So kè công nghệ 2 tàu sân bay hiện đại nhất thế giới: USS Gerald R. Ford đối đầu Type 003 Phúc Kiến
Cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc trong lĩnh vực hải quân đang bước sang giai đoạn mới, với trọng tâm là năng lực hàng không mẫu hạm.
Trọng tâm của cuộc cạnh tranh chiến lược giữa Mỹ và Trung Quốc hiện hội tụ vào 2 biểu tượng sức mạnh hải quân: Siêu tàu sân bay USS Gerald R. Ford và tàu sân bay Type 003 Phúc Kiến. USS Gerald R. Ford - tàu dẫn đầu của lớp tàu sân bay thế hệ mới của Hải quân Mỹ, đã được đưa vào vận hành và tham gia đầy đủ các hoạt động tác chiến trong hạm đội.
Trong khi đó, Phúc Kiến – được hạ thủy vào tháng 6/2022 và chính thức biên chế từ tháng 11/2025 - đánh dấu bước tiến quan trọng của Trung Quốc trong việc phát triển năng lực tàu sân bay hiện đại.
Lò phản ứng hạt nhân đối đầu động cơ thông thường
Từ góc độ kỹ thuật, hai nền tảng nổi bật này bộc lộ cả sự hội tụ về tầm nhìn lẫn những chênh lệch đáng kể về nội lực. USS Gerald R. Ford sở hữu lượng giãn nước khổng lồ lên tới khoảng 100.000 tấn và được tiếp sức mạnh bởi hai lò phản ứng hạt nhân A1B. Trái tim năng lượng này cung cấp cho con tàu sức bền gần như vô hạn, cho phép duy trì các chiến dịch hoạt động tốc độ cao trong thời gian dài mà không bị gián đoạn.
Ngược lại, Phúc Kiến sử dụng động cơ thông thường. Với lượng giãn nước ước tính khoảng 80.000 - 85.000 tấn, con tàu vẫn thuộc nhóm tàu sân bay lớn, nhưng phụ thuộc vào hệ thống tiếp tế nhiên liệu. Điều này có thể ảnh hưởng đến thời gian hoạt động liên tục và yêu cầu hậu cần trong các chiến dịch kéo dài.
Bước chuyển sang công nghệ phóng điện từ
Một điểm tương đồng đáng chú ý giữa 2 tàu là việc sử dụng hệ thống phóng máy bay bằng điện từ (EMALS). Công nghệ này cho phép kiểm soát lực phóng chính xác hơn so với máy phóng hơi nước truyền thống, qua đó giảm tải cho khung thân máy bay và mở rộng phạm vi loại phương tiện có thể triển khai.
Đối với Hải quân Mỹ, EMALS trên lớp Ford đã được tích hợp và vận hành trong thực tế, cho phép hỗ trợ cả máy bay có tải trọng lớn như cảnh báo sớm trên không. Trong khi đó, việc Trung Quốc trang bị công nghệ tương tự trên tàu Phúc Kiến đánh dấu một bước chuyển đáng kể, từ cấu hình “nhảy cầu” (STOBAR) sang mô hình phóng và hạ cánh bằng máy phóng (CATOBAR), qua đó mở rộng đáng kể tiềm năng tác chiến ở môi trường biển xa.
STOBAR (Short Take-Off but Arrested Recovery) là hệ thống cất cánh và hạ cánh trên tàu sân bay, nơi máy bay cất cánh thông qua một đường băng ngắn (thường có bàn đạp nhảy - ski-jump) nhưng lại hạ cánh bằng cách sử dụng dây cáp hãm.
CATOBAR (Catapult Assisted Take-Off But Arrested Recovery - cất cánh hỗ trợ bằng máy phóng nhưng hạ cánh bằng dây hãm) là cấu hình tàu sân bay tiên tiến nhất, cho phép phi cơ cất cánh nhờ máy phóng (hơi nước hoặc điện từ) và dừng lại bằng dây hãm.
Sức mạnh hỏa lực và bài toán nhịp độ xuất kích
Thành phần không đoàn mang theo tiếp tục là thước đo định hình năng lực chiến đấu thực thụ. USS Gerald R. Ford tự hào mang theo hơn 75 chiến đấu cơ các loại. Đội hình này bao gồm máy bay chiến đấu tàng hình F-35C, máy bay phản lực đa nhiệm F/A-18E/F, máy bay tác chiến điện tử EA-18G và nền tảng cảnh báo sớm trên không E-2D Advanced Hawkeye. Sự kết hợp hoàn hảo này cung cấp khả năng tấn công sâu, tác chiến áp chế điện tử và quản lý chiến trường được nối mạng toàn diện.
