Thước đo hàng Việt Nam từ phiếu cắt báo đến AI Digital Twin

Cuộc lột xác của người tiêu dùng và sự lên ngôi của giá trị cốt lõi

Nhìn lại hành trình ba thập kỷ, ông Nguyễn Văn Phượng, Trưởng ban Điều tra Người tiêu dùng của Hiệp hội, đã nhắc lại xuất phát điểm mộc mạc của chương trình từ năm 1996, khi người dân trực tiếp cầm kéo cắt những lá phiếu bình chọn trên báo Sài Gòn Tiếp Thị. Trải qua 30 năm thăng trầm của nền kinh tế, phương pháp thu thập dữ liệu đã liên tục tiến hóa, từ việc ghi nhận thủ công tại các kỳ hội chợ cuối thập niên 90, đến thư tín, nhật ký tiêu dùng, và nay là hệ thống khảo sát trực tuyến phủ sóng toàn quốc.

Dù phương tiện có thay đổi, nguyên tắc tối thượng vẫn được giữ nguyên: danh hiệu này không phải là một tờ giấy khen do cơ quan quản lý ban phát, mà là quyết định từ chính ví tiền của người tiêu dùng, phản ánh hành vi mua sắm thực tế, hoàn toàn miễn nhiễm với các chiêu trò truyền thông hay quảng cáo thổi phồng.

Quy mô của cuộc khảo sát năm 2026 là một minh chứng cho mức độ nghiêm túc của chương trình. Hơn 21.000 người tiêu dùng và hơn 4.000 điểm bán lẻ đã được tiếp cận trực tiếp, tạo ra hơn 155.000 lượt bình chọn. Từ gần 4.500 doanh nghiệp được nhắc tên ban đầu, trải qua các vòng lọc và xác minh chéo gắt gao với 39 cơ quan quản lý tại 23 địa phương, danh sách cuối cùng chốt lại ở con số 581 doanh nghiệp đạt chuẩn. Trong bức tranh tổng thể đó, ngành thực phẩm chế biến và hàng tiêu dùng nhanh tiếp tục thể hiện sự áp đảo, với khu vực Đông Nam Bộ giữ vững vị thế đầu tàu sản xuất.

Tuy nhiên, điểm thú vị nhất của bản báo cáo nằm ở sự thay đổi trong cấu trúc niềm tin. Thị trường chứng kiến sự lên ngôi của nhiều doanh nghiệp địa phương quy mô nhỏ nhưng lại xây dựng được uy tín vững chắc, vượt qua cả những ông lớn trong ngành. Điều này gửi đi một thông điệp rõ ràng: niềm tin của người tiêu dùng Việt Nam không còn tỷ lệ thuận với độ hoành tráng của nhà máy hay ngân sách quảng cáo, mà được quyết định bởi trải nghiệm sản phẩm thực tế và sự ổn định về mặt chất lượng theo thời gian.

Sự phân hóa của thị trường cũng được định hình lại một cách sắc nét. Khảo sát chỉ ra ba nhóm người tiêu dùng đặc trưng: nhóm "phòng thủ" (40%) cực kỳ nhạy cảm về giá và thắt chặt chi tiêu; nhóm "cân bằng" (45%) luôn đong đếm giữa giá cả và chất lượng thương hiệu; và nhóm "nâng cấp" (15%) sẵn sàng chi trả cao cho các sản phẩm tốt cho sức khỏe và thân thiện với môi trường. Thị trường Việt Nam đã chấm dứt kỷ nguyên tăng trưởng nóng theo chiều rộng, và đang bước vào giai đoạn cạnh tranh khốc liệt theo chiều sâu. Tại mặt trận mới này, các yếu tố như an toàn, khả năng truy xuất nguồn gốc và chứng nhận chất lượng minh bạch mới là những "vũ khí" quyết định sự sống còn, thay vì chiến lược hạ giá thành sản phẩm.

