Tên lửa đạn đạo siêu vượt âm Oreshnik của Nga đang 'rất gần' Mỹ

Theo trang Gazeta.ru, Phó Chủ tịch thứ nhất Ủy ban Quốc phòng thuộc Duma Quốc gia Nga, ông Alexei Zhuravlyov cho biết Nga đã và đang cung cấp vũ khí cho Venezuela, đồng thời “không có trở ngại nào” trong việc chuyển giao các hệ thống tên lửa tiên tiến này. Tuyên bố được đưa ra trong bối cảnh chính phủ Venezuela kêu gọi hỗ trợ quân sự từ Nga, Trung Quốc và Iran, nhằm đối phó với điều mà họ gọi là “áp lực ngày càng tăng” từ Mỹ và các tin đồn về khả năng can thiệp quân sự.

Việc Venezuela tìm kiếm hệ thống tên lửa tầm xa là bước đi dễ hiểu. Nhiều năm qua, quốc gia Nam Mỹ này luôn tìm cách đối trọng với sức mạnh quân sự vượt trội của Mỹ và các hoạt động quân sự thường xuyên trong vùng biển Caribe. Mỹ thời gian qua, tăng cường hiện diện với nhóm tàu sân bay và máy bay ném bom chiến lược trong khu vực, dưới danh nghĩa chiến dịch chống buôn lậu ma túy. Động thái này đã khiến Venezuela huy động lực lượng quân đội và Tổng thống Nicolas Maduro kêu gọi “mức độ sẵn sàng cao nhất”.

Mối liên kết quân sự giữa Nga và Venezuela đã tồn tại hơn một thập kỷ. Venezuela từng mua 24 tiêm kích Su-30MK2, đồng thời triển khai hệ thống phòng không tầm xa S-300VM Antey-2500, cùng các tổ hợp phòng không Buk-M2E và Pantsir-S1. Gần đây, các chuyến bay vận tải quân sự Il-76 của Nga đến Caracas làm dấy lên nghi vấn về việc khôi phục chuỗi cung ứng và huấn luyện quân sự.

Sức mạnh của tên lửa Oreshnik

Oreshnik là tên lửa đạn đạo tầm trung siêu vượt âm (IRBM) thế hệ mới của Nga, lần đầu được Tổng thống Vladimir Putin công bố vào tháng 11 năm ngoái. Vũ khí này được Nga sử dụng lần đầu tiên trong chiến sự tại Ukraine, khi phóng từ bãi thử Kapustin Yar nhằm vào nhà máy ở Dnipro - nơi được cho là trung tâm sản xuất vũ khí tầm xa của Ukraine.

Tên lửa Oreshnik được phát triển dựa trên nền tảng RS-26 Rubezh, một phiên bản cơ động hơn của dòng RS-24 Yars. Sự cơ động này cho phép triển khai trên các bệ phóng di động (TEL), có thể ẩn nấp trong rừng hoặc di chuyển liên tục để tránh bị phát hiện - chiến thuật từng được Nga áp dụng hiệu quả trong nhiều thập kỷ.

Theo các nguồn phân tích quân sự, Oreshnik có tốc độ vượt Mach 10 (tức khoảng 12.300 km/h), đạt tầm bắn lên đến 5.000 - 5.500 km. Tên lửa này có thể mang theo tối đa 6 đầu đạn hạt nhân độc lập (MIRV), mỗi đầu đạn chứa nhiều đạn con, tạo hiệu ứng phân tán tương tự “súng shotgun” - đủ sức phá hủy khu vực rộng lớn chỉ trong một lần phóng. Với tốc độ siêu vượt âm, Oreshnik có thể tấn công bất kỳ mục tiêu nào tại châu Âu từ lãnh thổ Nga trong vòng chưa đầy 20 phút.

Tổng thống Putin từng tuyên bố đây là vũ khí “không thể đánh chặn”, bởi tốc độ và khả năng cơ động cao khiến các hệ thống phòng thủ hiện tại khó kịp phản ứng. Dù lần đầu được sử dụng với đầu đạn thông thường, giới chuyên gia nhận định nếu được trang bị hạt nhân, Oreshnik có sức hủy diệt ở cấp chiến lược, đủ để răn đe NATO. Đến tháng 8.2025, Nga bắt đầu sản xuất hàng loạt và triển khai tại Belarus, biến Oreshnik thành một công cụ răn đe cả quân sự lẫn chính trị đối với phương Tây.

