Robot hình người phát biểu khai mạc liên hoan phim Camerimage, AI trở thành tâm điểm tranh luận
Liên hoan phim Camerimage lần thứ 34 tại Ba Lan mở màn bằng một hình ảnh đặc biệt: robot hình người thay giám đốc liên hoan phát biểu khai mạc, trong khi AI trở thành chủ đề xuyên suốt sự kiện kéo dài 7 ngày.
Từ những đạo diễn ủng hộ AI tạo sinh đến các nhà làm phim vẫn trung thành với kĩ thuật truyền thống, điện ảnh thế giới đang đứng trước cuộc tranh luận về tương lai của nghệ thuật thứ bảy.
Robot hình người thay mặt lãnh đạo phát biểu khai mạc liên hoan phim
Liên hoan phim Camerimage lần thứ 34 chính thức khai mạc hôm 7/11 tại thành phố Toruń, Ba Lan. AI trở thành một trong những chủ đề trọng tâm và là tiết mục mở màn.
Nhân vật gây chú ý nhất là Edward Walhodsky, một robot hình người được giao nhiệm vụ thay mặt Giám đốc liên hoan Marek Zydowicz đọc bài phát biểu khai mạc. Robot sử dụng tiếng Ba Lan để chào đón khán giả, trước khi ông Żydowicz xuất hiện và tham gia cuộc thảo luận về vai trò của AI trong điện ảnh.
Theo người đứng đầu Camerimage, những cơ hội và mối đe dọa mà AI mang lại sẽ là chủ đề quan trọng trong suốt bảy ngày diễn ra liên hoan. Việc sử dụng robot để phát biểu khai mạc không đơn thuần là một màn trình diễn công nghệ, mà còn thể hiện cách ban tổ chức muốn đặt câu hỏi về mối quan hệ giữa con người và máy móc ngay trong một sự kiện tôn vinh nghệ thuật làm phim.
Chủ đề này tiếp tục được mở rộng trong lễ khai mạc kéo dài khoảng ba giờ tại Trung tâm Văn hóa Yorkshire. Nhiều nhân vật nổi tiếng của ngành công nghiệp điện ảnh gửi thông điệp video, chia sẻ quan điểm về AI và tương lai ngành giải trí, trong đó có Francis Ford Coppola, Gal Gadot, Christopher Nolan, Maggie Gyllenhaal, Steven Spielberg và Ben Affleck.
Sự hiện diện của những tên tuổi lớn cho thấy AI không còn là câu chuyện riêng của các công ty công nghệ hay những nhà làm phim thử nghiệm. Công nghệ này đang buộc toàn bộ ngành công nghiệp điện ảnh phải xem xét lại quy trình sáng tạo, sản xuất và phân phối tác phẩm.
Tuy nhiên, Camerimage cũng không chỉ dành sân khấu cho những tranh luận về tương lai. Đạo diễn Darren Aronofsky, người từng thực hiện Requiem for a Dream và Black Swan, được trao Giải thưởng Đạo diễn danh dự. Ông là một trong những nhà làm phim công khai ủng hộ việc ứng dụng AI tạo sinh vào điện ảnh, đồng thời thành lập hãng phim AI Primordial Soup vào năm trước.
Aronofsky cho biết đây là lần thứ ba ông tham dự Camerimage và hy vọng sẽ còn trở lại. Ông đánh giá cao cách liên hoan tôn vinh sự đóng góp của toàn bộ ê-kíp làm phim thay vì chỉ tập trung vào những tên tuổi nổi tiếng.
"Tôi quay lại vì có rất ít liên hoan phim tôn vinh sự hợp tác của tất cả những người tham gia. Thật tuyệt vời khi họ không chỉ chú ý đến những cái tên lớn, mà còn ghi nhận tất cả những người đã góp phần giúp một người như tôi có thể làm nên bộ phim", Aronofsky chia sẻ.
Việc một đạo diễn ủng hộ AI được vinh danh tại liên hoan phim chuyên tôn vinh nghệ thuật quay phim tạo nên một điểm nhấn đáng chú ý. Nó phản ánh sự thay đổi trong cách nhìn nhận công nghệ, khi những người làm phim bắt đầu xem AI như một phần của hệ sinh thái sáng tạo, dù mức độ chấp nhận vẫn còn khác biệt.
AI trong phim mới của Luca Guadagnino: Công cụ hay quyền lực chi phối xã hội?
Một trong những tác phẩm được lựa chọn mở màn Camerimage năm nay là Artificial của đạo diễn Luca Guadagnino. Bộ phim khai thác câu chuyện về sự ra đời của OpenAI, với Andrew Garfield vào vai Sam Altman và Yura Borisov đảm nhận nhân vật Ilya Sutskever. (Artificial dự kiến được hãng Neon phát hành tại Mỹ vào ngày 25/12).
Việc lựa chọn một bộ phim về nguồn gốc của OpenAI để khai mạc liên hoan càng khiến chủ đề AI trở nên nổi bật. Tuy nhiên, thay vì chỉ tập trung vào khả năng kĩ thuật của trí tuệ nhân tạo, tác phẩm đặt ra những câu hỏi rộng hơn về quyền lực, lợi ích kinh tế và ảnh hưởng của các tập đoàn công nghệ đối với xã hội.
