Quy hoạch TP.HCM 100 năm: KTS Võ Kim Cương chỉ ra bài toán khó nhất

TP.HCM tầm nhìn 100 năm và cơ hội tái cấu trúc siêu đô thị

Sau khi hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu từ ngày 1/7/2025, TP.HCM bước vào một giai đoạn phát triển hoàn toàn mới. Theo tài liệu tại Diễn đàn Bất động sản 2026 với chủ đề “Siêu đô thị, siêu cơ hội”, thành phố trở thành “siêu đô thị” đầu tiên của Việt Nam và là đô thị lớn thứ tư Đông Nam Á về dân số, sau Bangkok, Jakarta và Metro Manila.

Sự thay đổi không chỉ nằm ở quy mô địa giới hay dân số. Cấu trúc kinh tế của TP.HCM mới cũng có sự dịch chuyển rõ nét. Tỷ trọng dịch vụ từ mức hơn 65% GRDP trước đây giảm còn khoảng 51,8%, trong khi công nghiệp - xây dựng tăng lên 35%. Nền tảng công nghiệp của Bình Dương cùng hệ thống cảng biển, logistics của Bà Rịa - Vũng Tàu tạo thêm dư địa cho một cấu trúc kinh tế đa cực hơn.

Tuy vậy, khoảng cách với các vùng siêu đô thị lớn trong khu vực vẫn đáng kể. Theo dữ liệu được nêu tại diễn đàn, GRDP của TP.HCM mới hiện tương đương khoảng 64% Bangkok Metropolitan Region và 47% Jakarta Metropolitan Area. Khoảng cách này vừa cho thấy thách thức cạnh tranh, vừa phản ánh dư địa để thành phố mở rộng không gian tăng trưởng, tái tổ chức các cực phát triển và kết nối trực tiếp hơn với khu vực, thế giới.

Mục tiêu giai đoạn 2035-2045 là đưa TP.HCM trở thành đô thị thu nhập cao hàng đầu châu Á, nằm trong top 30 trung tâm tài chính và top 50 thành phố thông minh, đáng sống nhất thế giới. Với quy mô mới, bài toán không còn đơn thuần là quản lý một đô thị lớn hơn, mà là tổ chức hệ sinh thái siêu đô thị, nơi dòng người, vốn, việc làm, hàng hóa và tri thức lưu chuyển thông suốt giữa các cực phát triển.

Bối cảnh này càng đáng chú ý khi TP.HCM đã phê duyệt Đề cương Quy hoạch tổng thể TP.HCM thời kỳ 2025-2050, tầm nhìn 100 năm. Đây không chỉ là câu chuyện mở thêm một tuyến đường, mở rộng một khu đô thị hay xác định thêm khu vực phát triển. Quy hoạch đặt ra yêu cầu định hình cấu trúc của một siêu đô thị trong nhiều thế hệ, từ mô hình tăng trưởng, phân bố dân cư đến cách tổ chức hạ tầng và chuỗi giá trị.

Một trong những câu hỏi lớn là các cực tăng trưởng mới sẽ được bố trí và liên kết ra sao. Khu vực lõi TP.HCM có lợi thế về tài chính, thương mại, dịch vụ; Bình Dương có nền tảng công nghiệp; Bà Rịa - Vũng Tàu có hệ thống cảng biển và logistics. Nếu ba không gian này được kết nối chặt chẽ bằng hạ tầng, dữ liệu, giao thông và chuỗi giá trị, thành phố có thể hình thành cấu trúc phát triển cân bằng hơn, giảm áp lực cho khu vực trung tâm và mở rộng động lực tăng trưởng ra toàn vùng.

Ngược lại, một TP.HCM mở rộng về địa giới nhưng thiếu kết nối sẽ khó phát huy toàn bộ tiềm năng. Những lợi thế riêng lẻ của từng khu vực có thể vẫn tồn tại nhưng chưa chắc tạo được sức mạnh cộng hưởng. Đây là góc khuất đáng lưu ý trong câu chuyện “siêu đô thị”: quy mô lớn không tự động chuyển thành năng lực cạnh tranh nếu hạ tầng và cơ chế vận hành vẫn phân mảnh.

