Tài sản mã hóa: Khi tranh chấp tài chính xuất hiện những phát sinh mới

Khi đó, câu chuyện không còn dừng ở nghĩa vụ trả nợ mà mở rộng sang quyền tài sản, trách nhiệm của nền tảng, giá trị chứng minh của dữ liệu và khả năng thi hành quyền đối với tài sản mã hóa.

Từ tranh chấp nghĩa vụ thanh toán đến trách nhiệm của nền tảng

Sự phát triển của các nền tảng tài chính số đang làm thay đổi nhiều công đoạn trong quá trình huy động và phân bổ vốn. Dữ liệu điện tử có thể được sử dụng để thẩm định, tài sản được số hóa, còn giao dịch được thực hiện và lưu trữ trên các hệ thống trực tuyến. Những thay đổi này mở ra cơ hội rút ngắn quy trình và tăng khả năng tiếp cận vốn, nhưng đồng thời cũng khiến quan hệ giữa các bên trở nên phức tạp hơn khi xảy ra tranh chấp.

Luật sư Hoàng Nguyễn Hạ Quyên, Luật sư Điều hành LNT & Partners, Phó Giám đốc VMC, nhận định giao dịch tài chính số đang kéo theo những dạng tranh chấp mới, nhất là khi công nghệ tham gia sâu vào quá trình giao dịch và quản lí tài sản.

Theo bà Quyên, các vấn đề về quyền tài sản, chuyển giao, xác định trách nhiệm và giá trị chứng minh của dữ liệu cần được tính đến ngay từ khi thiết kế giao dịch. Trong khi đó, Tiến sĩ, Luật sư Phan Hoài Nam, CEO Công ty Tư vấn và Công ty Luật W&A, Trọng tài viên VIAC, cho biết tranh chấp tín dụng tại VIAC hiện vẫn chủ yếu xoay quanh nghĩa vụ thanh toán nợ gốc, lãi, phí, phạt và bồi thường.

Tuy nhiên, khi các mô hình tài trợ vốn trở nên đa dạng hơn và nền tảng số tham gia vào nhiều công đoạn, tranh chấp có thể phức tạp hơn. Một trong những nguyên nhân là nhà đầu tư ngày càng phụ thuộc vào dữ liệu và kết quả thẩm định do nền tảng cung cấp.

Theo ông Nam, những vấn đề mới có thể phát sinh liên quan đến trách nhiệm của nền tảng, giá trị pháp lí và khả năng chứng minh của dữ liệu giao dịch. Vì vậy, yêu cầu đặt ra không chỉ là hoàn thiện hành lang pháp lí mà còn phải bảo đảm tính minh bạch, kiểm soát rủi ro và phân định rõ trách nhiệm giữa các chủ thể.

Nếu một nhà đầu tư đưa ra quyết định dựa trên dữ liệu do nền tảng cung cấp, nhưng dữ liệu sai hoặc quy trình thẩm định có vấn đề, việc xác định trách nhiệm sẽ không còn đơn giản như quan hệ giữa bên vay và bên cho vay trong một giao dịch truyền thống.

Tài sản mã hóa Mỹ đang ‘mông lung’ vì hai đạo luật dang dở

Nghị định 284/2026/NĐ-CP quan trọng với thị trường tài sản mã hóa như thế nào?

Xác định được quyền chưa đủ, phải bảo vệ và thi hành được quyền

Với tài sản mã hóa, vấn đề tranh chấp còn có thêm một lớp phức tạp khác là xác định quyền đối với tài sản và khả năng bảo vệ quyền đó. Ông Phùng Anh Tuấn, Giám đốc, Luật sư Điều hành Công ty Luật TNHH MTV VCI Legal, Phó Chủ tịch thường trực Hiệp hội các Nhà đầu tư Tài chính Việt Nam (VAFI), cho rằng việc pháp luật ghi nhận tài sản mã hóa là tài sản đã tạo cơ sở cho các quyền dân sự. Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục làm rõ các vấn đề về chủ sở hữu, giao dịch, lưu kí và chuyển giao.

Nghị quyết 05/2025/NQ-CP về việc triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam đã ghi nhận thương lượng, hòa giải, trọng tài và Tòa án là các phương thức giải quyết tranh chấp.

Theo ông Tuấn, với trọng tài, thỏa thuận trọng tài vẫn là điều kiện cốt lõi để xác lập thẩm quyền. Đối với giao dịch có yếu tố nước ngoài, các bên cần thống nhất ngay trong hợp đồng về luật áp dụng, phương thức giải quyết tranh chấp và cơ chế lưu giữ, trao đổi dữ liệu.

Điểm đáng chú ý là trong môi trường số, việc xác định bên nào có quyền không đồng nghĩa với việc quyền đó có thể dễ dàng được bảo vệ hoặc thi hành. “Thách thức của tranh chấp tài sản số không chỉ nằm ở việc xác định quyền mà còn ở khả năng chứng minh, bảo toàn và thi hành quyền đó”, ông Tuấn nhấn mạnh.

Theo ông, cần tiếp tục hoàn thiện các quy định hiện hành, nhất là về biện pháp khẩn cấp, thu thập chứng cứ từ bên thứ ba và thi hành đối với tài sản mã hóa.

Những vấn đề được các chuyên gia đặt ra tại hội nghị cho thấy pháp luật về tài chính số cần được thiết kế không chỉ để xác lập quyền mà còn phải tính đến toàn bộ vòng đời của giao dịch, từ xác lập quyền, chuyển giao, lưu kí, ghi nhận dữ liệu đến giải quyết tranh chấp và thi hành.

Đây sẽ là điều kiện quan trọng để thị trường tài sản mã hóa và các mô hình tài chính số phát triển theo hướng mở rộng dòng vốn nhưng không làm gia tăng những phát sinh pháp lí.