Tính toán của Việt Nam khi đưa ra khung pháp lí crypto khắt khe hàng đầu châu Á?
Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi tuyên bố, những tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa đầu tiên của Việt Nam sẽ được cấp phép trong năm 2026. Đó là lời khẳng định mới nhất cho một tiến trình đã kéo dài từ đầu năm.
Tuy nhiên, lo ngại được nhắc nhiều nhất trong các cộng đồng quan tâm tới tài sản mã hóa là câu chuyện "không USDT": các đồng stablecoin đảm bảo bằng tiền pháp định sẽ không được chấp nhận.
Trung gian nòng cốt của tài sản mã hóa
Cách nhà đầu tư mua bán tài sản mã hóa từ lâu nay luôn xoay quanh các đồng stablecoin. Đồng Việt Nam không có cặp giao dịch trực tiếp với Bitcoin hay Ethereum trên sàn quốc tế.
Trước tiên, họ đổi VND sang USDT qua chợ ngang hàng (P2P) trên Binance hay OKX. Sau đó, họ dùng USDT để mua Bitcoin hoặc Ethereum. Khi chốt lời, họ bán ngược lại thành USDT, rồi quy đổi về VND. USDT là hạ tầng thanh toán, gần như là kênh duy nhất nối tiền VND với thị trường crypto toàn cầu.
Cây cầu ấy đã ăn sâu vào đời sống thực. Theo CoinShares dẫn lời một nhà đầu tư ở Đà Nẵng, phần lớn khách hàng trả bằng USDT, vừa nhanh vừa linh hoạt, vừa ít thủ tục. Theo dữ liệu CoinShares dẫn lại, mạng lưới TRON xử lý hơn 320 triệu giao dịch USDT mỗi tháng. Các giao dịch dưới 1.000 USD chiếm 60-74% hoạt động ban ngày ở châu Á.
Nhưng Nghị quyết 05/2025/NQ-CP, văn bản đặt nền cho mô hình thí điểm, có một định nghĩa hẹp. Tài sản mã hóa được phép giao dịch không bao gồm chứng khoán hay tiền pháp định. USDT neo giá trực tiếp theo đô la Mỹ, nên bị loại trừ ngay từ đầu. Sàn cấp phép chỉ giao dịch những đồng như Bitcoin, Ethereum. Mọi thanh toán và định giá đều bằng VND.
Hệ quả được giới phân tích cho rằng sẽ gần như chắc chắn xảy ra là một khoảng chênh giá giữa thị trường trong nước và quốc tế. Thực tế, tiền lệ đã có vào tháng 9/2025, khi giá USDT trên chợ P2P Binance tại Việt Nam từng tụt xuống dưới 26.400 VND. Có thời điểm, mức này còn thấp hơn tỉ giá USD/VND chính thức là 26.385 VND/USD. Đó là một biến động bất thường, dù chưa sàn nào bị siết vào lúc đó.
Nhiều quan điểm cho rằng khi sàn hợp pháp mở cửa mà thiếu USDT, chợ phi chính thức nhiều khả năng vẫn tồn tại song song. Chỉ là dưới một hình thức khác.
Bộ quy định chặt chẽ gấp hàng trăm lần mặt bằng chung châu Á
Loại bỏ stablecoin không phải điểm khắt khe duy nhất. Đặt cạnh các trung tâm tài chính số khác của châu Á, Việt Nam nổi lên như một mô hình siết chặt hàng đầu. Đây là lựa chọn có chủ đích, không phải sơ suất lập pháp.
Vốn điều lệ tối thiểu cho một sàn cấp phép là 10.000 tỉ đồng, tương đương khoảng 380 triệu USD. Theo tính toán của Bitsofblocks, con số này cao gấp khoảng 600 lần ngưỡng vốn của Hong Kong, vốn chỉ yêu cầu khoảng 640.000 USD cho sàn giao dịch tài sản mã hóa.
Trong số vốn đó, ít nhất 65% phải đến từ cổ đông tổ chức. Trên 35% phải do ít nhất hai nhà đầu tư tổ chức nắm giữ, thuộc ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm hoặc công nghệ. Sở hữu nước ngoài bị chặn ở mức 49%. Toàn bộ 5 năm thí điểm chỉ dự kiến cấp khoảng 5 giấy phép.
Đi kèm là các rào cản kỹ thuật. Sàn phải đạt chứng nhận an toàn hệ thống thông tin mức cao nhất tại Việt Nam. Bộ Công an phải phê duyệt sàn mới được phép vận hành. Hàng rào vốn và sở hữu của Việt Nam, theo đánh giá là cao nhất khu vực.
Sự thận trọng có tính toán
Sự thận trọng ấy lại làm dấy lên một lo ngại. Vitaliy Shtyrkin, Giám đốc sản phẩm tại B2BINPAY, nói với Decrypt rằng giới hạn 5 giấy phép có khả năng biến sandbox thí điểm thành một khu vực khép kín. Theo ông, ngưỡng gia nhập quá cao khiến hầu hết ứng viên tiềm năng không thể vượt qua. Ông cho rằng, nếu Việt Nam không hạ thấp rào cản, thanh khoản và sự đổi mới sẽ ở lại bên ngoài biên giới thay vì chảy vào trong nước.
Mục tiêu ban đầu của chính sách là kéo hàng trăm tỉ USD tài sản số đang ở nước ngoài về tầm kiểm soát. Nếu rào cản gia nhập lẫn kênh giao dịch quen thuộc nhất đều bị khóa, phần thanh khoản lớn nhất có thể vẫn không muốn tới các sàn nội địa.
