Tham vọng Greenland của Mỹ khó hiệu quả nếu nhằm vào đất hiếm

Thị trường tài chính tuần trước đã phản ứng tích cực khi các mã cổ phiếu liên quan đến đất hiếm tại hòn đảo băng giá này tăng vọt sau những tuyên bố cứng rắn của Tổng thống Donald Trump về việc kiểm soát vùng lãnh thổ này vì lý do an ninh quốc gia.

Tuy nhiên, trái ngược với sự hưng phấn của giới đầu tư và các chính trị gia, các chuyên gia hàng đầu trong ngành công nghiệp khai khoáng lại tạt một gáo nước lạnh vào ý tưởng này. Họ gọi đây là một giải pháp "phi lý" và xa rời thực tế, bởi những rào cản về địa chất, khí hậu khắc nghiệt và đặc biệt là nút thắt cổ chai trong khâu chế biến mà Trung Quốc đang nắm giữ chìa khóa độc quyền.

Ảo tưởng về "kho báu" dưới lớp băng và bài toán kinh tế nan giải

Không thể phủ nhận Greenland sở hữu một vị trí địa chính trị đắc địa, nằm kẹp giữa Mỹ và Nga, và được xem là chốt chặn an ninh quan trọng tại Bắc Cực. Khi băng tan chảy mở ra các tuyến đường hàng hải mới giúp rút ngắn đáng kể thời gian di chuyển giữa Á và Âu so với kênh đào Suez, giá trị chiến lược của hòn đảo này càng tăng lên gấp bội.

Cùng với đó là niềm tin rằng nguồn tài nguyên khoáng sản tại đây sẽ là chìa khóa để Mỹ phá vỡ thế kìm kẹp của Trung Quốc. Chính niềm tin này đã khiến cổ phiếu của các công ty như Critical Metals Corp hay Energy Transition Minerals tăng vọt từ 25% đến 30% chỉ sau một đêm, khi thị trường kỳ vọng rằng sự can thiệp của Mỹ sẽ dọn đường cho các giấy phép khai thác được thông qua nhanh chóng.

Tuy nhiên, sự lạc quan ngắn hạn của thị trường dường như đã bỏ qua những yếu tố cơ bản nhất của địa chất học và kinh tế học khai khoáng. Vấn đề cốt lõi nằm ở chất lượng quặng. Các giáo sư địa chất kinh tế chỉ ra rằng mặc dù Greenland chứa một lượng đá khổng lồ có chứa đất hiếm, nhưng hàm lượng thực tế của chúng lại cực kỳ thấp so với các mỏ đang hoạt động trên thế giới.

Tại các mỏ chủ lực ở Mỹ, Trung Quốc hay Úc, hàm lượng đất hiếm thường chiếm từ 5% đến 10% trong quặng, cho phép thu hồi nhiều vật liệu hữu ích trên mỗi tấn đất đá đào lên. Ngược lại, con số này ở Greenland chưa đến 1%. Sự chênh lệch về hàm lượng này dẫn đến một bài toán chi phí khổng lồ. Để thu được cùng một lượng đất hiếm, các công ty tại Greenland sẽ phải đào bới và vận chuyển khối lượng đất đá lớn gấp 10 lần so với các nơi khác.

Điều này càng trở nên bất khả thi khi đặt trong bối cảnh hạ tầng tại đây gần như con số không. Greenland không có hệ thống đường xá hoàn chỉnh, thiếu hụt thiết bị máy móc và lực lượng lao động tại chỗ, cộng thêm khí hậu Bắc Cực khắc nghiệt khiến việc vận hành trở nên vô cùng đắt đỏ và khó khăn.

Giáo sư John Mavrogenes từ Đại học Quốc gia Úc nhận định rằng ngay cả trong kịch bản lạc quan nhất, phải mất ít nhất một thập kỷ nữa việc sản xuất mới có thể bắt đầu. Do đó, ý tưởng cho rằng Greenland sẽ là lời giải ngắn hạn cho Mỹ là một điều hoàn toàn phi lý.

Cái bóng của Trung Quốc và sự lệch pha giữa chính trị và thực tế

Ngay cả khi Mỹ chấp nhận bỏ ra chi phí khổng lồ để vượt qua các rào cản về địa hình và thời tiết nhằm đưa quặng lên khỏi mặt đất, họ vẫn sẽ đâm đầu vào một bức tường thành khác kiên cố hơn nhiều: khâu chế biến. Các chuyên gia kỳ cựu trong ngành cảnh báo rằng việc khai thác chỉ là bước đầu tiên và dễ dàng nhất.

Quặng đất hiếm sau khi đào lên cần phải được tách và tinh chế qua các quy trình phức tạp trước khi có thể biến thành kim loại hoặc nam châm sử dụng trong xe điện, tuabin gió hay tên lửa quốc phòng. Và đây chính là nơi Trung Quốc nắm giữ "quyền lực mềm" đáng sợ nhất.

Bắc Kinh hiện kiểm soát khoảng 90% năng lực tinh chế đất hiếm toàn cầu. Điều này có nghĩa là ngay cả khi Mỹ khai thác thành công tại Greenland, rất có thể số quặng thô đó vẫn phải được đóng gói và gửi sang Trung Quốc để xử lý. Về bản chất, chuỗi cung ứng vẫn không thoát khỏi sự chi phối của đối thủ.

Mathan Somasundaram, Giám đốc điều hành của Deep Data Analytics, nhấn mạnh rằng tài nguyên tại Greenland không làm thay đổi cục diện cuộc chơi, bởi đất hiếm thực ra không quá "hiếm" về mặt trữ lượng, cái hiếm là khả năng chế biến quy mô lớn bên ngoài Trung Quốc. Bất kỳ ai làm chủ được công nghệ chế biến này bên ngoài biên giới Trung Quốc mới là người nắm giữ lợi thế thực sự.

Hơn nữa, các số liệu thống kê cho thấy Mỹ đang tìm kiếm giải pháp ở xa trong khi lời giải có thể nằm ngay tại sân nhà. Theo Cục Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ, trữ lượng đất hiếm của Mỹ ước tính đạt 1,9 triệu tấn, thậm chí còn cao hơn con số ước tính 1,5 triệu tấn của Greenland. Nếu Washington thực sự muốn có nguồn cung thô, họ hoàn toàn có thể khai thác ngay trong lục địa Mỹ với chi phí rẻ hơn và hạ tầng tốt hơn nhiều.

Ngoài ra, các rủi ro về môi trường và sự phản đối chính trị từ người dân địa phương tại Greenland cũng là những biến số khó lường mà các nhà đầu tư đang phớt lờ. Rõ ràng đang có một sự lệch pha lớn giữa những tuyên bố hùng hồn của giới chính trị và thực tế khắc nghiệt của bài toán kinh tế.

Việc đảm bảo nguồn cung đất hiếm mới trong lòng đất Greenland sẽ có tác động gần như bằng không đối với sự mất an toàn của chuỗi cung ứng hiện tại. Câu chuyện về Greenland, rốt cuộc, dường như là một trường hợp điển hình khi những toan tính chính trị đã chạy quá xa so với thực tiễn thương mại.