Quả phạt đền Bắc Ninh - HAGL và điều VAR Việt Nam còn thiếu
Quả phạt đền giúp Bắc Ninh thắng HAGL 1-0 ở phút bù giờ gây tranh cãi, nhất là nghi vấn bóng chạm tay cầu thủ chủ nhà trước đó.
Phút 90+8 trận Bắc Ninh - HAGL diễn ra vào tối 30/10 trên sân Việt Yên, Brenner ghi bàn từ chấm phạt đền, ấn định chiến thắng 1-0 cho chủ nhà. Trước đó, trọng tài Nguyễn Mạnh Hải ra màn hình xem lại tình huống va chạm trong vòng cấm rồi cho Bắc Ninh hưởng phạt đền. HLV Lê Quang Trãi của HAGL phản đối quyết định này.
Hình ảnh trận đấu còn làm xuất hiện nghi vấn bóng chạm tay cầu thủ Bắc Ninh trong diễn biến trước đó. Nếu đó là lỗi chạm tay thuộc cùng đợt tấn công dẫn đến quả phạt đền, quyết định có thể phải thay đổi.
VAR đã kiểm tra những gì?
Theo quy trình của Hội đồng Luật bóng đá quốc tế (IFAB), khi xem xét một quả phạt đền, VAR có thể kiểm tra lỗi của đội tấn công trong quá trình dẫn đến tình huống, bao gồm chạm tay, việt vị, phạm lỗi và bóng ra ngoài sân.
Dẫu vậy, không phải cứ bóng chạm tay là phạm luật. Luật 12 còn xét hành động của cầu thủ và vị trí cánh tay có khiến cơ thể lớn lên bất thường hay không. Cũng không thể khẳng định tổ VAR bỏ qua pha bóng chỉ vì trọng tài chính không trực tiếp xem lại nó trên màn hình: nhiều bước kiểm tra được thực hiện âm thầm.
Ở trận Bắc Ninh - HAGL, điều chưa được giải đáp công khai là tình huống nghi chạm tay đã được kiểm tra hay chưa và căn cứ nào dẫn đến kết luận cuối cùng. Đó là yêu cầu xác minh chính đáng.
Khán giả ở những giải khác được nghe gì?
Từ tháng 4/2024, giải nhà nghề Mỹ (MLS) triển khai hình thức trọng tài thông báo quyết định sau khi xem lại VAR qua loa sân vận động. Premier League áp dụng trên phạm vi toàn giải từ mùa 2025–2026 đối với các lần xem lại VAR, ngoại trừ một số quyết định việt vị mang tính dữ kiện.
Bundesliga thận trọng hơn, bắt đầu thử nghiệm từ tháng 2.2025 tại chín sân thuộc hai hạng đấu cao nhất Đức. Trong trận Leverkusen - Hoffenheim, trọng tài Robin Braun đã thông báo qua loa quyết định hủy phạt đền vì lỗi việt vị trước đó.
Những giải này không bắt trọng tài đọc to mọi lần VAR kiểm tra. Khi tổ VAR xác nhận quyết định ban đầu và trận đấu tiếp tục, nhiều lần kiểm tra vẫn diễn ra mà không có thông báo. Điểm mới là sau những lần trọng tài trực tiếp xem lại, người trên khán đài được nghe kết luận và lý do thay vì chỉ nhìn cử chỉ tay.
Việc đó đã có cơ sở trong luật. Từ mùa 2025 - 2026, IFAB cho phép các giải lựa chọn hình thức trọng tài công khai giải thích sau một lần xem lại VAR hoặc quá trình kiểm tra kéo dài.
Việt Nam: Điều V-League có thể làm ngay
VAR chính thức xuất hiện ở V-League từ ngày 27/7/2023. Sau hơn ba năm, VPF đã mở rộng hệ thống, với năm xe VAR phục vụ mùa 2026 - 2027. FIFA cũng ghi nhận kinh nghiệm vận hành VAR của Việt Nam. Vấn đề bây giờ không chỉ là thêm thiết bị mà còn là cách truyền đạt quyết định tới khán giả.
VPF có thể xây dựng quy trình để trọng tài dùng micro thông báo ngắn gọn sau khi trực tiếp xem lại VAR: quyết định ban đầu là gì, quyết định cuối cùng ra sao và lý do chủ yếu. Có thể triển khai thử tại một số sân rồi đánh giá trước khi mở rộng. Không nhất thiết phát công khai toàn bộ trao đổi giữa trọng tài và tổ VAR.
Tuy nhiên, lời giải thích của trọng tài trên sân không thay thế việc làm rõ những tình huống bị nghi bỏ sót. Đối với pha bóng ở trận Bắc Ninh - HAGL, VPF và Ban trọng tài VFF nên công bố hình ảnh phù hợp và kết luận chuyên môn về nghi vấn chạm tay, đặc biệt nếu đó là diễn biến thuộc cùng đợt tấn công.
Cách làm này là một cách để bảo vệ trọng tài. Một quyết định đúng luật cần được giải thích để tránh nghi ngờ kéo dài, và sai sót nếu có cũng cần được nhận diện để rút kinh nghiệm. Các CLB có quyền yêu cầu làm rõ nhưng cũng phải tôn trọng kết luận được đưa ra trên cơ sở luật và bằng chứng.
Cuối cùng, công nghệ giúp trọng tài nhìn lại tình huống, còn việc giải thích công khai sẽ giúp mọi người hiểu quyết định. Đó là điều mà bóng đá Việt Nam có thể làm ngay.