Nếu được triển khai, Oreshnik sẽ giúp Venezuela có công cụ chiến lược, nhờ khả năng cơ động trên đường bộ và phóng nhanh từ bệ phóng di động. Chỉ cần bố trí tại khu vực phía Bắc Venezuela, loại tên lửa này có thể đe dọa trực tiếp lãnh thổ Mỹ, buộc Washington phải tăng cường năng lực phòng thủ tên lửa và theo dõi sát sao. Dù khả năng tấn công thực tế từ Venezuela là rất thấp, nhưng chỉ riêng việc sở hữu loại vũ khí này đã đủ để tạo ra sức ép đáng kể.

Kalibr có thể mang lại gì cho Venezuela?

Kalibr là họ tên lửa hành trình đa năng do NPO Novator phát triển từ thập niên 1990 và chính thức biên chế từ năm 1994. Kalibr được xem như đối trọng với Tomahawk của Mỹ. Tên lửa này có nhiều biến thể như 3M-14 (tấn công mặt đất), 3M-54 (chống hạm) và 91R (chống ngầm), và có thể phóng từ tàu ngầm lớp Kilo cùng nhiều loại tàu chiến.

Về năng lực kỹ chiến thuật, biến thể tấn công đất của Kalibr có tầm bắn nội địa lớn (khoảng 1.500 - 2.500km) và mang đầu đạn thông thường 450 - 500kg (phiên bản xuất khẩu thường bị giới hạn ở 300km).

Biến thể chống hạm đạt tốc độ Mach 3(3.705km/h), còn tổng thể tên lửa bay thấp, sử dụng dẫn đường quán tính kết hợp GPS, đạt độ chính xác cao. Kalibr đã được thử nghiệm trong thực chiến từ năm 2015 tới chiến dịch ở Ukraine, nơi nó được triển khai cho các đòn tấn công chính xác vào cơ sở hạ tầng.

Đối với Venezuela, Kalibr mang tới một khả năng răn đe tầm trung thực dụng như đe dọa căn cứ hải quân, bến cảng, kho nhiên liệu hay các mục tiêu hậu cần trong phạm vi vài trăm kilomet, làm tăng chi phí can thiệp quân sự cho đối thủ.

Tính di động của phiên bản Club-K đặc biệt đáng chú ý, bệ phóng ngụy trang trong container khiến việc phát hiện và theo dõi trở nên khó khăn hơn, đồng thời cho phép bố trí trong nhiều môi trường khác nhau, từ bờ biển đến cảng biển hay tuyến giao thông.

Thách thức mới cho Mỹ

Nếu Venezuela thực sự được trang bị các hệ thống tên lửa Oreshnik và Kalibr, cục diện an ninh tại khu vực Caribe sẽ thay đổi đáng kể. Khi đó, Mỹ sẽ buộc phải điều chỉnh lại mạng lưới phòng thủ khu vực, triển khai thêm tàu khu trục Aegis BMD, máy bay do thám và hệ thống phòng thủ tầm ngắn nhằm theo dõi, phát hiện và đánh chặn các mối đe dọa tiềm tàng.

Tuy nhiên, việc duy trì trạng thái cảnh giới liên tục và truy tìm các bệ phóng di động (TEL) là chiến dịch tốn kém, phức tạp và dễ làm giãn mỏng lực lượng Mỹ vốn đang phải chia sẻ giữa châu Âu và Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Về phương diện pháp lý, bất kỳ thương vụ chuyển giao nào như vậy đều vi phạm các nguyên tắc của Chế độ Kiểm soát Công nghệ Tên lửa (MTCR), trong đó cấm xuất khẩu loại tên lửa mang đầu đạn nặng trên 500kg và có tầm bắn vượt 300km. Nga khẳng định rằng các phiên bản tên lửa xuất khẩu cho đối tác “vẫn tuân thủ giới hạn kỹ thuật”, một cách diễn giải linh hoạt mà Moscow từng nhiều lần áp dụng.

Theo giới phân tích, việc Nga cung cấp tên lửa cho Venezuela, không phải dấu hiệu của một cuộc tấn công sắp xảy ra, mà là một nước cờ chiến lược. Với Nga, đây là cách mở rộng ảnh hưởng và thử phản ứng của Mỹ. Còn với Venezuela, động thái thắt chặt hợp tác quốc phòng với Nga giúp củng cố vị thế chính trị trong nước và chứng minh rằng quốc gia Nam Mỹ này vẫn có những đồng minh mạnh mẽ sẵn sàng hậu thuẫn khi cần thiết.