Thấy gì từ việc Samsung mở rộng đầu tư bán dẫn tại Việt Nam?
Làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu cùng các dự án mở rộng đầu tư tỷ USD từ những tập đoàn hàng đầu như Samsung, đang khẳng định vị thế ngày càng tăng của Việt Nam trong chuỗi giá trị bán dẫn thế giới.
Từ những định hướng chính sách nhất quán của Nhà nước đến sự kết nối chặt chẽ giữa doanh nghiệp nội địa với các tập đoàn đa quốc gia, Việt Nam đang từng bước tích lũy nền tảng công nghệ, xây dựng hệ sinh thái bán dẫn tự chủ trong tương lai.
Vị thế ngày càng tăng
Các công ty thành viên của Tập đoàn Samsung dự kiến đầu tư tổng cộng 12.260 tỷ won (khoảng 9,15 tỷ USD) vào mảng sản xuất chip, trong đó phân bổ gần 8.000 tỷ won cho Việt Nam, đồng thời mở rộng năng lực sản xuất phân khúc cao cấp tại Hàn Quốc.
Theo kế hoạch đầu tư trình lên chính quyền địa phương, Samsung Electronics có kế hoạch rót 105,79 nghìn tỷ đồng (tương đương 4,09 tỷ USD) vào các cơ sở kiểm thử chip nhớ tại Khu công nghiệp Yên Bình, tỉnh Thái Nguyên, miền Bắc Việt Nam.
Dây chuyền sản xuất đầu tiên dự kiến đi vào hoạt động trong quý IV năm 2027, và một dây chuyền khác sẽ được triển khai vào năm 2028. Đồng thời Samsung Electronics đã đưa 103 kỹ sư Việt Nam sang Hàn Quốc để đào tạo về kiểm thử chip nhớ cũng như vận hành thiết bị.
Dự án cũng nhấn mạnh vai trò ngày càng tăng của Việt Nam trong chuỗi cung ứng bán dẫn công đoạn sau (back-end) trên toàn cầu. Trong những năm gần đây, Việt Nam đã thu hút các khoản đầu tư lớn từ nhiều tập đoàn hàng đầu như Intel, Amkor Technology và Hana Micron cho các hoạt động lắp ráp, đóng gói và kiểm thử chip.
Tiến sĩ Bùi Xuân Minh, Trưởng nhóm Nghiên cứu thiết kế bán dẫn và Công nghiệp 4.0, Đại học RMIT Việt Nam cho biết đây là một tín hiệu khá rõ về việc Samsung đang mở rộng hoạt động bán dẫn tại Việt Nam, nhưng cần hiểu đúng bản chất của sự mở rộng này. Đây chưa phải là việc Samsung chuyển toàn bộ chuỗi sản xuất chip sang Việt Nam, mà trước mắt là đưa Việt Nam tham gia sâu hơn vào khâu hậu kỳ bán dẫn (back-end) – kiểm thử và đóng gói chip nhớ.
Nhưng điều này có ý nghĩa lớn bởi nhu cầu đối với bộ nhớ đang tăng mạnh cùng với sự phát triển của AI và các trung tâm dữ liệu. Nhà máy tại Việt Nam sẽ tập trung vào các dòng chip nhớ thế hệ hiện tại, trong khi Samsung có thể dành thêm năng lực tại Hàn Quốc cho các sản phẩm bộ nhớ tiên tiến hơn phục vụ AI. Như vậy, Việt Nam có thể trở thành một mắt xích bổ trợ cho mạng lưới sản xuất toàn cầu của Samsung.
GS.TS Young-Kyung Ko, Đại học Yonsei cho biết, khi Samsung Electronics lần đầu tiên quyết định lựa chọn Việt Nam làm quốc gia để mở rộng hoạt động và xây dựng cứ điểm sản xuất, họ đã tính toán cho một chiến lược dài hạn, ít nhất từ 5 đến 10 năm, thậm chí lâu hơn. Đến hiện tại, định hướng chiến lược đó vẫn còn nguyên giá trị, nên Samsung mới tiếp tục đầu tư.
“Chúng ta đều biết Samsung Electronics là một tập đoàn lớn đến mức nào. Đây là một trong những doanh nghiệp có lợi nhuận hoạt động cao nhất thế giới. Khi điều hành hoạt động kinh doanh trên phạm vi toàn cầu, doanh nghiệp phải cân nhắc xem đặt cơ sở sản xuất ở đâu sẽ mang lại lợi thế lớn nhất.
Nhìn vào các quyết định đầu tư trong năm nay, tôi cho rằng vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị bán dẫn đang ngày càng được củng cố và nâng cao”, GS.TS Young-Kyung Ko, Đại học Yonsei nhận định.
Chuyển dịch từ thu hút đầu tư sang xây dựng hệ sinh thái tự chủ
Ông Lê Quang Đạm, Tổng Giám đốc Marvell Việt Nam cho biết, trong chuỗi giá trị công nghiệp bán dẫn toàn cầu, đóng gói, kiểm thử (ATP - Assembly, Testing & Packaging), Việt Nam đang nắm giữ nhiều lợi thế cạnh tranh rõ nét nhất.
Ở công đoạn này, Việt Nam đã từng bước vươn lên trở thành một trong những trung tâm hậu kỳ bán dẫn hàng đầu khu vực nhờ sự hội tụ của nhiều tập đoàn công nghệ lớn. Điển hình là nhà máy đóng gói và kiểm thử chip quy mô lớn nhất thế giới của Intel tại Khu Công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh, đảm nhận phần lớn sản lượng cho các dòng vi xử lý của hãng trên phạm vi toàn cầu.