TP.HCM tầm nhìn 100 năm: Nút thắt nằm ở khả năng thực thi quy hoạch

Trao đổi tại Diễn đàn Bất động sản 2026, KTS Võ Kim Cương, nguyên Phó giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc TP.HCM, cho rằng bài toán lớn nhất không nằm ở việc thiếu những định hướng hay mục tiêu phát triển.

“Phát triển đô thị là một quá trình liên tục. Các đồ án có những góc nhìn khác nhau, nhưng có một đặc điểm chung mà tôi nhận thấy, đó là tất cả những tầm nhìn, các giải pháp, đều rất hay. Nhưng dường như vấn đề nằm ở chỗ, đó mới chỉ là hệ thống các mục tiêu, theo ý đồ, theo ước nguyện”, ông Cương nói.

Theo ông, thách thức nằm ở chuỗi vấn đề phía sau: thực hiện như thế nào và mức độ khả thi ra sao. Đây là điểm đặc biệt quan trọng trong bối cảnh cơ chế vận hành của nền kinh tế đã thay đổi mạnh qua nhiều giai đoạn, từ thời bao cấp, thời kỳ mở cửa đến nền kinh tế thị trường hiện nay.

KTS Võ Kim Cương đánh giá các định hướng của thành phố đã bám được điều kiện thực tế hiện nay. “Cho nên, có thể nói rằng, các định hướng của thành phố thì không có gì để chê cả. Tôi rất hoan nghênh, bởi những định hướng này đã nắm được điều kiện thực tế của Việt Nam hiện nay”, ông nói.

Dù vậy, ông lưu ý quá trình thực thi sẽ phát sinh nhiều biến số. TP.HCM mới sau sáp nhập có quy mô lớn hơn, cấu trúc kinh tế phức tạp hơn, đồng thời tồn tại các mối quan hệ lịch sử và những nguồn lực khác nhau giữa các khu vực. Những yếu tố này có thể tạo ra các vấn đề mới mà một bản quy hoạch ban đầu chưa thể dự liệu đầy đủ.

Theo ông, kết quả cuối cùng phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố. Điều quan trọng là thành phố phải bắt đầu từ định hướng đúng, có quyết tâm lớn từ Chính phủ và duy trì cơ chế đánh giá trong suốt quá trình triển khai. Khi thực tế khác với tính toán ban đầu, quy hoạch cần được xem xét, điều chỉnh cho phù hợp thay vì giữ cứng một kịch bản.

Cách tiếp cận này cũng cho thấy một yêu cầu khác đối với siêu đô thị TP.HCM: năng lực quản trị phải tăng tương ứng với quy mô. Nếu quy hoạch đặt ra một cấu trúc đa cực nhưng thủ tục đầu tư, kết nối hạ tầng, chia sẻ dữ liệu và phối hợp giữa các khu vực vẫn chậm, khoảng cách giữa tầm nhìn và thực tế sẽ ngày càng lớn.

Trong chu kỳ phát triển mới, bất động sản, công nghiệp, thương mại, dịch vụ và hạ tầng sẽ chịu tác động từ quy hoạch. Các khu vực từng được xem là vùng ven có thể trở thành cực tăng trưởng mới. Dòng vốn cũng sẽ quan tâm nhiều hơn đến khả năng kết nối, tính bền vững và giá trị dài hạn thay vì chỉ nhìn vào vị trí hành chính.

Vì thế, cơ hội của TP.HCM sau hợp nhất chỉ trở thành động lực khi được chuyển hóa bằng hạ tầng, quản trị và cơ chế thực thi. Tầm nhìn 100 năm mở ra khung phát triển mới, nhưng kết quả phải được đo bằng những gì thành phố thực sự triển khai trên thực tế.