Sầu riêng Đắk Lắk: Từ nông sản tỉ USD đến ngành hàng thông minh
Sầu riêng Đắk Lắk đang đứng trước một bước chuyển quan trọng, từ lợi thế về diện tích, sản lượng sang cạnh tranh bằng chất lượng, dữ liệu, công nghệ và thương hiệu. Lễ hội Sầu riêng Đắk Lắk 2026 không chỉ tôn vinh một nông sản tỉ USD, mà còn mở ra câu chuyện về cách tổ chức lại ngành hàng theo hướng thông minh, minh bạch và bền vững.
Tối 15/8, tại Quảng trường 10/3, phường Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk khai mạc Lễ hội Sầu riêng Đắk Lắk 2026 với chủ đề “Sầu riêng Đắk Lắk - Kết nối vươn xa”.
Đây là lần đầu lễ hội được tổ chức ở quy mô cấp tỉnh, diễn ra từ ngày 15/8 đến 2/9 tại nhiều địa phương trong tỉnh. Chuỗi hoạt động không chỉ tập trung quảng bá sản phẩm mà còn hướng tới kết nối sản xuất, tiêu thụ, xúc tiến thương mại, chế biến, du lịch và xây dựng thương hiệu sầu riêng.
Đặc biệt, lễ hội có khu trưng bày công nghệ phục vụ ngành hàng, diễn đàn “Hệ sinh thái sầu riêng bền vững”, hoạt động livestream và chương trình bán sầu riêng trực tuyến.
Sầu riêng Đắk Lắk trước bài toán chuyển từ lượng sang chất
Đắk Lắk hiện có khoảng 41.000ha sầu riêng, sản lượng năm 2026 dự kiến gần 500.000 tấn. Tỉnh đã hình thành hàng trăm mã số vùng trồng và các cơ sở đóng gói phục vụ xuất khẩu.
Quy mô lớn đưa Đắk Lắk trở thành một trong những vùng sản xuất sầu riêng quan trọng của Việt Nam. Tuy nhiên, sản lượng lớn cũng đồng nghĩa với yêu cầu ngày càng cao về quản lý chất lượng, truy xuất nguồn gốc, mã số vùng trồng và tổ chức chuỗi.
Tại lễ hội, Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk Đỗ Hữu Huy nhấn mạnh định hướng phát triển ngành hàng không chạy theo diện tích và sản lượng đơn thuần mà phải tập trung vào chất lượng, tiêu chuẩn, khoa học - công nghệ, liên kết chuỗi, chế biến sâu và thương hiệu.
Bởi khi đã trở thành mặt hàng xuất khẩu tỷ USD, lợi thế về sản lượng không còn đủ để quyết định sức cạnh tranh. Thị trường ngày càng quan tâm đến chất lượng, dư lượng, quy trình canh tác, khả năng truy xuất và tính ổn định của vùng nguyên liệu.
Nói cách khác, "dữ liệu đang trở thành một phần của nông sản". Một vườn sầu riêng thông minh không chỉ có máy móc, cảm biến hay phần mềm. Quan trọng hơn, người trồng phải có dữ liệu về đất, nước, thời tiết, dinh dưỡng, sâu bệnh và thời điểm thu hoạch để đưa ra quyết định chính xác. Ở cấp độ toàn ngành, dữ liệu còn phải kết nối giữa nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp, cơ sở đóng gói và cơ quan quản lý.
Mã số vùng trồng phải trở thành “hộ chiếu” chất lượng
Một trong những bài toán lớn nhất của sầu riêng Việt Nam là truy xuất nguồn gốc. Hiện, trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk đã có 280 mã số vùng trồng sầu riêng với diện tích khoảng 7.500ha. Tuy nhiên, việc có mã số mới chỉ là điều kiện cần. Điều quan trọng hơn là vùng trồng phải thực sự tuân thủ quy trình sản xuất và duy trì được chất lượng ổn định.
Nếu dữ liệu sản xuất được số hóa, mỗi vùng trồng có thể hình thành một “hồ sơ” riêng. Từ giống cây, quy trình chăm sóc, vật tư sử dụng đến thời điểm thu hoạch và hành trình của sản phẩm sau thu hoạch. Khi đó, truy xuất nguồn gốc không chỉ để chứng minh sầu riêng được trồng ở đâu, mà còn trả lời được câu hỏi: Sản phẩm đã được sản xuất như thế nào? Đây chính là nền tảng của nông nghiệp thông minh.
Công nghệ lúc này không phải một phần việc đứng bên ngoài sản xuất, mà trở thành công cụ quản trị chất lượng và kết nối thị trường.
Một hướng đi khác đang được Đắk Lắk thúc đẩy là chế biến sâu. Trong buổi làm việc với Nhà máy chế biến trái cây xuất nhập khẩu Chánh Thu cuối tháng 7 mới đây, Chủ tịch UBND tỉnh Đỗ Hữu Huy đề nghị doanh nghiệp chủ động nguồn lực, tăng năng lực thu mua, chế biến và xuất khẩu, nhất là với sầu riêng tươi, sầu riêng tách múi và cấp đông. Đồng thời, tỉnh mong muốn doanh nghiệp tiếp tục nghiên cứu mở rộng các sản phẩm chế biến sâu để nâng giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của nông sản Đắk Lắk.