Đạo diễn Luca Guadagnino và nhà quay phim Malik Hassan Said đã có những chia sẻ về bộ phim cũng như cách tiếp cận chủ đề này.
Theo Malik Hassan Said, trong bộ phim, AI được nhìn nhận đơn giản là "một công cụ, giống như bất kỳ công cụ nào khác". Cách tiếp cận này đặt công nghệ vào vị trí phương tiện phục vụ con người, thay vì xem nó như một chủ thể sáng tạo có thể tự quyết định tương lai của ngành điện ảnh.
Đáng chú ý, Guadagnino không sử dụng AI trong quá trình thực hiện Artificial. Bộ phim được quay bằng phim nhựa 35 mm, một lựa chọn cho thấy đạo diễn vẫn coi trọng những phương pháp làm phim truyền thống ngay cả khi kể câu chuyện về một trong những công nghệ có ảnh hưởng lớn nhất hiện nay.
Guadagnino cho biết tác phẩm đặt vấn đề về cái mà ông gọi là những "nhà tài phiệt công nghệ" và "những người anh em công nghệ", ám chỉ nhóm nhân vật nắm giữ quyền lực lớn trong ngành công nghiệp này. Theo ông, sức mạnh kinh tế và chính trị chưa từng có của một nhóm nhỏ có thể tác động sâu rộng đến đời sống của phần còn lại trong xã hội.
Đạo diễn cũng đánh giá kịch bản của Simon Ritchie mang đến một khuôn khổ đặc biệt để thể hiện cách một thiểu số rất nhỏ có thể kiểm soát xã hội.
Như vậy, Artificial không chỉ là câu chuyện về sự phát triển của AI hay những nhân vật đứng sau một công ty công nghệ. Bộ phim còn mở rộng cuộc tranh luận sang vấn đề ai đang kiểm soát công nghệ, ai được hưởng lợi từ nó và những quyết định của các tập đoàn lớn sẽ ảnh hưởng thế nào đến đời sống cộng đồng.
Việc Guadagnino lựa chọn phim nhựa 35 mm cũng tạo nên sự tương phản thú vị. Một bên là câu chuyện về công nghệ AI đang thay đổi thế giới, bên kia là phương pháp ghi hình truyền thống đòi hỏi sự kiểm soát vật lí đối với từng khuôn hình.
Điều đó cho thấy không phải nhà làm phim nào cũng muốn đưa AI trực tiếp vào quy trình sáng tạo, ngay cả khi họ quan tâm sâu sắc đến những biến động mà công nghệ này tạo ra.
Điện ảnh vẫn cần tôn vinh con người giữa làn sóng công nghệ
Bên cạnh AI, Camerimage tiếp tục duy trì truyền thống tôn vinh những đóng góp nghệ thuật của các nhà làm phim và nghệ sĩ. Nữ diễn viên điện ảnh và sân khấu hàng đầu Ba Lan Karolina Gruszka được trao Giải thưởng Điện ảnh của Thống đốc vùng Kujawsko-Pomorskie. Cô từng tham gia Inland Empire, bộ phim điện ảnh cuối cùng của đạo diễn David Lynch được quay tại Ba Lan.
Nhắc đến cố đạo diễn, Gruszka gọi ông là một "nhà thám hiểm bậc thầy" trong nghệ thuật kể chuyện, người luôn tìm kiếm những giới hạn mới của ngôn ngữ điện ảnh.
Trong khi đó, nhà quay phim Janusz Kamiński, cộng sự lâu năm của Steven Spielberg, được trao Giải thưởng Visionary của The Hollywood Reporter nhằm ghi nhận những đóng góp cho nghệ thuật quay phim. Kamiński từng giành hai giải Oscar cho công việc trong Schindler's List và Saving Private Ryan.
Liên hoan cũng dành sự tri ân đặc biệt cho đạo diễn Ba Lan Andrzej Wajda, nhân kỷ niệm 100 năm ngày sinh và 10 năm ngày mất của ông. Dàn hợp xướng Đài Phát thanh Ba Lan - Lusławice trình diễn các bản phối không nhạc đệm từ những nhạc phẩm điện ảnh tiêu biểu gắn với sự nghiệp của Wajda. Trước đó, Thượng viện Ba Lan đã tuyên bố năm 2026 là Năm Wajda nhằm tưởng nhớ và tôn vinh di sản của nhà làm phim.
Những hoạt động này cho thấy Camerimage vẫn đặt trọng tâm vào giá trị sáng tạo của con người, ngay cả khi AI được đưa lên vị trí nổi bật trong chương trình năm nay. Sự phát triển của công nghệ không khiến những đóng góp của đạo diễn, nhà quay phim, diễn viên và các thành viên hậu trường trở nên kém quan trọng.
Một chi tiết đặc biệt khác trong lễ khai mạc là phút mặc niệm dành cho các nạn nhân vụ xả súng hàng loạt xảy ra tại Kraków vào cùng ngày.
Do vậy, sự kiện Camerimage năm nay mang nhiều sắc thái đối lập: Robot hình người xuất hiện trên sân khấu, các nhà làm phim tranh luận về tương lai AI, những di sản điện ảnh được tưởng nhớ và cộng đồng cùng dành phút mặc niệm cho các nạn nhân của bạo lực.