TITAN: 'Sở chỉ huy' AI mới của quân đội Mỹ
Đầu tháng 9, Lục quân Mỹ trao 2 hợp đồng trị giá tổng cộng 192 triệu USD cho Palantir Technologies (127 triệu USD) và Anduril Industries (65 triệu USD), chính thức đưa hệ thống chỉ huy sử dụng AI TITAN từ giai đoạn nguyên mẫu bước sang sản xuất loạt.
Vấn đề của chiến trường quá nhiều dữ liệu
Trước khi có TITAN, một sĩ quan chỉ huy cấp lữ đoàn của Lục quân Mỹ phải tự tay ghép nối dữ liệu từ nhiều nguồn tách biệt như ảnh vệ tinh, tín hiệu điện tử, hình ảnh từ drone, báo cáo từ mặt đất. Mỗi nguồn dữ liệu này thường nằm trên một hệ thống riêng, có định dạng và tốc độ cập nhật riêng.
Ghép chúng lại thành một bức tranh mục tiêu thống nhất, rồi chuyển thông tin đó cho đơn vị hỏa lực để kịp thời khai hỏa là công việc tiêu tốn rất nhiều thời gian.
Thứ trưởng Lục quân Mỹ Gabe Camarillo mô tả "không phải là thiếu dữ liệu, mà là quá nhiều dữ liệu". Số lượng cảm biến trên chiến trường hiện đại, từ vệ tinh thương mại giá rẻ đến drone cỡ nhỏ, tăng nhanh hơn nhiều so với khả năng con người xử lí thủ công. Khoảng thời gian từ lúc phát hiện mục tiêu đến lúc bắn trúng chính là thứ quyết định người chiến thắng trong cuộc đấu hỏa lực.
Từ vấn đề cụ thể này, khái niệm “Nút truy cập tình báo và mục tiêu chiến thuật” (Tactical Intelligence Targeting Access Node — TITAN) ra đời. Công nghệ AI được chọn làm giải pháp quyết định để giải bài toán xử lí dữ liệu.
5 năm thử nghiệm kĩ lưỡng
Năm 2021, Lục quân Mỹ trao các hợp đồng phát triển ban đầu trị giá khoảng 17 triệu USD để thăm dò khái niệm một trạm chỉ huy có thể kết nối đồng thời với cảm biến không gian, trên không và mặt đất. Công ty mới nổi Palantir và tập đoàn quốc phòng truyền thống RTX khi đó là hai đối thủ cạnh tranh cho vai trò nhà thầu chính.
Tháng 3/2024, Palantir giành chiến thắng trước RTX, nhận hợp đồng 178,4 triệu USD để chế tạo 10 nguyên mẫu TITAN. Các nguyên mẫu được chia thành cấu hình "nâng cao" lắp trên xe tải chiến thuật hạng trung và bản "cơ bản" lắp trên xe đa dụng hoặc xe chiến đấu bộ binh, phục vụ các đơn vị cơ động.
Đến tháng 8/2024, Lục quân Mỹ nghiệm thu nguyên mẫu trạm mặt đất TITAN đầu tiên. 4 tháng sau, hệ thống được đưa vào biên chế thử nghiệm tại Lực lượng Đặc nhiệm Đa miền số 1, đơn vị tiên phong của học thuyết tác chiến mới mà Lục quân Mỹ đang xây dựng cho khu vực Thái Bình Dương.
Năm 2025, TITAN tiếp tục được thử nghiệm thực địa. L3Harris, đối tác cung cấp hạ tầng liên lạc vệ tinh và datalink cho chương trình, xác nhận 4 xe đầu tiên đã gần hoàn tất bàn giao. Đầu năm 2026, hệ thống được đưa vào diễn tập tại Đề án Convergence Capstone 6 tại sa mạc Mojave, một trong những cuộc thử nghiệm tác chiến mạng lớn nhất của Lục quân Mỹ.