Trong khi đó, tàu Phúc Kiến vận hành một không đoàn tiến hóa xoay quanh mũi nhọn là tiêm kích J-15 và máy bay tàng hình J-35 trong tương lai, kết hợp cùng phi cơ cảnh báo sớm KJ-600. Tuy nhiên, các hệ thống vũ khí này vẫn đang trong giai đoạn đưa vào phục vụ và chưa có kinh nghiệm triển khai hoạt động trên quy mô lớn.
Một trong những yếu tố quan trọng quyết định hiệu quả chiến đấu là nhịp độ xuất kích. Lớp Ford được thiết kế để đạt khoảng 160 lượt xuất kích mỗi ngày và có thể tăng lên 220 lượt trong điều kiện tối đa. Kết quả này đạt được nhờ tự động hóa, hệ thống thang máy vũ khí hiện đại và quy trình vận hành tối ưu trên boong tàu.
Đối với Phúc Kiến, dù mục tiêu đạt hiệu suất tương tự được đặt ra, khả năng thực tế vẫn cần thời gian kiểm chứng. Việc duy trì nhịp độ cao không chỉ phụ thuộc vào công nghệ mà còn liên quan đến kinh nghiệm vận hành, đào tạo nhân sự và khả năng phối hợp giữa các bộ phận.
Kinh nghiệm vận hành và thực chiến
Kinh nghiệm tác chiến là yếu tố tạo ra khác biệt rõ rệt giữa Mỹ và Trung Quốc trong lĩnh vực tàu sân bay. Hải quân Mỹ đã tích lũy hàng chục năm vận hành nhóm tác chiến tàu sân bay, với khả năng phối hợp đa tầng giữa không quân, hải quân, lực lượng dưới biển, tác chiến điện tử và không gian mạng. Những năng lực này không chỉ được xây dựng trên lý thuyết mà còn được kiểm chứng qua các chiến dịch thực tế và các đợt triển khai toàn cầu liên tục.
USS Gerald R. Ford là ví dụ điển hình cho mức độ sẵn sàng này. Trong đợt triển khai đầu tiên giai đoạn 2023–2024, tàu hoạt động cùng NATO tại Bắc Đại Tây Dương và Địa Trung Hải. Sau khi xung đột Israel–Hamas bùng phát tháng 10/2023, Ford được điều động khẩn cấp đến Đông Địa Trung Hải nhằm tăng cường hiện diện và hỗ trợ răn đe. Nhiệm vụ chủ yếu tập trung vào tuần tra, giám sát và hỗ trợ chiến lược, kéo dài hơn 8 tháng.
Đợt triển khai thứ hai (2025–2026) phản ánh rõ nét hơn vai trò thực chiến của con tàu. Xuất phát từ Norfolk vào tháng 6/2025, Ford ban đầu tham gia các hoạt động tại châu Âu trước khi được điều động sang Caribe và sau đó là Trung Đông. Tại đây, tàu tham gia các chiến dịch quân sự quy mô lớn, bao gồm hoạt động tại Venezuela và các nhiệm vụ liên quan đến Iran. Đặc biệt, trong chiến dịch tại Trung Đông, không đoàn trên tàu đã thực hiện hàng nghìn lượt xuất kích, trực tiếp tham gia các đòn tấn công nhằm vào mục tiêu quân sự.
Đáng chú ý, đợt triển khai này kéo dài gần 300 ngày - mức cao kỷ lục trong thời kỳ hiện đại – cho thấy khả năng duy trì hoạt động liên tục của tàu sân bay Mỹ trong môi trường cường độ cao. Tuy nhiên, quá trình này cũng bộc lộ áp lực lớn về kỹ thuật và hậu cần, bao gồm sự cố cháy trên tàu và nhu cầu bảo trì giữa chiến dịch.
Ngược lại, Trung Quốc đã đạt được tiến bộ nhanh chóng trong phát triển tàu sân bay, nhưng kinh nghiệm vận hành thực tế vẫn còn hạn chế. Tàu Phúc Kiến hiện chủ yếu ở giai đoạn thử nghiệm và huấn luyện kỹ thuật, với trọng tâm là hoàn thiện hệ thống, đào tạo nhân sự và xây dựng quy trình vận hành. Khả năng triển khai tác chiến quy mô lớn, phối hợp liên quân và duy trì hoạt động xa bờ trong thời gian dài vẫn đang trong quá trình học hỏi.
Khoảng cách này phản ánh sự khác biệt giữa một lực lượng đã trải qua nhiều chu kỳ tác chiến thực tế và một lực lượng đang trong giai đoạn hoàn thiện. Tuy nhiên, với tốc độ hiện đại hóa nhanh và đầu tư lớn vào công nghệ cũng như công nghiệp quốc phòng, Trung Quốc được đánh giá đang rút ngắn đáng kể khoảng cách này trong trung và dài hạn.
