.
Quan trọng hơn, việc phát hiện ung thư ở giai đoạn sớm giúp mở rộng cơ hội điều trị triệt căn, bảo tồn chức năng tiết niệu và nâng cao chất lượng sống cho người bệnh.
Chuyên gia cũng khuyến cáo nam giới từ 50 tuổi trở lên, hoặc từ 45 tuổi nếu có người thân từng mắc ung thư tuyến tiền liệt, nên chủ động khám tiết niệu định kỳ. Việc tầm soát đúng thời điểm, kết hợp giữa xét nghiệm PSA, khám lâm sàng và các phương pháp chẩn đoán hiện đại sẽ giúp phát hiện bệnh từ rất sớm, thay vì chờ đến khi xuất hiện triệu chứng.
Theo TS.BS Phạm Phú Phát, mục tiêu của tầm soát không phải là phát hiện càng nhiều ung thư càng tốt, mà là xác định đúng những trường hợp cần điều trị, tránh can thiệp quá mức và mang lại lợi ích lâu dài cho người bệnh. Đó cũng là xu hướng của y học hiện đại: cá thể hóa điều trị, phát hiện sớm và tối ưu chất lượng sống.