Về xu hướng tiêu dùng xanh, báo cáo năm 2025 cũng chỉ ra một nghịch lý đáng suy ngẫm. Dù nhận thức về bảo vệ môi trường đã ở mức rất cao (hơn 80% người dùng hiểu biết về tiêu dùng xanh), hành vi mua sắm thực tế lại chưa theo kịp. Rào cản về giá thành cao, sự khan hiếm của điểm bán và thiếu minh bạch thông tin khiến phần lớn người tiêu dùng chỉ chấp nhận trả chênh lệch 5-10% cho các sản phẩm dán nhãn xanh. Tiêu dùng xanh tại Việt Nam đang bước qua giai đoạn "ủng hộ bằng lời nói" để tiến vào giai đoạn "cân nhắc bằng ví tiền", đòi hỏi sự can thiệp đồng bộ từ cả phía doanh nghiệp tối ưu chi phí lẫn các chính sách hỗ trợ từ nhà nước.

AI Digital Twin: Cánh cửa bước vào tương lai của nghiên cứu thị trường

Giữa thời kỳ hành vi người tiêu dùng thay đổi nhanh chóng và phức tạp, các phương pháp nghiên cứu thị trường truyền thống đang dần bộc lộ những độ trễ nhất định. Tại buổi họp báo, Hiệp hội đã gây chú ý khi giới thiệu dự án AI Digital Twin – một bước tiến công nghệ mang tính cách mạng trong lĩnh vực nghiên cứu thị trường tại Việt Nam.

Khái niệm "bản sao kỹ thuật số" (Digital Twin) vốn dĩ đã quen thuộc trong ngành sản xuất công nghiệp để mô phỏng máy móc, nay được ứng dụng để tạo ra các "phiên bản ảo" của người tiêu dùng. Bằng cách nạp vào hệ thống các tập dữ liệu khổng lồ về hành vi mua sắm thực tế, lịch sử bình chọn, thói quen lướt web và các phản ứng tâm lý học hành vi thu thập được trong suốt nhiều năm, AI Digital Twin có khả năng mô phỏng và dự đoán chính xác cách một nhóm người tiêu dùng cụ thể sẽ phản ứng trước một sản phẩm mới, một chiến dịch giảm giá hay một thông điệp quảng cáo.

Công nghệ này mở ra những cánh cửa cơ hội vô giá cho các doanh nghiệp Việt. Thay vì phải tung sản phẩm ra thị trường thật và chịu rủi ro thất bại tốn kém, các công ty giờ đây có thể đưa sản phẩm vào "kiểm thử" trên các bản sao kỹ thuật số này để đánh giá tỷ lệ chấp nhận, tối ưu hóa bao bì, và tinh chỉnh lại thông điệp tiếp thị cho phù hợp nhất với từng tệp khách hàng (từ nhóm "phòng thủ" cho đến nhóm "nâng cấp"). Theo ông Phượng, mô hình AI Digital Twin hiện tại đã đạt độ chính xác khoảng 70% trong việc dự báo quyết định mua sắm, và đội ngũ kỹ sư đang tiếp tục huấn luyện thuật toán để đẩy mức độ tin cậy lên 80-90% trước khi triển khai ứng dụng rộng rãi cho cộng đồng doanh nghiệp.

Sự xuất hiện của AI Digital Twin, cùng với những sự thay đổi cốt lõi trong hành vi tiêu dùng được công bố, khẳng định một thực tế rằng: sân chơi bán lẻ Việt Nam đã thiết lập một luật chơi hoàn toàn mới. Ở chu kỳ cạnh tranh tiếp theo này, những doanh nghiệp chỉ dựa vào quy mô hoặc chiến tranh giá cả sẽ nhanh chóng bị bỏ lại phía sau. Để tồn tại và phát triển, doanh nghiệp bắt buộc phải chuyển mình, ứng dụng công nghệ để thấu hiểu khách hàng một cách sâu sắc nhất, đồng thời xây dựng một hệ giá trị dựa trên sự minh bạch, chất lượng bền bỉ và trách nhiệm với cộng đồng. Niềm tin, giờ đây, chính là loại tài sản vô hình nhưng có sức mạnh cạnh tranh khốc liệt nhất trên thương trường.