Tin vũ khí hôm nay 20.2: ‘Mắt thần trên không’ của Mỹ hội tụ về Vịnh Ba Tư

“Mắt thần trên không” của Mỹ hội tụ về Vịnh Ba Tư

Không quân Mỹ đã điều động 6 trong tổng số 16 máy bay cảnh báo sớm trên không E-3 Sentry còn hoạt động tới châu Âu và Trung Đông, tương đương gần 40% toàn bộ phi đội hiện có. Theo dữ liệu theo dõi bay ngày 18.2, hai chiếc E-3 xuất phát từ căn cứ Elmendorf (Alaska) đã hạ cánh tại RAF Mildenhall (Anh) trước khi tiếp tục hành trình tới căn cứ không quân Prince Sultan (Ả Rập Saudi). Bốn máy bay khác bay từ căn cứ Tinker (Oklahoma) tới Ramstein (Đức) và được dự kiến sẽ di chuyển tiếp sang Trung Đông. Việc tái bố trí diễn ra trong vòng 48 giờ, cùng thời điểm nhiều tiêm kích, máy bay tiếp dầu và trinh sát Mỹ vượt Đại Tây Dương tới khu vực do Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) phụ trách.

Sáu máy bay được triển khai gồm các số hiệu 82-0007, 75-0556, 76-1605, 79-0001, 81-0005 và 76-1604. Việc tập trung lực lượng này được đánh giá là đợt tăng cường lớn nhất của Mỹ tại Trung Đông kể từ sau chiến tranh Iraq năm 2003. Trong khi Mỹ và Iran vẫn duy trì đối thoại, giới chức Iran cảnh báo sẽ đáp trả mạnh nếu xảy ra hành động quân sự mới.

Hiện phi đội E-3 của Mỹ đã giảm từ 31 chiếc xuống còn 16 trong giai đoạn 2023-2024 nhằm tối ưu bảo dưỡng và duy trì khả năng sẵn sàng. Tuy nhiên, tỷ lệ sẵn sàng chiến đấu trung bình năm tài khóa 2024 chỉ đạt khoảng 55,68%, đồng nghĩa tại một thời điểm thường có chưa tới 9 máy bay có thể thực hiện nhiệm vụ. Vì vậy, việc điều động 6 chiếc tới một khu vực phản ánh mức độ tập trung nguồn lực đáng kể, đồng thời làm giảm hiện diện cảnh báo sớm tại Alaska và khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Tại Alaska, nơi E-3 thường hỗ trợ nhiệm vụ trực chiến phòng không, hiện chỉ còn một máy bay duy trì hoạt động.

E-3 Sentry được phát triển từ khung thân Boeing 707-320B, đưa vào biên chế từ năm 1977. Máy bay có trọng lượng cất cánh tối đa khoảng 157 tấn, tốc độ hành trình gần 580km/h, trần bay hơn 8.800m và tầm hoạt động vượt 9.000km. Điểm đặc trưng là đĩa radar đường kính 9,1m gắn trên lưng, tích hợp hệ thống AN/APY-1 hoặc AN/APY-2 có khả năng phát hiện mục tiêu bay thấp ở khoảng cách trên 400km, bao gồm máy bay, tên lửa hành trình và thiết bị không người lái.

Một tổ bay tiêu chuẩn gồm 4 thành viên điều khiển và 13-19 chuyên viên nhiệm vụ vận hành 14 bảng điều khiển. E-3 có thể liên kết dữ liệu thời gian thực với sở chỉ huy mặt đất hoặc hải quân, điều phối tác chiến không đối không, không đối đất và hỗ trợ phòng không. Tuy đã được nâng cấp lên chuẩn E-3G với hệ thống điện tử, Link 16 và buồng lái cải tiến, khung thân máy bay đã hơn 30 năm tuổi, động cơ TF33 không còn sản xuất, gây áp lực bảo dưỡng lớn.

Không quân Mỹ dự kiến thay thế E-3 bằng E-7 Wedgetail từ năm 2027, song chương trình còn đối mặt tranh luận ngân sách. Trong khi đó, Quốc hội Mỹ đã chặn việc tiếp tục loại biên E-3 tới hết năm tài khóa 2026. Bên cạnh E-3, Mỹ cũng điều động thêm các tiêm kích F-15E, F-35, F-22, F-16, máy bay tiếp dầu, trinh sát RC-135 và hai nhóm tác chiến tàu sân bay tới khu vực CENTCOM. Trong kịch bản chiến dịch kéo dài nhiều tuần, E-3 đóng vai trò trung tâm trong điều phối gói không kích quy mô lớn và duy trì nhận thức tình huống trên không và trên biển.