Cùng với đó, Amkor Technology (Bắc Ninh) đang vận hành một trong những nhà máy đóng gói và kiểm thử bán dẫn bán tự động tiên tiến bậc nhất thế giới với tổng vốn đầu tư tới 1,6 tỷ USD. Hana Micron tại Bắc Giang cũng Đang mở rộng quy mô nhà máy sản xuất và đóng gói chip nhớ cho các đối tác toàn cầu.
Cùng nhận định, Tiến sĩ Bùi Xuân Minh cho rằng không nên đồng nhất việc mở rộng back-end với việc Việt Nam đã có năng lực sản xuất chip tiên tiến. Khâu chế tạo wafer và các công nghệ semiconductor tiên tiến vẫn tập trung chủ yếu tại các trung tâm công nghệ của Samsung ở Hàn Quốc và các quốc gia khác.
Điểm đáng chú ý hơn là Samsung dự kiến tái đầu tư lợi nhuận của dự án, lên tới khoảng 2,5 tỷ USD, cho một nhà máy thứ hai nếu dự án hoạt động hiệu quả. Vì vậy, đây không chỉ là một dự án đơn lẻ mà có thể là bước đầu hình thành một cụm sản xuất, đóng gói và kiểm thử bộ nhớ bán dẫn quy mô lớn tại Việt Nam.
Nếu đi kèm với đào tạo nhân lực, phát triển doanh nghiệp phụ trợ và chuyển giao năng lực kiểm thử–đóng gói tiên tiến, tác động của Samsung đối với hệ sinh thái bán dẫn Việt Nam sẽ còn lớn hơn đáng kể.
Theo GS.TS Young-Kyung Ko (Đại học Yonsei), Việt Nam sở hữu lợi thế lớn về khả năng huy động nguồn lực và hành động thống nhất khi đã xác định các ngành chiến lược, dù việc thực thi chính sách bán dẫn sẽ đối mặt nhiều khó khăn thực tế.
Việc các tập đoàn nước ngoài mở rộng dòng vốn vào các công đoạn hậu kỳ tuy chưa mang lại công nghệ tiên tiến nhất ngay lập tức, nhưng tạo nền tảng quan trọng để tích lũy kinh nghiệm, đào tạo nhân lực và "gieo hạt giống" cho doanh nghiệp nội địa phát triển.
“Dù thị phần bán dẫn toàn cầu hiện còn khiêm tốn, chính sách tập trung đào tạo nguồn nhân lực quốc gia sẽ giúp Việt Nam tiếp cận công nghệ nhanh hơn, từng bước nâng cao vị thế và tỷ trọng ở một số công đoạn nhất định trong chuỗi giá trị toàn cầu”, ông nói.
Theo các chuyên gia phân tích Hãng nghiên cứu thị trường Dezan Shira & Associates, Việt Nam đang chuẩn bị các mức giá điện đặc biệt và ưu đãi dành cho các nhà máy sản xuất bán dẫn như một phần của Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Kế hoạch này hướng tới việc đáp ứng nhu cầu năng lượng khổng lồ của ngành cũng như đặc tính nhạy cảm của sản xuất bán dẫn trước những sự cố gián đoạn nguồn điện dù là ngắn nhất.
Các nhà máy chế tạo bán dẫn nằm trong số những cơ sở tiêu thụ điện năng lớn nhất của ngành công nghiệp hiện đại. Chi phí điện là một trong những khoản chi phí vận hành thường xuyên lớn nhất, và chỉ một sự cố gián đoạn nhỏ cũng có thể làm hỏng các lô sản xuất trị giá hàng triệu USD. Đối với các nhà đầu tư đang so sánh các địa điểm khác nhau theo chiến lược China+1, một cơ chế giá điện có thể dự đoán được và tối ưu về chi phí trở thành yếu tố vô cùng quan trọng.
Một biểu giá điện ưu đãi có thể giúp tiết giảm chi phí vận hành, nâng cao năng lực cạnh tranh của Việt Nam so với các trung tâm sản xuất chip khác trong khu vực.
Để thu hút ngành công nghiệp bán dẫn tiêu tốn nhiều điện năng, việc bảo đảm nguồn điện sạch và không bị gián đoạn là yếu tố cốt lõi trong tham vọng bán dẫn của Việt Nam. Quy hoạch điện lực quốc gia mới của Việt Nam đặt mục tiêu nâng tổng công suất lắp đặt lên 183–236 GW vào năm 2030, tăng mạnh từ mức chỉ hơn 80 GW vào năm 2023.
Để đạt được các mục tiêu này, Việt Nam sẽ cần khoản vốn đầu tư khoảng 136,3 tỷ USD cho đến năm 2030, tương đương hơn một phần tư GDP của Việt Nam năm 2024. Việc gắn kết chính sách giá điện bán dẫn với lộ trình này sẽ mang lại niềm tin cho các nhà đầu tư rằng nguồn cung cấp điện cho họ sẽ vừa duy trì tính cạnh tranh vừa đảm bảo độ ổn định suốt vòng đời của dự án.
Việt Nam đang từng bước tiến gần hơn tới mục tiêu trở thành một điểm đến cạnh tranh trong lĩnh vực sản xuất chip, khi các tập đoàn điện tử toàn cầu tái cơ cấu chuỗi cung ứng nhằm giảm thiểu rủi ro thương mại. Một chính sách giá điện ưu đãi, đi kèm với hợp đồng dài hạn và nguồn cung điện sạch ổn định, sẽ củng cố đáng kể sức hút của Việt Nam.
Các tập đoàn đa quốc gia như Intel và Amkor đã có mặt và vận hành nhà máy tại Việt Nam. Một hệ thống giá năng lượng có thể dự đoán được sẽ là đòn bẩy thu hút thêm các dự án sản xuất tiên tiến khác.