Quy hoạch 100 năm TP.HCM: Từ thành phố bên sông đến đô thị biển
Quy hoạch TP.HCM với tầm nhìn 100 năm cần đặt sông nước, biển, hệ sinh thái và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu vào trung tâm, hướng tới một đô thị biển phát triển bền vững.
Sông Sài Gòn thành trục phát triển chiến lược
Lịch sử phát triển của nhiều đô thị lớn trên thế giới cho thấy quy hoạch dài hạn không chỉ được tính bằng nhiệm kỳ hay một vài chu kì đầu tư, mà cần nhìn đến nhiều thế hệ. Với TP.HCM, quá trình mở rộng không gian phát triển đang tạo ra điều kiện để định hình một cấu trúc đô thị mới, trong đó sông Sài Gòn có thể trở thành một trục phát triển quan trọng.
Theo tham luận, TP.HCM đang sở hữu nhiều lợi thế để hình thành một đô thị hướng biển, từ hệ thống sông Sài Gòn, cửa ngõ Đồng bằng sông Cửu Long, hệ thống cảng biển, sân bay Tân Sơn Nhất, sân bay Long Thành đến không gian biển Cần Giờ và kết nối với Biển Đông.
Trong cấu trúc đó, sông Sài Gòn không chỉ được nhìn nhận như một trục giao thông hay cảnh quan mà còn có thể đóng vai trò trục kinh tế, logistics, đổi mới sáng tạo, văn hóa và kết nối vùng Đông Nam Bộ.
Không gian phát triển được hình dung theo hành lang từ phía Bắc qua lõi đô thị TP.HCM đến Cần Giờ và hướng ra Biển Đông. Các đầu mối hạ tầng lớn như sân bay Tân Sơn Nhất, sân bay Long Thành, cụm cảng Cát Lái - Thị Vải và cảng Cần Giờ được kết nối trong một mạng lưới phát triển thống nhất.
Cách tiếp cận này đặt ra yêu cầu thay đổi tư duy quy hoạch: thay vì chỉ mở rộng đô thị theo đất liền, cần khai thác đồng thời giá trị của sông, biển và các hệ sinh thái tự nhiên.
Kiểm soát ngập, lún để bảo đảm tầm nhìn 100 năm
Một trong những vấn đề được tham luận nhấn mạnh là rủi ro ngập lụt trong mối quan hệ giữa nước biển dâng và lún đất. Theo lập luận được đưa ra, khi hai yếu tố này cùng tác động, mức nước tương đối mà đô thị phải đối mặt có thể gia tăng, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả của các công trình hạ tầng trong dài hạn.
Từ đó, tham luận đề xuất TP.HCM nghiên cứu xây dựng một “Code nền TP.HCM”, được xem như bộ nguyên tắc kỹ thuật chung cho các dự án lớn về đô thị, cảng biển, hạ tầng, lấn biển và khu công nghiệp.
Nguyên tắc được đề xuất là các dự án không làm gia tăng nguy cơ ngập, lún hoặc suy giảm hệ sinh thái; đồng thời các yêu cầu này cần được tính toán từ giai đoạn quy hoạch, thiết kế cho đến vận hành.
Với Cần Giờ, tham luận cho rằng khu vực này không nên chỉ được xem là quỹ đất phát triển đô thị. Định hướng được đề xuất là phát triển theo hướng “giá trị cao – nền nhẹ – sinh thái mạnh”, đồng thời phát huy các giá trị về rừng ngập mặn, môi trường, kinh tế biển, logistics và nghiên cứu biển.
Ba nguyên tắc được đề xuất cho quá trình phát triển dài hạn gồm xây dựng bộ nguyên tắc nền chung; kiểm soát lún, trong đó có khai thác nước ngầm và các giải pháp đô thị bọt biển; đồng thời phát triển theo từng giai đoạn, thực hiện, đo đạc, đánh giá rồi mới mở rộng.
Tầm nhìn đến năm 2125 được đặt vào mục tiêu duy trì một TP.HCM đáng sống, có sức cạnh tranh kinh tế, kết nối với biển, thích ứng với biến đổi khí hậu và bảo tồn được những hệ sinh thái quan trọng cho các thế hệ tương lai.
Theo tinh thần của tham luận, quy hoạch 100 năm không chỉ được đo bằng số lượng công trình được xây dựng, mà còn bằng khả năng để lại một đô thị an toàn, có sức chống chịu và phát triển bền vững cho những thế hệ sau.