Vai trò mới của Thổ Nhĩ Kỳ trong cấu trúc răn đe NATO

Cuộc diễn tập hải quân STEADFAST DART 26 của NATO ngày 18.2 ngoài khơi bờ biển Baltic đã đánh dấu lần đầu tiên dòng xe chiến đấu đổ bộ ZAHA do Thổ Nhĩ Kỳ phát triển được triển khai quy mô lớn trong một biên đội đa quốc gia. Sự kiện này được xem là bước thử nghiệm quan trọng đối với năng lực triển khai sức mạnh từ biển vào bờ của liên minh Bắc Đại Tây Dương trong môi trường ven biển phức tạp.

Trong giai đoạn cao điểm của diễn tập tại khu huấn luyện Putlos, lính thủy đánh bộ Thổ Nhĩ Kỳ sử dụng xe đổ bộ ZAHA do FNSS chế tạo đã thực hiện đổ bộ dưới sự yểm trợ chặt chẽ của không quân, hải quân và lực lượng đặc nhiệm đồng minh. Theo thông tin từ Bộ Quốc phòng Thổ Nhĩ Kỳ và Bộ Tư lệnh Liên quân NATO, đây là lần đầu phương tiện đổ bộ thế hệ mới này tham gia một nhóm tác chiến NATO ở quy mô lớn.

STEADFAST DART 26 là cuộc diễn tập thực binh chủ lực của Lực lượng Phản ứng Đồng minh (ARF), với mục tiêu kiểm chứng khả năng tăng viện nhanh từ Nam Âu lên khu vực Baltic bằng đường bộ, biển và không. Khoảng 10.000 quân nhân, hơn 1.500 phương tiện và 17 tàu chiến từ hơn 12 quốc gia tham gia, dưới sự điều phối của nước chủ nhà Đức. ARF được thiết kế có thể triển khai tới 40.000 binh sĩ trong vòng 10 ngày khi xảy ra khủng hoảng.

Trong khuôn khổ này, Nhóm tác chiến Anadolu của Thổ Nhĩ Kỳ giữ vai trò trung tâm. Lực lượng xoay quanh tàu đổ bộ tấn công TCG Anadolu, cùng các khinh hạm TCG Oruçreis, TCG İstanbul và tàu tiếp vận TCG Derya. Trước đó, máy bay không người lái Bayraktar TB3 cất cánh từ TCG Anadolu đã thực hiện một cuộc tấn công chính xác vào mục tiêu mặt nước trên biển Baltic, hoàn tất chu trình phóng - tác chiến - thu hồi dưới cơ chế chỉ huy NATO.

Kịch bản đổ bộ cho thấy mức độ tích hợp cao giữa các thành phần. TB3 thực hiện trinh sát, truyền dữ liệu mục tiêu cho mạng lưới tác chiến chung. Tiêm kích Eurofighter 2000 của Đức tiến hành không kích mục tiêu mô phỏng. Lực lượng đặc nhiệm Tây Ban Nha xử lý chướng ngại dưới nước, trong khi trực thăng tấn công Thổ Nhĩ Kỳ yểm trợ hỏa lực tầm gần. Sau đó, các xe ZAHA tiến vào bờ, đưa binh sĩ đổ bộ trong điều kiện được bảo vệ bằng giáp thép.

ZAHA là xe chiến đấu lội nước bánh xích, dài khoảng 8,3m, chở 21 người, có thể đạt tốc độ 70km/h trên bộ và 7 hải lý/giờ dưới nước nhờ hệ thống phản lực nước kép. Xe trang bị tháp súng điều khiển từ xa với súng máy 12,7mm và súng phóng lựu tự động 40mm, tích hợp hệ thống quản lý chiến trường và bảo vệ theo tiêu chuẩn NATO. Thiết kế thân kín nước và khả năng tự cân bằng giúp phương tiện hoạt động trong điều kiện biển động. Từ một chương trình hiện đại hóa trong nước khởi động năm 2019, ZAHA đã trở thành năng lực có ý nghĩa ở cấp độ liên minh. Diễn tập STEADFAST DART 26 vì vậy không chỉ là màn trình diễn kỹ thuật, mà còn phản ánh xu hướng tăng cường vai trò của Thổ Nhĩ Kỳ trong cấu trúc răn đe và phòng thủ tập thể của NATO tại các vùng duyên hải trọng yếu.