Tuy nhiên, nếu gọi đây là chính sách bảo thủ sẽ bỏ sót một phần bối cảnh quan trọng. Việt Nam hiện vẫn nằm trong "danh sách xám" giám sát tăng cường của FATF. Một trong 10 hạng mục FATF yêu cầu cải thiện gấp là quản lý tài sản ảo.
Siết chặt kiểm soát tiền mã hóa, vì vậy, là một phần cái giá Việt Nam phải trả để thoát khỏi danh sách này. Nếu không, ngân hàng quốc tế có thể áp thêm phí và độ trễ lên các giao dịch xuyên biên giới với Việt Nam.
Tình trạng lừa đảo công nghệ cao liên quan tài sản mã hóa cũng là lý do việc siết chặt được ưu tiên hàng đầu. Sàn được giám sát kì vọng sẽ tăng độ minh bạch và tính an toàn. Tài sản khách hàng được tách bạch, danh tính được xác thực (KYC) gắn với tài khoản ngân hàng.
Cũng vì lẽ đó, giới đầu tư tổ chức nhìn thấy cơ hội. Dragon Capital ước tính, hồi tháng 9/2025, người Việt đang nắm giữ khoảng 100 tỉ USD tài sản mã hóa. Nghị quyết 05 là bước đi quan trọng để thúc đẩy thị trường tài sản số phát triển nhanh chóng và đúng hướng. Dragon Capital còn đề xuất một quỹ hoán đổi danh mục token hóa, làm cầu nối đưa vốn số vào kênh đầu tư dài hạn.
Hai nhóm nhà đầu tư, hai nỗi lo khác nhau
Phản ứng trước việc sàn cấp phép vắng bóng USDT không đồng nhất. Nó chia nhà đầu tư Việt Nam thành hai "chiến tuyến" với hai mối bận tâm khác nhau.
Nhóm đầu là người dùng crypto như công cụ thanh toán hàng ngày, như freelancer nhận lương quốc tế, người nhận kiều hối, dân buôn bán xuyên biên giới. Với họ, USDT không thể thay bằng cặp BTC/VND hay ETH/VND. Họ cần một kênh chuyển tiền nhanh, linh hoạt, ít rườm rà. Các chuyên gia cảnh báo, nếu chính sách được thực thi triệt để, nó có nguy cơ "đẩy hoạt động lún sâu hơn vào vùng khuất". Điều đó ngược hẳn với mục tiêu minh bạch hóa ban đầu.
Nhóm thứ hai là nhà đầu tư lớn, đang giữ một phần trong khối tài sản hàng trăm tỉ USD trên sàn nước ngoài. Quan ngại lớn nhất của khối nhà đầu tư này là khi chuyển tài sản từ các sàn quốc tế về sàn Việt Nam, tài sản có thực sự được lưu giữ đầy đủ và minh bạch hay không.
Giải pháp được đề xuất là sàn nội địa phải công khai bằng chứng dự trữ, đạt tiêu chuẩn an ninh ngang tầm quốc tế. Nhóm này chấp nhận giao dịch bằng VND, miễn là có bảo hiểm và bồi thường rõ ràng nếu sàn gặp sự cố. Phần đông quan điểm nghiêng về ủng hộ có điều kiện.
Ở phía ngược lại, giới xây dựng sản phẩm công nghệ tỏ ra tích cực hơn. Ông Thanh Le, trong phỏng vấn với Wublock, mô tả cách tiếp cận của chính phủ là "thận trọng nhưng về bản chất là ủng hộ". Khung pháp lý tuy chặt nhưng mang lại sự chắc chắn để họ dám xây dựng lâu dài tại Việt Nam.
Những "van xả áp" đã được tính đến
Nhà quản lí không bỏ qua những quan ngại này. Một số cơ chế giảm sốc đã được cài vào khung pháp lí ngay từ đầu. Trong 6 tháng đầu, sau khi sàn đầu tiên được cấp phép, sẽ là giai đoạn ân hạn, nơi nhà đầu tư vẫn có thể giao dịch qua kênh cũ chưa bị áp chế tài. Ông Tô Trần Hòa, Phó trưởng Ban thường trực Ban Quản lý thị trường giao dịch tài sản mã hóa (Ủy ban Chứng khoán Nhà nước), xác nhận thêm một điểm: người giữ tài sản trong ví cá nhân sẽ không bị phạt. Quy định chỉ áp dụng khi phát sinh giao dịch. Mức phạt cũng được phân tầng, với 30-50 triệu đồng với cá nhân, 180-200 triệu đồng với tổ chức vi phạm.
Về dài hạn, ông Hòa cho biết Ủy ban đang nghiên cứu thêm các sản phẩm mới như cho vay kí quỹ, cho vay tài sản mã hóa và phái sinh. Tuy nhiên, chưa có thông tin rõ ràng nào liệu stablecoin có nằm trong lộ trình mở rộng đó hay không. Đến nay, đây vẫn là một khoảng trống chính sách, chứ không phải một cam kết.
Khoảng trống ấy mới là điều đáng theo dõi nhất. Giả sử hết giai đoạn ân hạn, sàn nội địa vẫn chưa hấp thụ được dòng chảy USDT đã ăn sâu vào thói quen nhà đầu tư Việt. Áp lực buộc nhà quản lý mở lại kênh ấy sẽ chỉ ngày càng lớn, có thể dưới một hình thức được giám sát chặt hơn.