Nếu chỉ phụ thuộc vào quả tươi, ngành hàng sẽ chịu tác động mạnh từ mùa vụ, giá cả, logistics và nhu cầu từng thị trường. Trong khi đó, chế biến có thể kéo dài thời gian bảo quản, mở rộng thị trường và tận dụng tốt hơn nguồn nguyên liệu.
Một trái sầu riêng không đạt tiêu chuẩn xuất khẩu tươi không nhất thiết trở thành sản phẩm mất giá nếu có công nghệ bảo quản và chế biến phù hợp. Từ đó, giá trị được giữ lại lâu hơn trong chuỗi và cơ hội để người nông dân hưởng lợi cũng rộng hơn.
Công nghệ đưa sầu riêng đến gần thị trường
Điểm đáng chú ý tại Lễ hội Sầu riêng Đắk Lắk 2026 là công nghệ xuất hiện không chỉ trong sản xuất mà cả ở khâu quảng bá và tiêu thụ.
Theo Ban Tổ chức, lễ hội có khu trưng bày sản phẩm, công nghệ và dịch vụ phục vụ ngành hàng; diễn đàn “Hệ sinh thái sầu riêng bền vững”; chương trình “Mỗi xã một KOL, KOC bán sầu riêng online”; các hoạt động livestream trên nền tảng số và tour trải nghiệm vùng trồng.
Theo Ban Tổ chức Lễ hội, sầu riêng không chỉ là một nông sản có giá trị kinh tế cao mà còn là kết quả của quá trình đổi mới tư duy sản xuất, ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và xây dựng chuỗi liên kết từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ theo hướng hiện đại, chất lượng và bền vững. Công nghệ không chỉ giúp quản lý vườn cây mà còn mở ra cách tiếp cận mới với người tiêu dùng.
Một phiên livestream có thể đưa sản phẩm từ vùng trồng đến hàng nghìn khách hàng. Một mã QR có thể giúp người mua kiểm tra nguồn gốc. Một tour trải nghiệm có thể biến quy trình sản xuất thành câu chuyện để quảng bá thương hiệu.
Nông sản vì thế không chỉ được bán bằng kilogram, mà còn được bán bằng chất lượng, dữ liệu, câu chuyện và trải nghiệm. Bên cạnh đó, Đắk Lắk cũng đang tìm cách kết hợp sầu riêng với du lịch nông nghiệp.
Lễ hội năm nay có các tour trải nghiệm vùng trồng, đưa du khách đến gần hơn với vườn cây và người sản xuất. Đây là hướng mở để một sản phẩm nông nghiệp tạo ra thêm giá trị cho các lĩnh vực dịch vụ, du lịch và ẩm thực.
Một trái sầu riêng nếu chỉ bán theo kilogram sẽ có một mức giá nhất định. Nhưng nếu phía sau nó là câu chuyện về vùng đất, người trồng, quy trình sản xuất và trải nghiệm tại vườn, giá trị kinh tế có thể được mở rộng.
Đây cũng là cách xây dựng thương hiệu nông sản theo hướng hiện đại không chỉ bán sản phẩm mà bán cả giá trị của vùng đất tạo ra sản phẩm đó.
Để “trái cây tỉ USD” đi xa hơn
Lễ hội Sầu riêng Đắk Lắk 2026 diễn ra trong bối cảnh ngành hàng đã có một vị trí quan trọng trong xuất khẩu nông sản Việt Nam. Nhưng thành công của những năm qua cũng đặt ra yêu cầu phải thay đổi cách phát triển. Đắk Lắk có lợi thế lớn về diện tích, sản lượng và vùng nguyên liệu. Tuy nhiên, để đi xa hơn, lợi thế đó phải được chuyển hóa thành chất lượng, dữ liệu, công nghệ, chế biến và thương hiệu.
Người nông dân cần được hỗ trợ để sản xuất theo tiêu chuẩn. Hợp tác xã phải trở thành mắt xích tổ chức vùng nguyên liệu. Doanh nghiệp cần đầu tư sâu hơn vào chuỗi. Công nghệ phải giúp kết nối dữ liệu và thị trường.
Quan trọng nhất, chuyển đổi số phải tạo ra lợi ích thực tế cho người sản xuất, thay vì chỉ dừng ở việc có thêm một phần mềm hay một mã QR.
Lễ hội Sầu riêng Đắk Lắk vì thế không chỉ là sự kiện tôn vinh một nông sản đang được thị trường quốc tế quan tâm. Đây còn là dịp để các chủ thể trong ngành hàng cùng nhìn lại một câu hỏi lớn: Sau khi trở thành nông sản tỷ USD, sầu riêng Việt Nam sẽ tạo ra giá trị tỷ USD như thế nào trong tương lai?
Câu trả lời có lẽ không nằm ở việc trồng thêm bao nhiêu hecta, mà ở khả năng sản xuất thông minh hơn, quản trị bằng dữ liệu tốt hơn, chế biến sâu hơn và xây dựng thương hiệu mạnh hơn.
Từ “vua trái cây” của Tây Nguyên đến một ngành hàng nông nghiệp thông minh, hành trình của sầu riêng Đắk Lắk đang bước sang một giai đoạn mới. Giai đoạn mà chất lượng và giá trị sẽ quan trọng không kém sản lượng.