Triều Tiên tăng tốc hiện đại hóa pháo binh tầm xa

Triều Tiên đã tổ chức lễ bàn giao chính thức 50 hệ thống pháo phản lực siêu lớn 600mm KN-25 cho các đơn vị tác chiến của quân đội Triều Tiên (KPA), ngay trước thềm Đại hội lần thứ IX của đảng Lao động Triều Tiên. Theo hình ảnh do truyền thông nhà nước công bố, các bệ phóng bánh lốp hạng nặng được xếp thành hàng, được mô tả như “món quà” của ngành công nghiệp quốc phòng dành cho lực lượng tiền tuyến. Sự kiện kết hợp yếu tố trang bị quân sự với thông điệp chính trị, nhấn mạnh vai trò của KN-25 trong tiến trình hiện đại hóa hỏa lực tầm xa của Triều Tiên.

Triều Tiên gọi KN-25 là hệ thống pháo phản lực phóng loạt siêu lớn, song Lực lượng Mỹ tại Hàn Quốc phân loại đây là tên lửa đạn đạo tầm ngắn do kích thước, tầm bắn và quỹ đạo bay dạng bán đạn đạo. KN-25 được thử nghiệm lần đầu ngày 25.8.2019. Trong lần phóng từ bờ biển phía đông, hai đạn bay khoảng 380 km, đạt độ cao gần 97km trước khi rơi xuống biển Nhật Bản. Các cuộc thử nghiệm tiếp theo trong năm 2019 cho thấy tầm bắn dao động 330 -380km, quỹ đạo cao và xa hơn đáng kể so với pháo phản lực truyền thống.

Về cấu hình, KN-25 được cho là tên lửa một tầng nhiên liệu rắn, đường kính 600mm, dài khoảng 8,6m. Tỷ lệ kích thước khiến nó gần với tên lửa đạn đạo tầm ngắn hơn là đạn pháo phản lực thông thường. Tên lửa có bốn cánh ổn định phía sau và bốn cánh điều khiển phía trước, cho thấy khả năng điều chỉnh quỹ đạo trong pha cuối. Bình Nhưỡng đề cập tới hệ thống dẫn đường chính xác tự động, nhiều khả năng kết hợp dẫn đường quán tính với cập nhật vệ tinh và khả năng chống nhiễu điện tử.

Hệ thống được triển khai trên xe mang phóng tự hành bánh lốp đa trục, thường mang bốn ống phóng. Tính cơ động đường bộ cho phép áp dụng chiến thuật “bắn - cơ động”, giảm nguy cơ bị phản pháo. Dữ liệu thử nghiệm cho thấy có thể phóng loạt với khoảng cách giữa các quả chỉ 20 - 30 giây, tạo mật độ hỏa lực lớn trong thời gian ngắn.

Theo đánh giá, tầm bắn 350 - 380km cho phép KN-25 vươn tới nhiều căn cứ không quân, trung tâm hậu cần và sở chỉ huy trên lãnh thổ Hàn Quốc, tùy vị trí triển khai. Đầu đạn khối lượng lớn kết hợp quỹ đạo bán đạn đạo có thể gây hư hại đường băng, kho nhiên liệu hoặc công trình kiên cố. Việc nhiều bệ phóng đồng thời khai hỏa có thể tạo sức ép đáng kể lên hệ thống phòng thủ tên lửa như Patriot hoặc THAAD. Tuy nhiên, số lượng ống phóng hạn chế trên mỗi xe và yêu cầu nạp đạn lại đặt ra thách thức hậu cần nếu duy trì cường độ cao kéo dài.

Sự mở rộng của KN-25 làm mờ ranh giới giữa pháo phản lực và tên lửa đạn đạo tầm ngắn, tạo thêm lớp năng lực tấn công trong cấu trúc hỏa lực của Triều Tiên. Đối với Hàn Quốc, Nhật Bản và Mỹ, xu hướng này đặt ra yêu cầu điều chỉnh hệ thống cảnh báo sớm, phòng thủ tên lửa và kế hoạch ứng phó trong môi trường an ninh ngày càng phức tạp.