Đến tháng 9/2026, chương trình chính thức bước sang giai đoạn sản xuất. 4 hệ thống bản nâng cao và 4 hệ thống cơ bản sẽ được giao trong 18 tháng tới. Lục quân Mỹ dự kiến sẽ đặt thêm TITAN trong năm tài khóa 2027.
AI “cục bộ” lọc dữ liệu ngay tại tiền tuyến
Điểm khác biệt của TITAN so với các trạm tình báo thế hệ trước nằm ở khâu xử lý. Phần mềm AI do Palantir phát triển có thể tự động lọc dữ liệu, nhận diện và đề xuất mục tiêu cho chỉ huy. Palantir cho biết, việc xử lí này diễn ra ngay trên phần cứng của xe.
Điều này khác với các mô hình AI truyền thống là phải gửi yêu cầu về máy chủ mới có thể xử lí được. AI tập trung hóa như vậy vừa là mục tiêu tấn công nổi bật, vừa tạo độ trễ không thể chấp nhận khi yêu cầu ra quyết định chỉ tính bằng giây. Hệ thống TITAN hoạt động "cục bộ", không phụ thuộc vào đường truyền về cơ sở dữ liệu tập trung.
Dù tự động hóa mạnh ở khâu lọc và đề xuất, TITAN sẽ không tự ý ra quyết định. Đại tá Jonathan Lipscomb, sĩ quan phụ trách chương trình, nhấn mạnh hệ thống "giảm mạnh thời gian từ cảm biến đến hỏa lực" nhưng con người vẫn giữ quyền phê duyệt cuối cùng đối với mọi đề xuất mục tiêu. Đây là nguyên tắc "con người trong vòng lặp" mà Lục quân Mỹ khẳng định là bất di bất dịch trong thiết kế.
Mắt xích trong "ván cược" vào các công ty công nghệ
Ý nghĩa của TITAN vượt ra ngoài bản thân một trạm chỉ huy mặt đất. Đây là biểu hiện cụ thể của việc Mỹ chuyển trọng tâm mua sắm từ các tập đoàn quốc phòng truyền thống như RTX sang các công ty công nghệ tăng trưởng nhanh.
Palantir hiện đã có thêm hợp đồng khung tới 10 tỉ USD cho phần mềm và dữ liệu doanh nghiệp của toàn Lục quân. Anduril, đối tác chế tạo phần cứng cho TITAN, vừa giành hợp đồng riêng trị giá tới 20 tỉ USD để triển khai nền tảng chỉ huy chống drone Lattice cho toàn quân đến năm 2036.
Nhà phân tích Shay Boloor của Futurum Equities nhận định hợp đồng sản xuất TITAN "đẩy Palantir tiến sâu hơn vào việc sở hữu toàn bộ hệ thống chiến trường", từ một công ty phân tích dữ liệu đơn thuần trở thành nhà tích hợp trung tâm của kiến trúc chỉ huy quân sự Mỹ.
Về mặt chiến thuật, TITAN được thiết kế để phục vụ trực tiếp cho học thuyết mà Lục quân Mỹ đang xây dựng nhằm đối phó chiến lược chống tiếp cận khu vực (A2/AD) của Trung Quốc tại Thái Bình Dương. Các đơn vị phân tán, trang bị hỏa lực tầm xa, cần "nhìn xuyên" qua mạng lưới phòng thủ đối phương để tìm và đánh trúng mục tiêu trước khi bị phát hiện ngược lại. Khả năng tiếp cận cảm biến không gian và tầm cao của TITAN chính là công cụ "trinh sát sâu" phục vụ cho các đơn vị hỏa lực tầm xa mà Lục quân Mỹ đang dồn nguồn lực xây dựng tại khu vực này.
Với 17 hệ thống sau đợt sản xuất hiện tại và các đơn hàng bổ sung dự kiến từ năm tài khóa 2027, TITAN đang chuyển từ một thử nghiệm công nghệ sang một cấu phần thường trực trong bộ máy chỉ huy của Lục quân Mỹ.
